Het Testament van Ruben

In proefschriften kom je soms de meest interessante dingen tegen, die je aan het denken zetten. Zo beschrijft dr. Jaap Doedens in zijn dissertatie uit 2013 over de zonen van God in Genesis 6:1-4 de uitleg van deze passage in het Testament van Ruben, een apocrief geschrift uit ongeveer 150 voor Christus, één van de zogenoemde ’testamenten van de twaalf patriarchen’.

De eeuwen door hebben uitleggers hun hoofd gebroken over de vraag of de zonen van God uit Genesis engelen waren die met vrouwen sliepen, met letterlijke reuzenkinderen als vrucht. Volgens dit apocriefe geschrift gaat het echter om engelen die niet letterlijk gemeenschap hadden met vrouwen op aarde. De engelen zagen de vrouwen, die met hun schoonheid flaneerden en hen zo verleidden. Ze pleegden ontucht met hen in hun gedachten. De vrouwen kregen het beeld daarvan te zien terwijl ze gemeenschap hadden met hun eigen man. Deze bevruchting van de geest leidde tot de geboorte van reuzenkinderen.

Wat mij opviel in deze verbeeldingsrijke uitleg is de kracht die aan de verbeelding wordt toegekend. Wat de engelen in hun gedachten deden, had een direct effect op wat de vrouwen fysiek overkwam. Dat is herkenbaar vandaag. Hoeveel mannen gaan niet naar bed met hun vrouw met de pornobeelden van internet nog op hun netvlies? En óf dat gevolgen kan hebben voor de seks die daarna bedreven wordt! Die kunnen voor de vrouw reusachtig schadelijk zijn.

Het komt door de vrouw

Jaap Doedens noteert een verschuiving in deze uitleg, vergeleken met de tekst van Genesis 6:1-4. Niet de engelen zijn verantwoordelijk voor wat er gebeurde, maar de vrouwen zelf. Zij verleidden door hun geflaneer op aarde de engelen in de hemel. De verantwoordelijkheid van de engelen, die uiteraard tot het mannelijk geslacht worden gerekend, valt helemaal weg.

Ook dit is zo herkenbaar in onze tijd. In verkrachtingszaken overal in de wereld krijgt de vrouw meestal de schuld. Had ze maar geen broek moeten dragen, of een te korte rok, of een te uitdagend truitje. En wat deed ze dan ook zo laat in die gelegenheid? Dan heb je de narigheid toch aan jezelf te danken? En als er dan een rechtszaak komt, is het verweer: ze wilde het zelf!

Jezus distantieert zich duidelijk van
de erfgenamen van het Testament van Ruben

Ik denk aan wat Jacob Zuma als verdediging aanvoerde toen hij van verkrachting werd beschuldigd, voordat hij president van Zuid-Afrika werd. De manier waarop de dochter van zijn vriend gekleed was, gaf (in zijn cultuur) duidelijk aan dat ze seks met hem wilde. Ze wilde het zelf. De vrouw verleidt, de man wordt verleid. Ja, zelfs engelen overkwam dat, zo vertelt in 150 voor Christus de anonieme schrijver van het Testament van Ruben. Veel is er sindsdien niet veranderd.

De rol van de man?

In de tekst van Genesis 6:1-4 ligt de verantwoordelijkheid voor het seksuele misdrijf bij de zonen van God – wie dat ook waren. En dat is helemaal in overeenstemming met het doorgaande onderricht in de Bijbel. Mannen worden aangesproken op hun verantwoordelijkheid voor hun gedrag jegens vrouwen, die juist in bescherming worden genomen tegen grensoverschrijdend gedrag van mannen.

We zien in Johannes 8:3-11 hoe Jezus een overspelige vrouw in bescherming neemt tegen de farizeeën. Ze schuiven haar naar voren als de verantwoordelijke partij, alsof er geen man in het spel is geweest. Jezus distantieert zich duidelijk van deze erfgenamen van het Testament van Ruben. Hoewel Hij het aandeel van deze vrouw in het overspel niet ontkent, neemt Hij haar in bescherming tegen deze mannenhetze.

Bevrijdend recht

Niet dat vrouwen altijd onschuldig zijn. Deuteronomium 22:23-25 geeft twee voorbeelden van de overtreding van het zevende gebod. Als ‘in de stad’ een man met een getrouwde vrouw seks had, was zij even schuldig als hij. Ze had om hulp kunnen roepen, als het tegen haar zin was geweest. Maar ‘buiten de stad’ had ze daarvoor geen kans. Dan lezen we dat ze ‘belaagd werd in het open veld’. Er is sprake van verkrachting, en de dader krijgt de doodstraf.

Ik verwijs ook nog naar Deuteronomium 21:10-14, waar beschreven wordt hoe een krijgsgevangen vrouw behandeld moet worden: als een toekomstige echtgenote! Vandaag worden deze vrouwen wereldwijd verkracht. Verkrachting wordt zelfs als een militaire tactiek toegepast: verkracht de vrouwen en breek zo het verzet van het volk. Bevrijdend recht beschermt de vrouw.

Listen en lusten?

Het Testament van Ruben zegt eigenlijk: wat konden die engelen eraan doen? Ze werden slachtoffer van vrouwelijke listen en lusten. Dit argument wordt nog altijd gehoord, waar we ook zijn in de wereld – zelfs in ons eigen land. Maar dat strijdt met wat God ons in de Bijbel voorhoudt over de verantwoordelijkheid van mannen en de beschermwaardigheid van vrouwen.

Wie waren die zonen van God nu precies? Lees Doedens’ disseratie!