Column: Het geheim van charitas

Haar opa en oma zamelen al meer dan veertig jaar geld in voor de priester op het Indiase platteland. Ze hebben zojuist hun kleindochter gevraagd hun werk voort te zetten in de stichting. Hierover gaat de korte documentaire Centen van Knegsel. De kleindochter is filmmaakster Marieke Widlak, die – voor ze het verzoek van haar grootouders beantwoordt – een zoektocht start naar een antwoord op de vraag ‘wat is goeddoen?’.

De vanzelfsprekendheid waarmee de grootouders zich jarenlang hebben ingezet voor onderwijs voor Indiase kinderen, raakte me. ‘Een ander helpen, daar word je toch gewoon blij van?’ zeggen ze op de vraag van Marieke waarom ze dit al zo lang doen. Opa en oma zitten op de bank. Twee iconen van bescheiden naastenliefde. In mijn werk als directeur van een goededoelenorganisatie ben ik vaak bezig met de vraag ‘wat is goeddoen?’. Kijkend naar de Centen van Knegsel concludeer ik dat het hoog tijd wordt dat we het begrip ‘charitas’ weer herwaarderen.

Charitas is zeker niet gericht op
het klein houden van de ander

Het begrip is in de afgelopen jaren vervuild geraakt. Charitas of barmhartigheid staat gelijk aan het uitgemergelde kind met de vlieg op het oog, dat jaar in jaar uit aan het hulpinfuus hangt. Maar het oorspronkelijke begrip omvat veel meer en is zeker niet gericht op het klein houden van de ander, zo leer ik van cultuurfilosoof Govert Buijs in zijn essay Publieke liefde. Buijs definieert charitas in lijn met het bijbelse begrip agapè als ‘iemands concrete commitment aan het openbloeien van iemand of iets anders op weg naar gedeelde vreugde’. Hulpgever en hulpontvanger zijn gelijkwaardig aan elkaar, ‘waarin ik nu eens jou, en jij dan weer mij nodig hebt’.

Aan het einde van de documentaire ontvangt Marieke de jaarbegroting van de Indiase priester. Ze rekent snel de roepies om naar euro’s en concludeert dat ze met haar salaris makkelijk de energievoorziening van de scholen kan betalen. Met zo’n bescheiden bijdrage, zo’n grote verandering bewerkstelligen. Marieke is om en belt haar grootouders: ‘Ja, ik wil!’ Ze heeft het geheim van charitas ontdekt.