‘Van Jezus leren is niet alleen cognitief’

Elze Riemer | 24 april 2021
  • Achtergrond
  • Interview
  • Thema-artikelen

Martine Versteeg (40) stond tien jaar lang voor de klas voordat ze besloot haar passie voor onderwijs te combineren met haar passie voor de kerk: ‘In de kerk gaat het leren echt een leven lang door, dat vind ik zo mooi. Er ligt een grote potentie in gemeentes als het gaat om elkaar meenemen op deze leerweg. De uitdaging van kerken is om die potentie te verwezenlijken, zeker in deze rare tijd. Ik zie daarin veel kansen.’

(beeld Aron Bagel)

(beeld Aron Bagel)

Het creatieve talent dat Martine eerst inzette in haar werk als docent handvaardigheid, tekenen en kunstgeschiedenis op de middelbare school zet ze nu in als relatiemanager kerk & jeugd van MissieNederland. Ze ziet de kerk als de plek waar je als individu en als groep als leerlingen van Jezus tot bloei kunt komen.

Hoe ziet dat tot bloei komen er voor jou uit?
‘Het is een groeien in geestelijke volwassenheid, iets waarmee je nooit klaar bent. We zijn in de leer bij Jezus, onze meester, over wat het betekent om christen te zijn. Dat is een leren op allerlei vlakken: kennis, maar ook vaardigheden en gedrag. Heeft het leren in de kerk een bepaald doel of draagt het al voldoende uitdaging en doel in zich? Zelf geniet ik volop van het proces, de reis. De bestemming leeft minder voor mij en onttrekt zich meer en meer aan mijn oog: hoe meer ik leer over het geloof, hoe meer ik besef dat ik maar zo weinig weet. Zie dit leren niet los van wie wij in de basis voor God zijn: zijn kinderen. Vanuit die veiligheid, geborgenheid, zorg en genade ontstaat een verlangen om te leren. Dat is een natuurlijk proces en verlangen; evenals een kind zijn ouders imiteert zonder dat hij het doorheeft. Jammer genoeg maken wij dat leerproces regelmatig stressvol door de lat hoog te leggen voor onszelf en anderen. God herinnert ons er juist aan dat er helemaal geen lat is. Wij zijn primair zijn geliefde kinderen in wie Hij vreugde vindt. Het leren dat vanuit deze Vader-kind relatie vertrekt heeft per definitie een ontspannen karakter.’

Heb je dat zelf ook zo ervaren?
‘Ik heb weleens periodes gehad dat ik van mezelf baalde, omdat ik vond dat ik te weinig tijd uittrok voor stille tijd. Maar de relatie met God als mijn Vader gaf mij dan een reality check. Elke levensfase kent zijn eigen uitdagingen. Toen mijn kinderen klein waren, had ik simpelweg minder tijd. Dat is oké. Nu ze wat ouder zijn, heb ik weer meer tijd. Als ik merk dat ik mezelf wat opleg of mezelf veroordeel, weet ik dat het tijd is om weer vanuit het kind-zijn van God te leven. Het beeld van Petrus helpt me daarbij. Hij is Jezus’ leerling, maar zwalkt alle kanten op, iets waarin ik me wel herken: het ene moment is het ‘Halleluja, Hij is Heer, ik ga over water lopen’ en het andere moment verloochen je Hem. Ik ben een domineesdochter en tijdens mijn puberteit heb ik me flink afgezet tegen het geloof, ik wilde er niks meer mee te maken hebben. Nu heb ik mijn weg teruggevonden, maar weten dat er ruimte is voor vallen en opstaan, voor falen – dat troost me en geeft me vrijheid.’

Geïnspireerd door magazine OnderWeg? Neem een gratis proefabonnement.

Het leven op zich is al een leerschool voor christenen, zo blijkt ook uit jouw verhaal. Waarom zou je de kerk daarbij nodig hebben?
‘Als je in een gemeenschap dat leerproces niet aangaat, krijg je last van blinde vlekken. Jezus gaf zijn opdracht om leerlingen te maken aan een gemeenschap en niet aan een individu. Dat is niet voor niets. Iedereen heeft zijn eigen leerstijl en daar kun je elkaar aan optrekken: leren is een proces waarin je elkaar meeneemt naar Jezus toe. Daarin ben je nooit volleerd – niet als individu, maar ook niet als kerk. Zoals je als individu de gemeenschap van je kerk nodig hebt om je perspectief te verbreden, om de breedte en diepte te ontdekken van het geloof, zo heeft de kerk de oecumene nodig. ‘Dan zult u met alle heiligen de lengte en de breedte, de hoogte en diepte kunnen begrijpen, ja de liefde van Christus kennen die alle kennis te boven gaat, opdat u zult volstromen met Gods volkomenheid’ (Efeziërs 3:18 en 19). Dat gaat natuurlijk niet alleen over de heiligen die dezelfde kleur of spiritualiteit hebben als jij, nee: alle heiligen. Er valt zoveel te leren van andere tradities.

