Zijn wij bereid om te sterven in ons verhaal?

De verleiding is groot om jezelf als hoofdrolspeler van je eigen leven te zien en je ook zo te gedragen. Vaak in meerdere rollen en het liefst aantrekkelijk geëtaleerd op je sociale media. ‘De hoofdrolspeler moet slagen en laten zien dat zij of hij het waard is om inderdaad die hoofdrolspeler te zijn’, schrijft Pieter Kleingeld in een korte verhandeling over bevrijding van wie je denkt te moeten zijn. ‘Zijn wij bereid om te sterven in ons verhaal?’

(beeld Praetorianphoto/iStock)

Ik keek op de dijk uit naar de stormvloedkering in de Nieuwe Waterweg. De lucht was grijs, maar dankzij het begin van de herfst was het nog redelijk warm. Ik was een half uur hardlopen van huis. Ik kon nu terug, maar besefte opeens dat ik nog verder kon. Fantastisch. Ik haalde diep adem en ik voelde me… een hardloper. Dat was wie ik was. Ik preekte om te kunnen hardlopen. Ik deed pastoraat om te kunnen hardlopen. Yes! Krap twee maanden later stroomde mijn agenda weer over en was hardlopen er alweer weken bij ingeschoten. Misschien was ik toch geen hardloper?

’Verhaalwezens’

Wie ben ik? Het is een vraag die tieners stellen. Maar ook voor een veertiger kan die vraag tot, op zijn minst originele, gedachten leiden. Wie ben ik? En hoe ontdek ik dat? Moet ik in mezelf zoeken? Wanneer heb ik diep genoeg gegraven en het goud gevonden? Is het wel goud? Hoe word ik dan wie ik ben? Blijf ik daarom zo onzeker? Ik liep op een tienerkamp buiten op het gras met een van mijn medeleiders. De tieners hadden vrije tijd. Opeens rende een meisje naar buiten. Een spel. Mijn medeleider stopte haar en vroeg: ’Hoe heet je?’ ’Martine’, hijgde ze. ’Waar kom je vandaan?’ ’Daar’, ze wees naar een deur. ’Waar ga je naar toe?’ ’Daarnaartoe’, en ze wees naar het water. Weg was ze. ’Zo’, zei mijn medeleider, ’alle grote levensvragen binnen tien seconden beantwoord.’ We komen ergens vandaan en willen ergens naar toe. Mensen zijn ’verhaalwezens’. Vragen over je identiteit, over wie je bent, leiden uiteindelijk tot deze vraag: welk verhaal en welke rol?

De film Bourne Identity begint op een vissersboot in een vliegende storm. De bemanning vist een drenkeling op. Hij heeft kogelwonden. Als hij bijkomt, blijkt hij allerlei talen te kunnen spreken, vaardig te zijn, knopen te kunnen leggen, maar weet hij niet wie hij is en waar hij vandaan komt. Hij beseft dat hij zijn verhaal niet zelf kan uitvinden, maar dat het van levensbelang is dat hij dat verhaal ontdekt. Hij beseft ook al snel dat hij waarschijnlijk deel is van een groter verhaal, waarin hij niet de hoofdrol speelt. Bij deze film moest ik denken aan Psalm 8, waarin staat dat God de mens bijna goddelijk heeft gemaakt. Al die vaardigheden, al die talenten en die ene prangende vraag: wie ben ik in het verhaal?

Hoofdrolspeler

De verleiding is groot om jezelf te beschouwen als hoofdrolspeler. De media wil ons niets liever doen geloven. Maar dan zullen we de duizenden die bereid waren hun leven te geven op de stranden van Normandië nooit begrijpen. Zij beseften dat zij deel uitmaakten van een werkelijkheid groter dan henzelf en waren bereid hun leven te geven voor familie, vrijheid, idealen, bevrijding. Dat we de werkelijkheid ervaren door onze eigen rol is nog iets anders dan dat het ook de hoofdrol is. Sterker nog, dat maakt het verhaal te klein en de druk op de hoofdrolspeler te groot; want die – en dat ben ik dan – moet laten zien dat zij of hij het waard is om inderdaad die hoofdrol te spelen. Iedereen herkent die prestatiedruk om zich en wellicht ook wel in zich. Dus dit is de vraag: zijn wij hoofdrolspelers? Hoe groot is ons verhaal? Zijn wij bereid om te sterven in ons verhaal?

Dit zijn geen unieke christelijke vragen. Ieder mens zoekt – soms onbewust – hierop antwoorden. Tegelijkertijd ben ik onder de indruk. Juist de Bijbel bevat enorm veel kleine verhalen: David, Batseba, Ruth, Esther, Maria, Paulus, Petrus, Prisca, Febe, Simson, Naomi om maar wat namen te noemen. Heel verschillende mensen die heel verschillende rollen spelen: koning, herder, verkoopster, immigrant, vluchteling, reiziger, vrijheidsstrijder enzovoorts. Juist de Bijbel vertelt een groot, overkoepelend en bovenal goed verhaal, van Genesis tot Openbaring. De hoofdrol daarin wordt gespeeld door de Schepper die mens werd en bereid was om te sterven. Te sterven voor ons. En wij zijn gemaakt naar het beeld van die hoofdrolspeler: Genesis 1 en 2, Psalm 8 en 139.

Gods bevrijdende woord is dat wij zijn geliefde kinderen, zijn heiligen, zijn uitgekozenen zijn. Vanuit die identiteit worden we naar zijn beeld herschapen, dat betekent: groeien we in onze rol. God zelf draagt het gewicht van de hoofdrolspeler en vandaaruit schenkt Hij ons betekenis en identiteit die niemand van ons kan afnemen: de vrijheid om geliefd te zijn en lief te hebben. Het is een rol die ruimte geeft om in te groeien, vernieuwd te worden naar het beeld van de Schepper. Het is een rol die ruimte geeft om zich te ontplooien en om te improviseren. Dat is vrijheid.