Geen liefde zonder lijden?

Want God had de wereld zo lief dat hij zijn enige Zoon heeft gegeven, opdat iedereen die in hem gelooft niet verloren gaat, maar eeuwig leven heeft.
(Johannes 3:16)

Johannes 3:16 is ongetwijfeld één van de meest bekende en populaire Bijbelteksten. Dit vers is het evangelie in een notendop: het gaat over Gods liefde, over Jezus en het eeuwige leven. Drie thema’s die de kern van het christelijk geloof omvatten. En toch kan juist dit vers ook vragen oproepen. Over verloren gaan, maar ook over de vraag waarom God de Zoon zijn leven voor ons heeft gegeven. En die laatste vraag is nog niet zo makkelijk te beantwoorden.

Met name aan het begin van de kerkgeschiedenis stelde men dat Christus aan het kruis is gestorven om het kwade te overwinnen. Dat model wordt ook wel het overwinningsmodel genoemd. Later, in de elfde eeuw, werd het verzoening-door-voldoeningmodel bekend. De nadruk ligt daarin op het offer dat Christus in onze plaats aan het kruis heeft gebracht. Daardoor is de relatie tussen God en mensen weer hersteld. In protestantse en gereformeerde kringen is dit model het meest gangbaar. Naast deze twee visies zijn er nog verschillende andere, maar dit zijn wel de meest bekende.

(beeld Ryan Wakefield/Lightstock)

Bram van de Beek geeft nog een ander perspectief in zijn nieuwste boek Uw Vader, mijn Vader. Het spreken over God de Vader. Hij stelt dat Christus voor ons aan het kruis is gestorven om daarmee Gods liefde te laten zien. Op het eerste gezicht lijkt dat de andere twee benaderingen niet tegen te spreken en goed aan te sluiten bij Johannes 3:16. Maar alvorens die conclusie getrokken kan worden, moeten we eerst bespreken wat hij bedoelt met Gods liefde.

Liefdesdaad

De gedachte van Van de Beek lijkt in lijn met Johannes 3:16. Maar wat zeggen we precies als we stellen dat God zijn liefde door het lijden van de Zoon aan ons laat zien? Gods liefde wordt zichtbaar aan het kruis, in het lijden. Je leven geven voor iemand, voor de wereld, is de ultieme liefdesdaad. Paulus verwijst daar ook naar in Romeinen 5:7-8: ‘Er is bijna niemand die voor een rechtvaardig mens wil sterven; slechts een enkeling durft voor een goed mens zijn leven te geven. Maar God bewees ons zijn liefde doordat Christus voor ons gestorven is toen wij nog zondaars waren.’

Van de Beek verbindt daar echter de conclusie aan dat we Gods liefde niet zouden kennen als Christus niet voor ons zou zijn gestorven. In het laatste hoofdstuk van zijn boek, met de titel ‘Liefde’, beweert Van de Beek dat het lijden en de zonde van de wereld geen bijkomstigheden zijn. Als de wereld goed zou zijn geweest, had God nooit zichzelf kunnen openbaren. Dus God heeft ons lijden gewild en Hij brengt ons in zonde. Anders zou Hij zijn liefde niet hebben kunnen laten zien door de kruisdood van Christus. Geen liefde zonder lijden dus. Maar kun je dat wel zeggen?

Verwijdering

Heeft God het lijden nodig om zijn liefde te laten zien? Dat God door het lijden zijn liefde laat zien, is duidelijk. Zijn lijden was niet zinloos, maar een daad van gehoorzaamheid en liefde. Maar dat is iets anders dan lijden een voorwaarde maken voor liefde.

Je leven geven voor iemand is de ultieme liefdesdaad

Dat uit ons eigen lijden soms iets moois voortkomt, is genade. Als je relatie met God zich door een verlies verdiept, is dat iets om dankbaar voor te zijn, maar het zou geen noodzaak moeten zijn. Als je kinderen krijgt, bewijs je hun liefde; dat is niet pas mogelijk als er iets ergs gebeurt. Uiteraard kan lijden de liefde intensiveren, maar het tegenovergestelde is ook waar: lijden kan verwijdering brengen tussen ouders en/of kinderen, en ook tussen God en ons. Veel mensen willen of kunnen niet in God geloven, omdat ze een goede God niet met het lijden in de wereld kunnen rijmen. De troost dat Christus weet wat lijden is, kan veel betekenen, maar is niet genoeg.

