Jeugdtrends 2018 handen en voeten geven

0

Jongeren snakken naar mensen die de realiteit van de ruwheid en rauwheid van het leven benoemen. Denk aan burn-out, God niet snappen, ruimte voor het lijden, onrecht. Ze staan ervoor open om daar zelf op voorbereid te worden. Door de hoge verwachtingen waarmee jongeren opgroeien, lijkt het echter alsof alles in één keer meteen goed moet. Iets overdoen of er de tijd voor nemen, voelt als een onmogelijke luxe of zelfs als falen.

Jeugdtrends 2018 (samenvatting)

‘Ergens’ of ‘overal’: ‘Ergens-jeugd’ voelt zich meer verbonden met de plek van opgroeien. Hierdoor spelen afkomst, familie, nationaliteit, tradities en woonplaats een grotere rol in hun zelfbeeld.
‘Overal-jeugd’ is meer gericht op de mogelijkheden die ze buiten de eigen omgeving zien. Hierdoor spelen netwerk, onafhankelijkheid en flexibiliteit een grotere rol in hun zelfbeeld.

Scheidslijn: Kerken die zich richten op het in stand houden van tradities kunnen een veilige plek zijn voor ‘ergens-jongeren’. ‘Overal-jongeren’ vinden die kerken eerder benauwend en gaan op zoek naar andere kerken of richten eigen initiatieven op.

Schijnauthenticiteit: Je hoeft jezelf niet altijd van je mooiste kant te laten zien, maar je kunt écht mens zijn. Op sociale media moet echter zelfs je kwetsbaarheid zo ongeveer perfect zijn. Dit legt de jeugd weer een nieuwe sociale druk op om mee te doen in een werkelijkheid die ze dan wel zelf moeten creëren.

Prestatiedruk: Alles bij elkaar zijn er zo veel verwachtingen in zo veel verschillende situaties, dat jongeren even op adem komen als een luxe ervaren. Eén van de reacties van jongeren is dat ze zich, bewust of onbewust, terugtrekken in een eigen (ergens- of overal-)bubbel. Dat scheelt het filteren van heel wat informatie.

Inclusief: Uit grootschalige Engelse en Amerikaanse onderzoeken blijkt dat jongeren ook in de kerk behoefte hebben aan meer inclusiviteit. Nederlandse jeugdwerkers herkennen dat. Niet meer een aparte ‘jeugdwerkbubbel’, maar meer samen doen. Geen groepsvorming rondom leeftijd, maar rondom interesse, passie en geloof.

De volledige Jeugdtrends 2018 zijn te vinden op de website van OnderWeg.

Onze samenleving overlaadt jongeren met ideaalbeelden, waarbij de jongeren grotendeels zelf verantwoordelijk worden gehouden voor hun geluk. Dat zie je terug in de ‘beste’ schoolkeuze in groep acht, de ‘ideale’ profiel- of sectorkeuze op de middelbare school, de keuze voor een vervolgopleiding ‘met baangarantie’. Ook in hobby’s, sporten, vakantiebestemmingen enzovoort speelt dat ideaal van de top bereiken een rol. Denk aan de vele tv-programma’s waarin jongeren met hun (zang)talent bekendheid proberen te bereiken. Het is hard werken om die ideaalbeelden waar te maken. Voor steeds meer jongeren zelfs te hard werken, met als gevolg dat steeds meer jongeren kampen met burn-outverschijnselen tijdens de middelbare school of de beroepsopleiding.

Rolmodellen

De vraag die te weinig gesteld wordt, is of al die ideaalbeelden wel haalbaar zijn. Niet iedereen heeft het vermogen, de talenten en de omstandigheden om zo succesvol te zijn. Soms worden jongeren overvraagd door hun omgeving, soms overvragen ze zichzelf. De leuze van de volwassenen – ‘je moet beter je best doen’ – is op veel plekken in de leefwereld van jongeren diep ingesleten. Jongeren zijn geholpen met volwassen die ook aandacht geven aan moeiten en tegenslag. Wie laat hun zien dat, ook als je keihard werkt en jarenlang oefent, de top niet voor iedereen bereikbaar is?

