Afscheid van een veeleisende God

Machteld had een veeleisende moeder. Als ze als kind de tafel had gedekt, legde moeder nog even alle bestek goed recht. Als ze een 7,7 kreeg voor een toets, was de reactie: ‘Heb je misschien niet genoeg geleerd?’ In de kerk werd dit nog versterkt door het benadrukken dat we ‘in zonde ontvangen en geboren zijn en geneigd tot alle kwaad’. We doen nooit iets helemaal goed. Altijd die zonde…

Geloof en opvoeding, kerk en preek, school en persoonlijkheid, het zijn allemaal draadjes in de volwassenwording van elk mens. De combinatie zorgde er bij Machteld voor dat zij het beeld ontwikkelde van een veeleisende God: wat ik doe is nooit goed genoeg voor God. Ik schiet alleen maar tekort.

Deze God is geen strenge politieagent (zie OnderWeg nummer 17), maar eerder een vader die teleurgesteld zijn hoofd schudt omdat zijn kind steeds maar niet voldoet aan zijn verwachtingen. De preken en de wet onderstreepten steeds opnieuw dat God haar slecht vindt en gefrustreerd is over haar gedrag en tekortschieten. Inderdaad, waarom zou iemand zo’n God willen dienen? En Machteld verliet teleurgesteld de kerk.

Begrip

Hoe ga je nu in gesprek iemand als Machteld? De eerste twee tips die ik in het eerste artikel gaf, zijn ook voor het gesprek met de Machtelds in onze omgeving heel belangrijk:

1. begrip voelen: bedenk dat het beeld en de gevoelens van Machteld herkenbaar zijn;
2. begrip tonen: blijf luisteren en meeleven en ga niet in discussie over haar ervaringen.

Tip 3: geen verwijten maken

De Machtelds zijn mannen en vrouwen die de hoge standaard van de wet als een frustrerende en onmogelijk te beklimmen muur hebben ervaren. In hun jeugd kregen ze vaak te horen dat ze niet goed genoeg presteerden of meer hun best moesten doen. Eenmaal volwassen werden ze niet zelden perfectionisten of juist snelle opgevers, omdat ze altijd verkapte verwijten te horen kregen.

Die reactie moet je dus in het contact ten koste van alles vermijden. Geef niet de indruk dat je hoge verwachtingen hebt of met verwijten komt. Dat schuurt alleen maar over de geestelijke wonden of littekens.

Wat je beter kunt doen? Maak samen een wandeling, ga samen dingen doen. En accepteer daarbij de ander helemaal zoals die is. Als hij of zij gaat praten, knik dan, hum instemmend, en vooral: toon vriendschap.

Tip 4: over je eigen godsbeeld vertellen in de ik-vorm

Zelf heb je waarschijnlijk God heel anders leren kennen. Vertel over die God, in de ik-vorm. Een vriendin van me vertelde bijvoorbeeld: ‘Toen ik jong was, dacht ik altijd dat God ‘s nachts bij mijn bed zat en ervoor zorgde dat mij niets overkwam. Of Hij stuurde een engel.’ En iemand anders zegt: ‘Ik schreef in een dagboekje aan Jezus al mijn liefdesverdriet en ruzies met vrienden op. Jezus was mijn geheime dagboek, aan wie ik alles kon vertellen.’

Ontken het godsbeeld van Machteld niet, maar als je de gelegenheid krijgt, zet er dan je eigen persoonlijke ervaringen naast. Argumenten overtuigen zelden, persoonlijke ervaringen des te meer.

Geleidelijk

Ook hedendaagse verloren zonen en dochters kunnen tot zichzelf komen en denken… (Lucas 15:17). Misschien door een aha-erlebnis of heel geleidelijk ontdekken ze dat de echte God hen geweldig vindt. Wellicht heeft Machteld juist jou daarbij nodig.

Dit is het tweede artikel in een serie over praten met kerkverlaters. Gewoon vragen stellen kan heel goed werken, om twee redenen:
Door naar hun ervaringen te vragen kunnen mensen hun verhaal kwijt, ze voelen zich gehoord.
Juist kerkverlaters ontdekken de echte God gemakkelijker dan mensen die nooit over God hoorden.

Ga niet in gesprek met het primaire doel om hen te bekeren, maar omdat ze waardevol zijn en je graag hun leven deelt. Er zijn drie afleveringen:
1. Karel: God is een politieagent;
2. Machteld: voor God is niets goed genoeg;
3. Bert: God geeft niets om mensen.