Heilig, heilig, heilig

0

Moge de Heer uw liefde voor elkaar en ieder ander groter maken, zodat uw liefde even overvloedig wordt als onze liefde voor u. Moge de Heer u door die liefde kracht geven, zodat u zuiver en heilig voor onze God en Vader zult staan wanneer onze Heer Jezus komt met al de zijnen. Amen.
(1 Tessalonicenzen 3:12-13)

God is heilig. Dat kunnen we begrijpen. Maar in de Bijbel wordt ook van de gelovigen gezegd dat ze heilig zijn en heilig moeten leven. Wat betekent dat? Zouden we echt zondeloos moeten leven?

Twee keer per jaar mag ik het heilig avondmaal leiden in een tehuis waar gehandicapten en kwetsbare ouderen wonen. De laatste keer gebeurde er iets bijzonders. Precies op het heiligste moment, toen ik de instellingswoorden had uitgesproken en op het punt stond het brood uit te delen, riep een mevrouw in een rolstoel: ‘Eh sorry, ik moet heel nodig naar het toilet!’ Het brood liet ik liggen om op zoek te gaan naar een verpleegster die haar op dat moment verder kon helpen. Daarna vervolgden we de viering.

(beeld Prixel Creative/Lightstock)

(beeld Prixel Creative/Lightstock)

In eerste instantie leek het ongepast dat midden in een heilig ritueel de menselijkheid in een van haar meest broze vormen aandacht vroeg. Maar het zette mij aan het denken over wat heiligheid is en hoe wij die beleven. Uiteindelijk heeft deze gebeurtenis mij geholpen om het beter te begrijpen.

Volmaakt

‘Heilig, heilig, heilig’ zingen we op zondag in de dienst. Maar wat bedoelen we eigenlijk als we zingen dat God heilig is? Ik heb altijd geleerd dat God zonder zonde is en zonde niet kan verdragen. Heiligheid wijst dus op afgezonderd zijn van alles wat onrein is. God is volmaakt goed, volmaakt rein en dus heilig.

Wij worden als christenen door Petrus opgeroepen om ook heilig te zijn. Dat betekent dan dat we, in navolging van God, apart gezet zijn en een voorbeeldig leven moeten leiden. Een leven zonder zonde en onreinheid.

Onderbreking

Vanuit die uitleg lijkt wat er in het tehuis gebeurde een onderbreking van een heilig moment. Maar klopt dat wel? Als je heiligheid uitlegt op de manier zoals ik het heb geleerd, roept dat verschillende vragen op.

Allereerst kent de opdracht om heilig te zijn het gevaar dat we schijnheilig worden, omdat we dan vooral op de buitenkant letten: hoe hard we rijden, hoe we praten, wat we eten en hoe we leven. Heiligheid staat dan gelijk aan moraliteit. De realiteit is dat we niet volmaakt zijn en we dat uit onszelf ook niet voor elkaar krijgen. Jezus waarschuwt daarom juist in zijn gesprekken met de farizeeën voor schijnheiligheid.

In de tweede plaats zorgt deze uitleg voor afstand tussen mensen, enerzijds mensen die zich wel lijken te gedragen en anderzijds zij die publiekelijk in de fout gaan. Voor je het weet roept heiligheid op tot het veroordelen van mensen en gebeurtenissen. Het leidt tot een scheiding tussen wat heilig en wat onheilig is.

Voor je het weet roept heiligheid op
tot het veroordelen van mensen

In de derde plaats komt bij mij de vraag op hoe Gods heiligheid zich verhoudt tot Gods liefde. God is één en daarom kan zijn heiligheid niet de ene kant van God zijn en liefde de andere kant. Maar hoe zit het dan wel?

De tekst uit Tessalonicenzen heeft mij enorm geholpen om heiligheid beter te begrijpen, maar daarvoor moeten we eerst stilstaan bij hoe Jezus zijn heiligheid heeft uitgeleefd op aarde.

Liefde

Als Maria hoort dat ze zwanger zal worden, zegt de engel dat haar kind heilig zal zijn. Goed, zonder zonde, apart gezet. Dat klopt met de uitleg zoals ik hierboven gaf. Maar daarmee is niet alles gezegd. Want uit de omstandigheden bij zijn geboorte blijkt dat zijn heiligheid niet betekent dat Hij afstand houdt van alles wat onheilig is. Integendeel. Hij wordt geboren op een plek waar dieren eten en hun behoefte doen. Later raakt Hij zieke en dode mensen aan, overtreedt Hij het sabbatsgebod en vertolkt Hij heel andere gedachten over heiligheid dan de farizeeën. Als zij commentaar hebben op de discipelen omdat die hun handen niet wassen voor het eten, antwoord Jezus hun dat wat uit het hart komt een mens onrein maakt. Niet wat je eet en je vuile handen maken je onrein. Het gaat om wat uit jouzelf komt.

