De barmhartige Samaritaan van het Oude Testament

In Samaria woonde een profeet van de HEER, Oded genaamd.
(2 Kronieken 28:9)

Soms word je gewoon heel blij van een ontdekking die je in de Bijbel doet. Ik heb dat vooral wanneer ik in duistere delen van het Oude Testament God ineens het licht aan zie doen. Heb je ooit gehoord van Oded? Of een idee van wat hij heeft gedaan? Lees door en je zult hem nooit meer vergeten.

We zijn in Juda. Achaz zit op de troon gedurende zestien heftige jaren. Koning David? Dat is driehonderd jaar ofwel twaalf koningen geleden. Achaz, de dertiende koning, stort Juda gigantisch in het ongeluk. Achaz wil niet deugen. Hij krijgt van de kroniekenschrijver echt het allerlaagste cijfer.

(beeld sedmak/iStock)

Religieus? O ja, hij is hyperreligieus. Maar wat zegt dat, als je uitgerekend de enige echte God, die zich zo met zijn volk verbonden heeft, de deur uit doet. Alsof dat zomaar zou kunnen.

Achaz wil de goden van de omliggende volken voor zich winnen. Hij heeft zichzelf namelijk wijsgemaakt dat dat voordelig is. Als die goden hem goedgezind zijn, zullen de bijbehorende volken hem niet langer kunnen overwinnen. Daarom laat hij bijvoorbeeld een kopie maken van het altaar van Rimmon dat in Damascus staat.

En de wetten van de HEER, waarmee Hij mensen voor onheil wil behoeden? Achaz lapt ze gewoon aan z’n laars – allemaal. Zijn eerstgeboren zoon wijdt hij dan ook niet aan de HEER, door hem met een offerlam los te kopen en hem zo het leven te redden. Welnee, Achaz legt hem in de handen van de afgod Moloch. En dat overleeft niemand, want die handen waren van vuur. Kan een koning verder afdwalen?

De tempel van de HEER haalt Achaz leeg: alles gaat aan stukken en de tempel gaat dicht. Met het goud en het brons probeert hij Assur om te kopen. Op alle straathoeken van Jeruzalem verrijzen Baälaltaren, zoals bij het buurvolk Israël trouwens al het geval was. Hij laat zich nergens door tegenhouden – zelfs niet door de profeet Jesaja. Hij wil door eigen politieke slimheid de winnaar worden, maar hij wordt de grootste loser die je je maar kunt voorstellen.

Roversnest

Juda, dat Achaz z’n gang laat gaan en zelfs mee gaat doen, krijgt het zwaar te verduren. Als Damascus (Aram) Juda aanvalt, wordt het halve Judese leger krijgsgevangen weggevoerd. Als daarna Israël Juda aanvalt, overleeft vrijwel niemand het, tot en met Achaz’ zoon, de kroonprins, zijn hofmaarschalk en zijn rechterhand, de hofmeester.

En dan wordt het ondenkbare werkelijkheid: een holocaust in het heilige land zelf. Israël heeft geen enkel medelijden met broedervolk Juda. Kijk wie daar voortgedreven worden naar Samaria: een lange kolonne van Joodse vrouwen en kinderen. Samen met de enorme buit werden ook zij als slaven meegenomen naar het roversnest Samaria.

Een failliete koning en een leeg land, dat is alles wat overblijft. Het is tenhemelschreiend. Er is werkelijk geen enkele hoop meer voor Juda. Toch?

Samaritaan

Lees nu voor jezelf met aandacht 2 Kronieken 28:9-15. Is het geen verrassende ontdekking wie je als Bijbellezer hier tegenkomt? De barmhartige Samaritaan! Ja, die barmhartige Samaritaan waar Jezus zijn beroemde gelijkenis over vertelde. We komen hem dus al zevenhonderd jaar eerder tegen in het Oude Testament. Geweldig, wat een hoopgevend verhaal.

Een failliete koning en een leeg land,
dat is alles wat overblijft

Wat een moedige man, deze bewoner van Samaria, deze Samaritaan. Hij doet het gewoon: hij gaat met zijn van God gegeven profetische wijsheid dwars tegen de gevestigde mening in. Hij tekent hartgrondig protest aan tegen wat hier aan het gebeuren is. Je moet maar durven.

