Het geloofsgeheim centraal

Het is een bijzondere tijd. Een nieuwe generatie blijkt geloviger. Dat is een trendbreuk. Westerse mensen zoeken de kerk op en worden, soms zelfs in grote getale, gedoopt. De tijd lijkt voorbij dat er neerbuigend op gelovigen werd neergekeken. Komt er een nieuwe bloeitijd of is er wat anders aan de hand? Een analyse is nodig om te bepalen wat een goede koers voor Jezus’ kerk is.

Allereerst is het nodig om naar het grotere plaatje te kijken. Er vinden allerlei verschuivingen plaats, met ingrijpende gevolgen van dien. De wereldorde zoals die na de Tweede Wereldoorlog is opgebouwd bestaat niet meer. De tijd is voorbij dat de westerse, liberale cultuur de dominante cultuur is. De wereldorde is multipolair. Er zijn meerdere grote machtsblokken zoals de Verenigde Staten, China, India en Rusland. Deze veranderingen brengen grote onzekerheid met zich mee. Vergelijk het met een tijd waarin je leven op de kop komt te staan. Dan word je op jezelf teruggeworpen. Zo gaat het vandaag in de wereld. Wie ben je als land, als continent en cultuur? Wat is je plek in de nieuwe wereldorde? Over deze vragen denkt het zogenaamde postliberalisme al langer na. Voor onze westerse cultuur is deze stroming van belang. Onder de titel ‘Nieuwe regels voor een nieuw tijdperk’ schreef De Groene Amsterdammer op 25 maart jongstleden een inzichtgevend artikel over het postliberalisme. Bij postliberalisme gaat macht boven recht en betekent vrijheid regels breken. Denk hierbij aan het adagium ‘Peace through strength’ van president Trump en aan hoe techmiljardair Musk huishield in overheidsinstellingen. Het postliberalisme staat in deze dingen diametraal tegenover het Evangelie. Bij God gaan macht en recht immers hand in hand (Psalm 99:4). In de Bijbel heeft vrijheid betrekking op naastenliefde (Galaten 5:13). Je verwacht dan ook dat het postliberalisme niks opheeft met het christelijke geloof. Maar het tegendeel blijkt waar te zijn. Een wat langer citaat uit het genoemde artikel in De Groene Amsterdammer maakt dat duidelijk: ‘Ook de kerk speelt een belangrijke rol (veel postliberalen zijn katholiek, en vaak op latere leeftijd gedoopt)… De term ‘christelijke wortels’ valt regelmatig bij postliberalen. Christelijke naties verzorgen hun zieken en armen, beschermen het leven van conceptie tot aan de natuurlijke dood, en geven gestalte aan hun geloof met feestdagen en festivals en inspireren het publieke leven met de hoop op de eeuwigheid.’

Onderscheid

In onzekere tijden valt onze cultuur in het postliberalisme terug op haar christelijke fundamenten. Maar in welke geest gebeurt dat? Zoekt men God of wordt geloof gebruikt om een eigen positie in de nieuwe wereldorde te markeren? Voor de kerk doet deze vraag ertoe. De kerk kan niet meegaan in een diffuus en innerlijk tegenstrijdig geheel. Het is ook te simpel om ermee te volstaan om te zeggen dat het geloof in onze postchristelijke cultuur in ieder geval nog een rol speelt. De Bijbel dringt er immers op aan om de geesten te onderscheiden (1 Johannes 4:1). Maar juist dat is niet simpel. Denk bijvoorbeeld aan de live uitgezonden begrafenis van Charlie Kirk. Op die bijeenkomst klonk het Evangelie van vergeving in Jezus’ naam. Pal daarop hoorde je taal van onverzoenlijkheid en wraak. Ik las ergens dat de setting waarin het plaatsvond nog het meest leek op de populaire film The Hunger Games. Wie kan er een touw aan vastknopen? Een ander voorbeeld. Wat betekent de uitbundige opening van de gerestaureerde Notre Dame in Parijs? Allerlei wereldleiders zaten op een rij. President Macron wist dit moment behendig te verbinden met een topoverleg tussen de presidenten Trump en Zelensky over vrede in Oekraïne. De symboliek van dit alles was duidelijk; Frankrijk doet er nog steeds toe op het wereldtoneel. Ondertussen kwam de kerk in de schaduw van machtspolitiek te staan. De prachtig gezongen hymnen konden dat niet verhinderen. Hoe zou Jezus hier tegenaan kijken? Ik moest denken aan Jezus op het tempelplein. Jezus hemelt daar een arme weduwe op en zegt het heiligdom zonder pardon de wacht aan (Marcus 12:41-13:2). Zou Jezus zich vandaag niet méér interesseren voor die duizenden mannen en vrouwen in Frankrijk die tot geloof komen en zich laten dopen (Nederlands Dagblad, 16 april 2025)? Het is opletten geblazen in onze tijd. Dat betekent niet dat je wantrouwend hoeft te zijn tegenover nieuwe gelovigen. Om te beginnen zijn er meer dingen te noemen die meespelen bij de plek die geloof in onze samenleving heeft. Corona heeft ons bijvoorbeeld de ogen geopend voor wat er werkelijk toe doet. En een nieuwe generatie die opgroeit met veel welvaart voelt blijkbaar aan dat er meer is dan het materiële. Maar het belangrijkste in dit alles is dat God het hart kent. Het is niet aan ons om te oordelen over een ander.

Het is niet aan ons om te oordelen over een ander

Het eigene