‘Wij werden niet gehoord en gezien’

0

Een zondagmorgenbezoek aan een van de Ermelose kerken bevestigt het desolate beeld van kerkverlating. Her en der zie ik wat jonge gezinnen en een handjevol oudere echtparen en alleengaanden. Waarom zijn de twintigers, dertigers, veertigers en zelfs vijftigers afgehaakt? Hoe gaat het nu met ze? En wat kunnen kerkblijvers leren van kerkverlaters? Twee vrouwen en twee mannen doorbreken het taboe op hun keuze.

‘Kerkverlating is een moeizaam en vooral eenzaam proces om de zekerheden van het geloof zoals die in de kerk beleefd en beleden worden los te laten,’ aldus Corstian van Westen. Hij heeft dit zelf ervaren en was benieuwd waarom zo veel leeftijdsgenoten zich actief of passief hebben onttrokken aan hun geloofsgemeenschap. Hij publiceert daar binnenkort een boek over: Adieu kerk, adieu God?

‘Ik had te hoog gespannen verwachtingen van de kerk’

Corstian van Westen (39), specialistisch begeleider van mensen met psycho-sociale problemen en op dit moment oudste in de evangelisch georiënteerde Connect Kerk in Ede.

Corstian van Westen verliet op zijn 23ste de Hervormde Kerk en de pinksterkerk toen hij 32 was. ‘Nadat binnen mijn familie- en vriendenkring zich steeds meer mensen afkeerden van kerk en geloof, merkte ik dat ik inmiddels zelf ook “kerkmoe” begon te worden. Ik denk omdat ik veel te hoog gespannen verwachtingen had van de kerk.’

Wat is de meest gehoorde klacht van kerkverlaters?
Corstian: ‘De kerk heeft veel aandacht voor geloofsbeleving bij de voordeur, maar mensen die op het punt staan via de achterdeur de kerk te verlaten, vinden geen luisterend oor, steun en vertrouwen. De voornaamste klacht die ik hoorde was: wij werden niet gehoord, niet gezien, niet serieus genomen in onze worsteling met grote thema’s als: erfzonde; de betrouwbaarheid van de Bijbel; de zin van het lijden en het gevoel als christen keer op keer te falen om “goed” te leven. Maar ook hypocrisie, manipulatie en verschil in visie binnen de gemeenschap werden als redenen voor vertrek aangevoerd.’

‘Veel kerkverlaters kleuren
hun eigen religieuze plaat’

Op welke taboes rond kerkverlating ben jij gestuit?
‘Aan beide kanten zijn er taboes. Veel kerkverlaters willen het verleden achter zich laten en het er niet meer over hebben. Doen ze dat op nadrukkelijke uitnodiging wel dan raken ze aan het schuldgevoel bij kerkblijvers: dat jij de kerk verlaat, betekent dat wij het niet goed gedaan hebben.’

Hoe gaat het nu met ze?
’Veel kerkverlaters kleuren hun eigen religieuze kleurplaat in, geïnspireerd door religies als het boeddhisme, zen en door andere stromingen binnen het christendom. Niemand zegt spijt te hebben van zijn of haar vertrek.’

Wat kunnen kerkblijvers van kerkverlaters leren?
‘Ga niet voorbij aan de behoefte van mensen om kritische vragen te mogen stellen bij cruciale thema’s van het geloof. Probeer niet een sluitend antwoord te verzinnen, maar wees bereid je in hun moeiten te verdiepen, zonder vooroordelen, zonder bekeringsdrang. Er is boven alles behoefte aan liefdevol omzien naar elkaar, aan geestelijke coaches die niet schrikken van confrontaties met iemands geestelijke worsteling of zoektocht. Aan leiders die sorry durven zeggen voor verkeerde aannames.’


‘Hoe kun je voorbijgaan aan Gods genade’

Marleen Elders (30), marketeer, christen in het dagelijks leven, niet in de kerk.

