Steeds meer jongeren ervaren mentale druk

De verwachtingen van jongeren kunnen hoog oplopen. Ze moeten succesvol zijn. Steeds meer jongeren gaan gebukt onder deze mentale druk en er wordt een stevig beroep gedaan op hun veerkracht. Angst, depressiviteit en zelfmoordgedachten zijn het gevolg. Hoe gaan we om met deze signalen? Wat kunnen wij betekenen voor deze jongeren?

Enige tijd geleden vertelde een jeugdwerker dat een jongere bij haar in de gemeente een einde aan zijn leven had gemaakt. Een heftige gebeurtenis met veel impact. Ze vertelde ook regelmatig signalen van jongeren te krijgen die rondlopen met depressieve gevoelens en zelfs met suïcidale gedachten.

Daar moest ik aan terugdenken toen ik de vierdelige serie #jesuisdepri zag. In deze serie worden vijf jongeren gevolgd die depressief zijn of zijn geweest. Ze vertellen openhartig over de oorzaken van hun ziekte, het intense gevoel van ongelukkig-zijn, de angst voor of het verlangen naar suïcide, en de worsteling om uit hun depressie te komen. Ik vond het een pijnlijkmooie, integere en kwetsbare serie, waarin depressie onder jongeren bespreekbaar wordt gemaakt. Er wordt begrip gecreëerd voor jongeren die aan deze ziekte lijden en ook vrienden, familieleden en ouders vertellen over de impact die dit heeft.

Overweldigend

Voorafgaand aan de serie had ik de resultaten gelezen van een onderzoek onder drieduizend studenten van Hogeschool Windesheim in Zwolle. Bijna 20 procent van de studenten denkt weleens serieus na over suïcide. In Trouw zegt de onderzoekster, Jolien Dopmeijer: ‘Deze risicogroep denkt actief na over het uitvoeren van suïcide, wat illustreert hoe serieus hun klachten zijn. Ze zijn echt al een stap verder dan enkel denken aan suïcide, iets wat bij somberheid en depressie kan horen.’ De toegenomen studiedruk, de angst om hoge studieschulden te maken en het gevoel de boot te missen omdat het aanbod aan studies en mogelijke vakken tijdens de studie overweldigend is, maakt dat veel studenten het geestelijk niet redden. Iets meer dan de helft van de studenten in Zwolle heeft in lichte tot ernstige mate last van angst en depressie.

Pijnloos

Ik schrik hiervan en moet denken aan het laatste album van Arcade Fire, Everything Now. Het album klinkt hoopgevend, maar laat de kwetsbaarheid zien van hedendaagse jongeren. Het toont het materialisme en het narcisme van de wereld waarin wij leven. Het nummer ‘Creature Comfort’ kan ik niet onbewogen kijken. In de pulserende clip komt naar voren dat jongeren zichzelf haten. Ze staan voor de spiegel en wachten op een reactie. Ze zeggen: ‘God, maak mij beroemd. Als U dat niet kunt, neem dan de pijn weg.’ Ze zijn in welvaart geboren, worden erdoor omringd, maar kunnen het niet aanraken. Ze vragen om verdovingsmiddelen die de pijn verlichten en zeggen: ‘Begraaf mij maar arm en naamloos.’

Ze willen het leven dat ze nu leiden niet meer

Het is een heftig nummer, maar je voelt de bewogenheid van de zanger. Het is alsof hij zijn publiek kent en biddend voor hen op de knieën gaat. Hij zegt: ‘Het kan niet zonder pijn. Je bent mijn vriendin, mijn vriend en we zijn niet naamloos. Je ziet het geluk, je wilt het omarmen, maar het lukt je niet.’

Adviezen

Hoe gaan we hiermee om? In de serie #jesuisdepri kwamen ook deskundigen aan het woord – een hoogleraar, een psychiater en een psychologe – die aan de hand van de gesprekken met jongeren duidelijk maken waarom dingen op een bepaalde manier gebeuren. Ze gaven ook verschillende adviezen.

• Voorkom dat jongeren die depressief zijn geïsoleerd raken. Ga samen naar buiten om bijvoorbeeld een wandeling te maken. Neem regelmatig contact op. Maak je niet druk als je voor de zoveelste keer wordt afgewezen. Laat weten dat je er bent, maar probeer de jongere niet per se te helpen, want dat kun je vaak niet.
• Het is niet zo dat zelfdoding niet te voorkomen is. Het is ook niet zo dat jongeren die suïcidaal zijn dood willen, maar ze willen het leven dat ze nu leiden niet meer en zoeken een uitweg.
• Stimuleer gesprekken over wat ze denken, voelen, willen, geloven, maar leg niet de nadruk op het gesprek, probeer er vooral voor de ander te zijn. Bagatelliseer problemen niet en geef geen goedbedoelde adviezen.
• Luister aandachtig, zonder kritiek te geven, en vraag geen aandacht voor mogelijke problemen die de ander bij jou oproept of veroorzaakt.

Vlucht

Toen ik hiermee bezig was, herinnerde ik me dat een docent me ooit wees op het Bijbelboek Jona toen het ging over jongeren die worstelen met depressieve gevoelens en suïcidale gedachten. Jona wil niet naar God luisteren. Hij is depressief en snel boos. Hij vlucht met een boot naar Tarsis, weg van God, weg van wat hij moest doen. God komt hem tegemoet in een storm, maar hij luistert niet en vraagt aan de bemanningsleden om hem te helpen uit het leven te stappen: ‘Gooi mij maar in zee, dan zal de zee jullie met rust laten.’ Hij wil liever dood en anderen niet tot last zijn. Maar God redt Jona en dan gaat hij alsnog naar Nineve. Al snel lezen we echter dat hij weer boos wordt en dood wil zijn. God is genadiger dan wij ons ooit kunnen voorstellen. Dat is iets wat Jona moet leren. Ook als je boos of depressief bent, of zelfs dood wilt, God is altijd met ons begaan.

Agenda

21-27 juli 2018 (Liempde, Noord-Brabant): New Wine NEXT, het jongerenprogramma van New Wine. Zie next.new-wine.nl.

28 juli-4 augustus (Oldenburg, Duitsland): TeenStreet 2018, een christelijk evenement voor tieners. Zie www.om.org/teenstreet/nl_NL.

30 juli-3 augustus: HGJB Barrelrace. Een roadtrip door Europa voor 18+-jongeren met opdrachten en een wedstrijdelement. Zie www.hgjb.nl/werken-met-jongeren/actueel/bericht:30-7-tm-3-8-barrelrace-door-europa.htm.

Media/tips

Alle afleveringen van #jesuisdepri, inclusief de aftertalks, zijn terug te kijken via www.npo3.nl/jesuisdepri/16-04-2018/KN_1698752.

Bekijk en beluister de clip van Arcade Fire en ga er met jongeren over in gesprek. Zie www.youtube.com/watch?v=xzwicesJQ7E.

Een samenvatting van het onderzoek Studieklimaat, gezondheid en studiesucces 2017 van Windesheim is te downloaden via www.windesheim.nl/onderzoek/onderzoeksthemas/gezondheid-en-welzijn/project-five/publicaties.

Met bijdragen van Paul Smit en Martine Versteeg, jeugdwerkadviseurs bij het NGK Jeugdwerk.