Wat een groot hart heeft deze profeet uit Samaria. Hij ontfermt zich niet slechts over één hulpbehoevende die ten dode opgeschreven langs de kant van de weg ligt. Nee, hij ontfermt zich over 200.000 berooide mensen die als vee worden opgedreven. Hij neemt het initiatief om hen te redden.

Rode loper

Zijn naam is Oded, dat ‘hersteller’ betekent, ‘reformator’. En herstellen doet hij. Hij herstelt Gods recht met rake woorden. Inderdaad, woorden zijn zijn wapen. Zeg nooit: ‘Woorden helpen toch niet.’

Stel je voor: glorieus komt het leger terug in Samaria. Het verwacht natuurlijk een uitbundig onthaal: de rode loper, medailles, trompetgeschal. Maar precies het omgekeerde wordt werkelijkheid. Oded schreeuwt hen tegemoet: ‘Hemeltergend is het wat jullie doen. Eerst al een bloedbad aanrichten onder nota bene je broedervolk en nu al die vrouwen en kinderen als slaven onderwerpen. Jullie zijn evengoed als die mensen uit Juda met schuld beladen tegenover de HEER, jullie God. Als je aan zijn toorn wilt ontkomen, laat ze dan onmiddellijk terugkeren!’

Als je niet beter wist, zou je denken: nu wordt Oded als een gevaarlijke revolutionair gearresteerd en afgevoerd. Maar dat gebeurt dus niet. Het is wonderbaarlijk: vier familiehoofden met gezag nemen het van hem over en zowaar: de overwinnaars laten hun buit gaan.

Kolonne

Oded en zijn helpers geven de berooide Judeeërs kleren en sandalen. Ze geven hun te eten, ze geven hun te drinken. Ze zalven hun wonden en zetten degenen die moeizaam voortstrompelden op ezels. Met grote zorgzaamheid begeleiden ze hen naar grensstad Jericho.

Zie je het voor je?
Een hele kolonne barmhartige Samaritanen

Zie je het voor je? Heb je het in beeld? Een hele kolonne barmhartige Samaritanen. Wat een ontroerend beeld als je dat op je in laat werken. Dit is nu wat echt past bij God: genade, barmhartigheid en vrede ervaren van zijn kant. Niet verdiend, wel gekregen. Dat wordt hier weer eens glashelder onderstreept.

Avondmaalstafel

Hebben ze het onthouden? Ik vermoed dat helemaal niemand op dit toneel, in welke rol dan ook, deze gebeurtenis ooit vergeten is. Voor de slachtoffers en de helpers was dat een wonderlijke dag. En wat gaf het een wonderlijk gevoel. Een stukje hemel op aarde.

Ik hoop dat het ons ook zo vergaat. Dat wij die Oded, die hersteller namens God, vanaf vandaag ook nooit meer vergeten. ‘O ja, Oded, weet je nog?’

En dat wij bijvoorbeeld aan de avondmaalstafel nooit vergeten welke barmhartige Samaritaan ons heeft opgeraapt en hersteld: Jezus, onze redder. Het was nergens aan verdiend, maar we hebben het toch gekregen. Hij voedt en laaft ons geloof, keer op keer. Zodat we van tafel kunnen opstaan om met zijn mentaliteit de wereld in te gaan: een heel volk van Samaritanen. Oded en de zijnen waren voorlopers van barmhartige Samaritaan Jezus. Het is nu aan ons om zijn navolgers te zijn.
Oded? O nee, die vergeet ik niet meer.

Ter overweging

1. Leg voor jezelf de gelijkenis uit Lukas 10 eens naast deze geschiedenis. Kun je ontdekken welke parallellen er zijn? Zelfs de stad Jericho komt in beide verhalen voor.

2. Een man als Vincent van Gogh was geïntrigeerd door de geschiedenis van de barmhartige Samaritaan. Hij schilderde het verhaal enkele maanden voor zijn dood (naar een voorbeeld van Delacroix). Zag hij zichzelf als helper of als slachtoffer? Lees het essay dat Willem de Vink hierover schreef in het Nederlands Dagblad van 19 december 2014.

3. Een indrukwekkend gebed op muziek laten de Schrijvers voor gerechtigheid ons na. Kijk de gezongen versie op www.youtube.com/watch?v=uHTyq8SMmLE.

4. Waar zie jij zelf kans om op Oded en zijn helpers te lijken?