Op je zeventigste weer moeder worden

Als opa of oma heb je van je kleinkinderen wel de lusten en niet de lasten, zeggen we wel. Het is tijd voor rust en een lege agenda, want anderen namen het stokje over. Op veel plaatsen in Zuid-Afrika gebeurt echter het omgekeerde: grootouders nemen het stokje over van hun kinderen en zorgen voor de kleinkinderen.

Deze oma maakt aantekeningen tijdens het bezoek van de thuiszorgwerker. (beeld Sizanani)

In de Zulucultuur woonden de verschillende generaties samen in één huishouden. De taken en de zorg werden samen gedeeld. Twee ontwikkelingen brachten daar verandering in. Veel volwassen trokken – met hun kinderen – naar de stad. En veel mensen krijgen aids.

Veel van die aidsslachtoffers komen terug naar de ouderlijke kraal op het platteland, ziek en zwak, om daar te sterven. Zij brengen hun kinderen mee terug. De grootouders, meestal de oma’s, moeten hun zieke zoon of dochter verzorgen en lopen daarbij het risico op besmetting met het hiv-virus.

Bovendien moeten die oma’s ervoor zorgen dat er eten op tafel komt, dat er kleding is en dat hun kleinkinderen naar school gaan. Geen kleine opgave! En dat terwijl het inkomen van de werkende zoon of dochter wegvalt.

De oma’s leven van staatspensioentjes. Die zijn niet genoeg voor een heel gezin. Soms kan een oma de status van ‘pleegouder’ krijgen en voor de kinderen een uitkering aanvragen. Dat helpt, al is het niet erg veel. Maar zo’n uitkering regelen is vaak een lang en soms hopeloos proces. Er staan zo veel mensen in de rij voor elk loket. En alle papieren voor een aanvraag moeten in orde zijn. Maar veel oma’s missen de geboortecertificaten van hun kleinkinderen, of hun eigen papieren.

Bedreigd

Opeens weer moeten verzorgen, de rol van moeder overnemen, is een erg zware opgave als je oud bent geworden. Je bent niet sterk en snel meer. Voor vijf tot negen kinderen zorgen én de hele huishouding doen, vraagt eigenlijk te veel. Eén van de oma’s zei daarom tegen haar kleindochter op de middelbare school: ‘Stop maar met school, kom thuis helpen! Je ziet toch dat het me te veel is…’ En zo wordt met name het onderwijs aan meisjes bedreigd.

Bovendien: tieners opvoeden op je zeventigste is niet gemakkelijk, vooral als het jongens zijn: die luisteren niet naar vrouwen. En in dat alles moeten ze ook nog het verlies van hun eigen kind(eren) verwerken en de kleinkinderen begeleiden bij hun rouwproces.

Isolement

Veel ouderen raken in een sociaal en emotioneel isolement, omdat er zo veel taken op hen afkomen. Er is geen tijd meer om met de buurvrouw te praten of een bijeenkomst te bezoeken. Geen tijd meer voor de gezellige lunchclub voor ouderen. Het is een heel ander leven dan oma zich had voorgesteld. Ze kan niet rustig voor de hut zitten en genieten. Alle rust, privileges en tijd voor jezelf zijn verdwenen. En wie zorgt er voor oma wanneer ze zelf ziek wordt?

Thuiszorg

De thuiszorgers van Sizanani ondersteunen deze oma’s. Ze leggen bezoeken af. Ze maken tijd voor gesprek en geven advies over opvoeden en zorg. Ze bieden hulp bij het regelen van uitkeringen en papieren. En ze brengen eten en kleding als dat nodig is.

Als kerk wil je de redding van het evangelie en praktische hulp bieden aan mensen die dat nodig hebben. Dat missionair zijn en het diaconale werk lopen ook in Afrika vaak in elkaar over. De zorg voor weduwen en wezen is hier de zorg voor oma’s en wezen. Geloofsopvoeding en het evangelie doorgeven aan tieners is voor de oma’s erg moeilijk. Daarom bekostigt Sizanani ook kerkelijke tienerprogramma’s. Wilt u voor dit werk bidden?

Bid voor:

• de werkende generatie, dat ze ervoor zorgen gezond te blijven;
• de oma’s die zo’n zware taak hebben;
• de kleinkinderen die als wezen groot moeten worden;
• de werkers van Sizanani die bij de vele problemen hulp bieden.