Vergeten of vergeven?

Ooit las ik in een betoog van Miroslav Volf een verwijzing naar Jesaja 65:17: “De Heer zegt tegen zijn volk: Let op wat ik ga doen. Ik ga een nieuwe hemel en een nieuwe aarde maken! Iedereen zal het verleden vergeten, niemand zal meer aan vroeger denken” (BGT).

Het is een troostrijke gedachte. De blijdschap op de nieuwe aarde zuivert de herinnering aan het lijden en het kwaad op de oude aarde uit. Het zal gewoon niet meer bij ons opkomen.

Wat wij mensen elkaar in de loop der geschiedenis ook hebben aangedaan en wat voor kwaad we ook op persoonlijk niveau hebben bedreven: het zal zijn alsof het er nooit is geweest. Ook onze herinneringen aan de ellende in de kerkgeschiedenis zullen zijn schoongewassen. Zalige vergetelheid!

Maar op dit vergeten kunnen we op deze aarde nog niet vooruitgrijpen. Het vergeten ligt nu nog buiten ons bereik.

Vergeten zijn we het op de nieuwe aarde,
nu is er eerst vergeving nodig

Uiteraard proberen we het wel: vergeten. We zeggen na een heftig conflict in de familie, in de kerk of in de volkerenwereld: zand erover! Laten we vergeten wat achter ons ligt en ons richten op onze gezamenlijke toekomst.

Tegelijkertijd: in Zuid-Afrika zijn er te veel blanken die het apartheidsverleden willen vergeten, alsof het er nooit geweest is. En dan zijn ze verontwaardigd als zwarte Zuid-Afrikanen daar niet in kunnen meekomen. Deze weigering om het verleden onder ogen te zien en de eigen schuld daarin te erkennen, blokkeert de toekomst. Het verleden wordt nooit echt vergeten. Het kan tijdelijk in de vergeethoek raken, maar steeds zal het weer opspelen en voor problemen zorgen.

Is dat in de kerk niet ook zo? Over een paar jaar is de kerkscheuring in de ongedeelde GKv een halve eeuw oud. Ik reken dat conflict de huidige generatie niet aan; ze is er niet schuldig aan. Maar wil deze onzalige breuk ooit geheeld kunnen worden, dan zal de weg van het vergeten voor ons onbegaanbaar moeten zijn.

Vergeten zijn we het op de nieuwe aarde. Nu is er eerst vergeving nodig voor het leed dat we elkaar hebben aangedaan, en voor de schade die we samen Gods naam hebben toegebracht. Wat fout ging, moet erkend worden. Rekenschap moet worden afgelegd voor wat met de kennis van nu onhoudbaar gebleken is. Daar kan de wetenschap van het verleden, de geschiedwetenschap, ons bij helpen.

Het verleden vergeten we niet. In het heden leggen we het open voor Gods aangezicht. Zo wordt vergeving ons deel en kan het verleden de toekomst niet langer blokkeren. Niet vergeten maar vergeven stelt ons in de vrijheid van de kinderen Gods.