Mysterie

Het heeft ook iets tragisch als het lijden een voorwaarde voor liefde is. Dan zou God het lijden vanaf het begin hebben gewild en is Hij ook ten volle daarvoor verantwoordelijk. Dat roept allerlei vragen op over Gods goedheid. Ook pastoraal kom je dan in de problemen. Als je lijden ervaart en het blijkt van God te komen, wat zegt dat dan over God? Uiteraard zijn er teksten in de Bijbel die erop wijzen dat God mensen straft. Maar juist in Christus heeft Hij die straf gedragen.

De oorsprong van het lijden in de wereld is ook niet ondubbelzinnig uit de Bijbel af te leiden. Waar het lijden precies vandaan komt, blijft grotendeels een mysterie. Wel weten we dat de mens, Satan en God er alle drie iets mee te maken hebben. Maar belangrijker is dat God de oplossing heeft gegeven. Om daaruit de conclusie te trekken dat God het lijden dus heeft gewild om zichzelf te openbaren, gaat een stap te ver wat mij betreft. Want daarmee maak je het lijden van Christus ook het einddoel.

Waar het lijden precies vandaan komt, blijft grotendeels een mysterie

Het woordje ‘opdat’ in Johannes 3:16 is belangrijk om te begrijpen dat het kruis niet het einddoel was. Daarmee versmallen we het leven van Jezus. Het doel van Jezus’ leven, lijden én opstanding is het geven van eeuwig leven aan iedereen die in Hem gelooft. Het doel is dus eeuwig leven, door lijden gegeven, maar ook door Jezus’ leven en door de opstanding.

Opstanding

Zonder opstanding is de kruisiging zinloos. De opstanding is de bron van hoop, van een nieuwe richting en schepping. Zonder opstanding is er geen evangelie, zoals Paulus ook verwoordt in 1 Korintiërs 15:14: ‘als Christus niet is opgewekt, is onze verkondiging zonder inhoud en uw geloof zinloos’. De grote verrassing is niet alleen het kruis, maar ook de opstanding. Dat verwachtte niemand. Na de kruisiging van Jezus hadden de leerlingen van Jezus geen enkele reden om het evangelie te vertellen. Er was geen goed nieuws. Na de opstanding wel. En er is meer: Christus laat hen wachten tot Pinksteren. Ook de Geest wordt gestuurd, uit liefde, om ons in onze wereld de kracht te geven om een verschil te maken.

Als je, zoals Van de Beek, zegt dat God het lijden nodig heeft, beperk je de liefde van God. God spreekt door het lijden, en dat maakt God bijzonder. Want het is in geen mensenhart opgekomen dat God zelf naar de aarde toe kon komen om voor ons aan het kruis te sterven. We leren Gods liefde daardoor inderdaad kennen. Maar God spreekt ook door alles wat mooi en goed is. Door de mooie kant van de natuur, door genezing, door geboorte en relaties, door de opstanding van de doden. We hebben zowel Goede Vrijdag als Pasen nodig. Enerzijds om niet in een lijdzaam evangelie te blijven hangen, en anderzijds om triomfalisme te voorkomen. Goede Vrijdag kan niet zonder Pasen en andersom.

Dat roept natuurlijk wel de vraag op of het terecht is dat we veertig dagen aandacht geven aan het lijden van Christus en maar één dag Pasen vieren. De vijftigdagentijd tot Pinksteren begint bijna. Het zou mooi zijn als we daaraan minstens zo veel aandacht geven, want anders raakt het een beetje uit balans. Net zoals dat het geval is bij Van de Beek.

Om over na te denken of door te praten

1. Wat betekent het lijden van Christus voor jou? Hoe zou je aan niet-christenen uitleggen waarom Jezus aan het kruis is gestorven?

2. Voor veel christenen is de veertigdagentijd een belangrijke periode. Tom Wright wijst erop dat het vreemd is dat we zo veel dagen uittrekken voor het lijden van Christus en slechts één dag voor Pasen. In de kerkelijke traditie bestaat ook een vijftigdagentijd: van Pasen naar Pinksteren. Daar hebben we echter veel minder aandacht voor. Hoe komt dat? Hoe zouden we die vijftigdagentijd meer onder de aandacht kunnen brengen?

3. Lees Johannes 3:16 nogmaals en schrijf vijf woorden op die er voor jou uitspringen. Denk na over elk woord dat je hebt opgeschreven en de verhouding tussen de woorden.

4. Lees het verhaal van Kees en Yvonne Slootweg op cip.nl/56532-problemen-met-mijn-zoon-brengen-me-dichter-bij-god. Het lijden in hun leven heeft hen dichter bij God gebracht. Maakt dat het lijden zinvol? Hoe werkt dat in jouw leven? En welke betekenis heeft de opstanding van Christus voor ons lijden?