Uit Jezus’ hart komt liefde en daarom raakt Hij mensen aan en gaat Hij naar plekken toe die wij als onheilig zouden bestempelen. Daarin laat Jezus zien wie God is. De drie-ene God kent relaties die volmaakt en dus heilig zijn en blijft daarom niet op afstand, maar komt dichtbij. Gods liefde is als water dat door de buis van zijn heiligheid stroomt.

Je kunt heiligheid niet begrijpen zonder liefde, zoals Paulus in Tessalonicenzen laat zien. Dat Gods liefde heilig is, betekent dat zij goed is, volmaakt. En juist die liefde zorgt ervoor dat Jezus contact zoekt, mensen aanraakt en zelfs aan het kruis sterft. Dat moment was het meest heilige moment in zijn leven, vol bloed, pijn, naaktheid en duisternis. Het tempeldoek scheurde en daarmee werd het heilige der heiligen deel van de alledaagse werkelijkheid.

Morsig

Wat betekenen Gods liefde en heiligheid nu voor ons? Als wij heilig worden genoemd, komt dat zeker niet in de eerste plaatst omdat wij rein zijn en goed leven. Het hangt volledig af van onze relatie met God. Jezus is degene die ons heiligt, zelf kunnen we dat niet doen. En daarom is er ook geen enkele reden om trots te zijn op wat we wel of niet doen. Maar er is ook geen reden om terneergeslagen te zijn, omdat we elke keer fouten maken. In Gods ogen zijn we immers heilig en door de Geest is het mogelijk om te groeien in heiligheid.

Als heiligheid ons verheft,
hebben we het niet begrepen

Dat betekent in de eerste plaatst dat we bij God horen. Heiligheid kan daarom ook nooit afstand tussen mensen creëren. Zo van: ik wil niets met jou te maken hebben. Integendeel, onze liefde voor anderen moet steeds groter worden omdat Gods liefde zo groot is, zegt Paulus. En juist door en in opofferende liefde kunnen we heiligheid ervaren, vooral op kwetsbare en morsige plekken. In townships, in vluchtelingenkampen, op seculiere festivals en in een tehuis voor ouderen en gehandicapten.

We noemen het huwelijk heilig, maar als het afstand schept en exclusief is, is het juist niet heilig. De liefde tussen twee mensen creëert ruimte voor kinderen en anderen. In onze gereformeerde kerken is het huwelijk geen sacrament, want het huwelijk is niet het fundament van een gezonde samenleving, maar Christus. Het huwelijk is niet verheven boven single-zijn of boven vriendschap of welke andere relatie ook.

Als heiligheid ons verheft, dan hebben we het niet begrepen. Als heiligheid zich door liefde vernedert en kiest voor relaties, dan wel. Zo zorgde de onderbreking van het avondmaal in het tehuis ervoor dat ik meer ben gaan begrijpen van Gods heiligheid.

Om over na te denken of door te praten

1. Welk beeld komt in jou op als je nadenkt over Gods heiligheid? Hoe verhoudt dat zich tot de tekst uit Tessalonicenzen?

2. Wij zijn geheiligd door Christus. Wat betekent dat praktisch voor jouw relaties met anderen?

3. Als je in een oude kerk komt, kan een gevoel van ontzag je overvallen. Iets vergelijkbaars kan ook gebeuren als je in de natuur bent. Heilige momenten kun je op verschillende plekken ervaren, zoals na een goed gesprek of een welgemeende knuffel of als er iets ongewoons gebeurt. Denk aan een gebeurtenis die jij hebt beleefd en gerust een ‘heilig moment’ kunt noemen. Praat daar met iemand over en vraag hem of haar ook naar zo’n heilig moment.

4. Bekijk op Youtube het filmpje van Kerknet over heiligheid: ‘Geroepen tot heiligheid’ (www.youtube.com/watch?v=iELMxog7Nuc). In het filmpje wordt gezegd dat heilig zijn onder andere betekent dat je dapper bent, nederig kunt zijn en een gevoel voor humor hebt. Waarom zouden juist die eigenschappen worden genoemd?

Delen.

Over de auteur

Almatine Leene is docent dogmatiek aan Hogeschool Viaa in Zwolle, onderzoeker aan de Universiteit van Stellenbosch en predikant van de Nederduits Gereformeerde Kerk Stellenbosch-Wes.

Laat een reactie achter