Marleen Elders had een heel andere reden voor haar onttrekking. ‘Ik had in die tijd een relatie met een getrouwde man uit dezelfde kerkelijke gemeente. Toen dat bekend werd, gingen mensen die ik helemaal niet kende zich met mijn leven bemoeien. Ze kwamen ineens op bezoek, stuurden brieven, stapelden veroordeling op veroordeling zonder mijn kant van het verhaal te kennen. Wat ik gedaan had, was te groot, te erg in hun ogen. Hun eigen zonden waren niets vergeleken bij die van mij. Dat vond ik hypocriet. Voor God is elke vorm van zonde, hoe onbeduidend ook, zonde. Er bestaan geen gradaties, iets is zonde of niet.’

Het is al meer dan tien jaar geleden, maar de emoties zitten Marleen nog zichtbaar hoog, als ze vervolgt: ‘Er was zelfs iemand die met een vinger op mijn voorhoofd wees en zei dat ik gestoord was. Dat ging zo voorbij aan de genade en vergevende liefde van Jezus Christus, waarvan niet alleen ik, maar iedere andere gelovige afhankelijk is. Het heeft me jaren therapie gekost om niet langer te geloven dat ik zo’n slecht mens ben dat ik er eigenlijk niet zou mogen zijn.’

‘Hoezeer hebben jij en de ander Gods genade nodig?’

Hoe gaat het nu met je?
‘Ik heb later nog eens geprobeerd aansluiting te zoeken bij een andere kerk. Het bracht de angst en onrust van die eerdere ervaring opnieuw boven. Mijn relatie met God is nu levendiger dan ooit. Ik weet dat Hij altijd bij me is en me hoort als ik mijn gedachten met Hem deel. Niet in de kerk, maar in mijn dagelijks leven ben ik christen: in mijn werk als marketeer; in het contact met mijn moslimburen en in vrijwilligerswerk. Ik investeer in relaties met anderen waarin er wederzijds respect is voor elkaars eigenheid en een liefdevol omzien naar elkaar.’

Welke taboes heb jij ervaren?
‘Dat ik er niet meer over wil praten. De kerk die mensen in problemen verstikt, in plaats van hun liefde en geborgenheid te bieden, heeft mijn vertrouwen beschadigd. Dat ik mijn verhaal aan OnderWeg vertel onder een schuilnaam, doe ik eenmalig, in de hoop kerkblijvers de ogen te openen.’

Welke tips heb jij voor kerkblijvers?
‘Voor je gaat oordelen over een ander: zet die menselijke gradaties in zonden die minder erg of juist erger zijn eens opzij en verdiep je eerst in de vraag hoezeer jijzelf en de ander Gods genade nodig hebben. Heb je die zelf kunnen verdienen met “goed gedrag?”’


’Mijn spirituele zoektocht gaat door’

Jan Aalbers (60), trainer en adviseur.

Hij is niet uit frustratie vertrokken uit de kerk. ‘Ik had geen behoefte “mijn” (GKv-)kerk te veranderen, maar ik raakte steeds meer van haar vervreemd. Dat proces is eigenlijk al begonnen in mijn jeugd, toen ik zaken als erfzonde en het verlossingswerk van Jezus Christus niet bij elkaar kon krijgen.’ Hij vertelt hoe hij bovenal mensen om zich heen miste met wie hij de dialoog kon aangaan over zijn twijfels. ‘Ik ervoer niet zozeer eenzaamheid, want mijn ouderling en mensen uit mijn naaste omgeving deden wel moeite me te begrijpen. Toch raakte ik steeds meer vervreemd van de kerk; had het gevoel dat ik er meer moest “brengen” dan dat ik er kon halen. Ook later, als PKN-lid, liep ik vast in de grote verschillen in geloofsbeleving en het betekenis geven aan belangrijke gebeurtenissen in mijn leven.’