Onze samenleving overlaadt jongeren met ideaalbeelden. Denk aan de vele tv-programma’s waarin jongeren met hun (zang)talent bekendheid proberen te bereiken. (beeld Brian op de Dijk/Wikimedia)

Onze samenleving overlaadt jongeren met ideaalbeelden. Denk aan de vele tv-programma’s waarin jongeren met hun (zang)talent bekendheid proberen te bereiken. (beeld Brian op de Dijk/Wikimedia)

Jongeren worden door aanmoediging echt wel aangespoord, maar dan moet de aansporing wel realistisch zijn in hun ogen. Een vergelijking maken met andere leeftijdsgenoten die iets wel kunnen, wordt vaak ervaren als het onmogelijke van ze vragen. Aandacht voor alle kanten van het leven, ook de minder mooie, is belangrijk om stabiel in het leven te staan. Volwassenen die dit benoemen en die vertellen over hun eigen struggles worden serieus genomen. Jongeren zoeken nog altijd naar rolmodellen die het goed voor elkaar hebben, maar ze zoeken nu ook rolmodellen die over hun worsteling willen vertellen en de rauwheid van hun leven willen delen. Volwassenen bij wie ze herkennen hoe hard de wereld is, zoals zij zelf ook vaak ervaren.

Voorbeelden van die harde wereld, de struggles en de rauwheid geeft de Bijbel in overvloed. Begin bij Adam en neem daarna een willekeurige reeks namen: Abraham, Gideon, Jeremia, Zacharia, Petrus of Paulus. Allemaal mensen met gebreken, met rauwe randjes, lastige karakters en een allesbehalve perfect leven. Ze zijn geloofshelden, maar hun levensverhalen vertellen stuk voor stuk ook over hun tegenslagen en tekortkomingen. Ook Jezus leefde niet het leven van een succesvolle rabbi tijdens zijn bestaan op aarde. Als volwassen christenen hebben we juist in onze beperkingen en tekortkomingen iets met de jongere generaties te delen.

Leermomenten

Dit is de leefwereld van de jongeren van nu, zoals we die schetsen in de Jeugdtrends 2018 (zie kader). In de rest van dit verhaal geven we tips hoe we als kerken aan kunnen sluiten bij die leefwereld, in het kader van #hoedan?

Zoek bijvoorbeeld eens de samenwerking met andere kerken in de buurt. Laat jongeren vanuit verschillende geloofstradities elkaar ontmoeten en elkaar leren kennen. Als je een ander kent, begrijp je eerder waarom die ander iets belangrijk vindt wat jou misschien niet boeit of waar jij geen ervaring mee hebt. In het contact met anderen leren we van elkaar en van elkaars successen en moeiten.

Voorwaarde is wel dat we elkaar willen begrijpen en niet komen om ons eigen gelijk te bewijzen. Dat betekent: open vragen stellen, zoeken naar gemeenschappelijke interesses en verlangens, en samenwerken aan hetzelfde doel of project. Lokale of internationale diaconale of missionaire projecten bieden een prima gelegenheid om met samenwerking te beginnen. Het NGK Jeugdwerk, het Praktijkcentrum en het Diaconaal Steunpunt helpen je graag om concrete acties op te zetten (zie ‘Deel je leven’ op hun respectievelijke websites).

Ga samen in gesprek over de vraag of alles altijd in beeld gebracht en openbaar gemaakt moet worden.

Ga samen in gesprek over de vraag of alles altijd in beeld gebracht en openbaar gemaakt moet worden.

Besteed bij dergelijke projecten aandacht aan de resultaten én aan de leermomenten. Natuurlijk is het een zegen als een diaconale of missionaire actie een mooi bedrag of een groot aantal bezochte plekken oplevert. Toch is dat niet het enige doel. Het doel van projecten met jongeren is bewustwording van wat het koninkrijk van God inhoudt en samen oefenen in het werken aan rechtvaardigheid in de wereld.

Ook de samenwerking tussen jongeren en volwassenen is een doel in zichzelf. Laat het enthousiasme van de jeugd samengaan met de ervaring van (jong)volwassenen. En ja, dan gaat misschien niet alles op de meest efficiënte manier of blijven er dingen liggen. Maar het werken met jongeren is dan echt samenwerken en de ruimte bieden om zelf verantwoordelijkheid te dragen. En als er iets niet goed loopt, biedt dat weer lessen waar jongeren en volwassenen samen van kunnen leren.

Daarom is het van belang om niet alleen te kijken naar het einddoel, maar ook tijd en aandacht te geven aan het traject. Vier de tussenstappen net zo goed. En als een tussenstap niet helemaal is wat ervan verwacht werd, wees er dan ook open over dat struikelen erbij hoort.

Goede daad

Een ander voorbeeld is de vraag hoe we jongeren kunnen helpen om elke dag met God te leven. Begin eens met elke dag één moment aan God te geven op een manier die bij jou past: bidden, Bijbellezen, luisteren naar een lied of dagelijks een bewuste ‘goede daad’ doen. Ga dit proces samen met jongeren aan en nodig hen uit om daar zelf keuzes in te maken en zich daaraan te houden. En als het even niet lukt om dan weer opnieuw te beginnen. Falen mag!