Wat heb jij als taboe ervaren?
‘Dat vrijwel niemand me meer vraagt uit te leggen wat ik nu denk, voel en geloof en waarom. Misschien denken ze dat ik alles zo goed heb doordacht, dat het geen zin meer heeft om het met mij te hebben over het geloof of de authenticiteit van de Bijbel?’

‘Mijn zoektocht naar zingeving en spiritualiteit
gaat gewoon door’

Hoe gaat het nu met je?
Jan glimlacht. ‘Ik ben ten diepste een religieus mens. Mijn zoektocht naar zingeving en spiritualiteit gaat door, omdat ik toch ergens aangehaakt wil zijn waar het gaat over vragen als: wat wil ik, wat heb ik gedaan, en wie wil ik zijn?’

Wat wil jij kerkblijvers meegeven?
‘Blijf met degene die zich onttrekt omgaan zoals voorheen. Met oprechte belangstelling voor de hele mens die de ander is. En ga het gesprek over verschil in inzichten altijd en alleen maar aan op basis van gelijkwaardigheid, zonder de ander te willen overtuigen van jouw
gelijk.’


‘Laat de kerk zich eindelijk eens verdiepen in de problemen van deze tijd’

Suzanne van Harten (50), zelfstandig ondernemer in de vastgoedsector.

Vijf jaar geleden is Suzanne hertrouwd. Ze vertelt dat ze tot drie keer toe de kerk verlaten heeft. ‘Het begon ermee dat ik niet langer welkom was in de vrijgemaakte kerk, omdat ik tegen de regels van de kerk in ging samenwonen met mijn toenmalige vriend. Maar die regels zeiden mij zo weinig. Er was niemand die mijn kant van de zaak probeerde te begrijpen.’

Het stel sluit zich na hun huwelijk aan bij een synodaal-gereformeerde kerk en na hun verhuizing bij een PKN-kerk en heeft het daar naar de zin. Suzanne belandt in een scheiding, omdat haar man een ander heeft. ‘Ik was een van de eersten in die gemeente. Mensen die ik goed meende te kennen, zeiden en deden niets. Dat vond ik zo confronterend dat ik me terugtrok. Ze wisten zich, denk ik, geen raad met mij. Er was maar één vriendin die naar me omzag. Zij was de engel op mijn pad die me nooit heeft verlaten. Via een andere vriendin maakte ik kennis met een evangelische gemeente. Daar kon ik voor het eerst de liefde van Jezus werkelijk voelen en mocht ik mezelf zijn. Inmiddels had ik een nieuwe man leren kennen, ook gescheiden, die God, de Bijbel en het geloof niet kende. Hij is daar tot geloof gekomen. Toch bood deze laagdrempelige instapgemeente ons op den duur te weinig diepgang.’

‘Ze wisten zich geen raad met mij’

Drie keer een kerk verlaten is niet niks: vond je nog een alternatief?
‘In die tijd kwamen we in aanraking met het idee café De Liefde. In de binnenstad – steeds in een ander café ­– met een actueel thema of gewoon tijdens een drankje mensen een luisterend oor bieden, een arm om de schouder: aandacht en liefde; alles wat ik vroeger zelf zo in de kerk had gemist.’

Welke taboes heb jij ervaren?
‘Het grote taboe was zeker in die tijd dat scheiden not done was, terwijl in de “gewone wereld” toen al één op de drie huwelijken strandde.’

Welke lessen zou je willen delen met kerkblijvers?
‘Heb oog en aandacht voor de ander, ken iemand bij naam en zoek diegene op. Verdiep je eens in de problemen van deze tijd. Enig idee hoeveel homo’s en lhbt’ers in de kerk altijd hun gevoelens en identiteit hebben moeten verstoppen?’

Delen.

Over de auteur

Elise Lengkeek publiceert literaire non-fictie, is tekstschrijver en journalist.

Laat een reactie achter