Geef in het jeugdwerk ook aandacht aan levensfases en niet uitsluitend aan leeftijdsgroepen. Een 18-jarige die begonnen is met werken heeft misschien wel meer aan de uitwisseling met 25-jarigen die ook werken dan met leeftijdsgenoten in de schoolbanken. Geef aandacht aan de eigen fase in het leven, met de bijbehorende vaardigheden, talenten en interessegebieden en geef jongeren de verantwoordelijkheid die ze aankunnen. Ook in leidinggevende functies in de gemeente!

De samenwerking tussen jongeren en volwassenen is een doel in zichzelf

We kunnen veel leren van de vragen én de inzichten van jongeren. Nodig hen eens uit om te vertellen hoe zij omgaan met druk, hoe ze keuzes maken en zoeken naar zingeving.

De kerk is daarbij van ‘ergens’ én van ‘overal’ (zie Jeugdtrends 2018). Christen zijn vraagt aandacht voor beide aspecten. Jongeren met verschillende voorkeuren kunnen daarbij van elkaar leren en elkaar versterken. Zoek vanuit de Bijbel naar voorbeelden om de voorkeur van jouw groep jongeren illustreren, maar ook voorbeelden om hen uit te dagen om zich te confronteren met hun weerstand. Wat betekent dat voor hun denkwijze en gedrag? Blijf daarbij reëel over wat haalbaar is, want niet iedereen moet hetzelfde zijn.

Ploeteren

Een ander aandachtspunt voor de kerk is dat het in al het zoeken naar authenticiteit steeds meer draait om het eigen ik. Aan de ene kant is het goed om als kerk ruimte te geven aan de (ontwikkeling van de) eigen persoonlijkheid van jongeren. Aan de andere kant kun je als kerk ook tegengas geven: zet de selfie-stand van je telefoon uit en kijk eens echt naar de ander. Als kerk hebben we daarbij een ijzersterk verhaal: om de ander lief te hebben als jezelf moet je de ander wel echt zien. Dat vraagt om een open gesprek over vooroordelen, om te beginnen de vooroordelen binnen je eigen groep, maar ook die op school of op de werkvloer.

Om de ander lief te hebben als jezelf moet je de ander wel echt zien

Ga ook eens samen in gesprek over de vraag of alles altijd in beeld gebracht en openbaar gemaakt moet worden. Moet van elke activiteit een presentatie worden gemaakt en de resultaten worden vermeld? Het is goed als de rechterhand soms niet weet wat de linkerhand doet. Je kunt even goed eerlijk bespreken hoe het gegaan is met alleen degenen die erbij waren. Leer jongeren om zich op een gezonde manier te profileren en om ook authentiek te zijn als er geen camera in de buurt is. Geef zelf het goede voorbeeld, door de ‘succesmomenten’ uit je jeugdwerk niet automatisch te delen. Dat is in onze tijd een mooie manier van bewustwording met elkaar.

Durf een rolmodel te zijn in het ploeteren of zoek naar anderen die dat voor jongeren kunnen zijn. Mensen die hun leven delen met jongeren en hen meenemen in het leven met God, in al z’n ups and downs. Niet elk verhaal heeft het happy end dat aan onze verwachting voldoet, maar God is ook in het geploeter aanwezig!

Agenda

21 januari – 28 januari 2018: Week van Gebed, met als thema: Recht door zee. Zie www.missienederland.nl/weekvangebed2018.

7 februari 2018 in Zwolle: ‘Deel je leven’, een interactieve avond voor diakenen en jeugdleiders over het verbinden van jeugdwerk en diaconaat. Zie www.praktijkcentrum.org/activiteit/jeugdwerk-en-diaconaat-verbinden.

Media/tips

Veel bedrijven en organisaties houden zich bezig met de belevingswereld van jongeren, het ruimte geven aan jongeren en daarover met hen in gesprek gaan. Het is soms big business. Zie bijvoorbeeld dit artikel van Youngworks: www.youngworks.nl/onzin-om-jongeren-in-een-hokje-te-stoppen.

Met bijdragen van Martine Versteeg (NGK Jeugdwerk) en Anko Oussoren (Praktijkcentrum GKv).

Delen.

Over de auteur

Paul Smit (NGK) is jeugdwerker en werkzaam bij het Nederlands Gereformeerd Jeugdwerk (NGJ).

Reacties zijn gesloten.