Zelf heb ik veel geleerd van het boek Eén bron, zes stromen van Richard Foster. De kerngedachte is dat in de geschiedenis de verschillende kerkelijke stromingen zijn ontstaan op momenten dat de gevestigde kerk iets belangrijks vergat. Zo ontstond de charismatische stroming bijvoorbeeld toen de gevestigde kerken het werk van de heilige Geest vergaten. De beweging van Franciscus van Assisi ontstond op het moment dat de kerk vergat om sociale gerechtigheid na te streven. Foster stelt dat het wezen van de kerk in al die stromingen samen te vinden is; dat vind ik een heel interessante manier om naar kerkgrenzen te kijken. Die nodigt bovendien uit om de eigen blinde vlekken te onderzoeken.’

(beeld Aron Bagel)

(beeld Aron Bagel)

Hoe vullen onze kerken het leerling zijn in, vind jij?
‘Het is jammer dat we het leren in de kerk nogal hebben platgeslagen, alsof leren voornamelijk een cognitieve kwestie is. Dat zou zomaar een van onze blinde vlekken kunnen zijn, als protestants-gereformeerde kerken. We hebben onze zondagse ontmoeting helemaal rond het onderwijs gebouwd; de preek is het centrale punt van onze vieringen. Maar onderwijs is gedifferentieerd. Niet alleen leert iedereen op een andere manier, iedereen zit ook in verschillende fases van leren, kent zijn of haar eigen uitdagingen. Een preek sluit daarop helemaal niet aan, omdat die eenzijdig is en slechts een bepaalde persoon, leerstijl en geloofsfase aanspreekt. Als het doel van een kerkelijke gemeenschap is dat we groeien in het geloof, dan zou het goed zijn als we het onderwijs veel breder trekken en creatiever invullen. Je bent niet alleen christen in je hoofd, maar ook in je hart, lichaam en leven. Waarom vullen we het leerling zijn van Jezus dan zo cognitief in?’

Hoe zou jij het onderwijs in de kerk concreet vormgeven?
‘Neem allereerst ervan kennis dat verschillende vormen verschillende manieren van leren stimuleren. Een preek bijvoorbeeld gaat over horen en daarin op jezelf reflecteren. In kringen verdiep je die reflectie verder via het redeneren. Waarin ik veel meer zou investeren als kerk is enerzijds de nog kleinere intieme groep, van twee- of drietallen, waarin je kwetsbaar naar elkaar toe durft te zijn. In een groep van zes tot twaalf mensen voelt het niet gauw veilig genoeg om ook je kwetsbaarheden te delen, terwijl juist onze kwetsbaarheid de voedingsbodem is voor geloofsgroei. We leren daar waar het schuurt. Anderzijds zou ik investeren in de wat grotere groepen, van twintig tot dertig personen, die inzetten op leren door te doen: activiteiten in de wijk organiseren bijvoorbeeld. Idealiter zou ik op zondagochtend in plaats van de klassieke eredienst ruimte creëren voor verschillende soorten van dergelijke ontmoetingen, zodat zowel de individuele groei als ook het leren in de praktijk gestimuleerd worden. Waarom bijvoorbeeld niet de preek doordeweeks thuis in alle rust kijken en daar ’s zondags op voortborduren? Dit is de uitdaging voor onze kerken, helemaal nu in coronatijd: hoe kunnen we op meerdere plekken het leren stimuleren en faciliteren? Daar is geen succesmodel voor ofzo, daarvoor moet je beginnen bij wat er leeft in de gemeente.’

‘God herinnert ons eraan dat er geen lat ligt’

Kun je een voorbeeld geven van hoe dat eruitziet?
‘Vraag aan je gemeenteleden wat deze coronatijd met hun geloofsleven doet en ga hiermee aan de slag in je gemeente. Bij MissieNederland hoor ik bijvoorbeeld van kerken dat veel gezinnen op dit moment afhaken, met name gezinnen met jonge kinderen, omdat het luisteren naar de livestream niet werkt. Daarbij blijkt dat ouders worstelen met hoe ze hun eigen geloof kunnen voeden, als ook het geloof van hun kinderen. Dat legt iets leerzaams bloot, namelijk dat we afhankelijk zijn geworden van de kerk in het voeden van ons geloof. Dat is helemaal niet logisch: je hebt de kerk nodig om te leren en te groeien, maar je bent uiteindelijk zelf verantwoordelijk voor je relatie met God – niet de kerk. Hiermee kun je als kerk aan de slag gaan, op een coachende manier, zodat gemeenteleden weer zelf de verantwoordelijkheid voor hun leerproces oppakken. Hoe doe je dit als kerk? Door bijvoorbeeld te laten zien hoe andere gezinnen dat doen. Of door gesprekken te stimuleren tussen generaties; je kunt zoveel leren van iemand die in een andere levensfase zit, van zijn of haar groei- en worstelmomenten. Juist nu, want door corona blijft iedereen meer dan ooit op zijn eigen eilandje zitten.’

Wat zou je kerken willen meegeven?
‘Experimenteer! Laat je daarbij inspireren door andere kerken, wat bij hen werkt en wat niet. Laatst sprak ik bijvoorbeeld een pastor van een migrantenkerk en ik werd zo enthousiast van wat hij had gedaan. Hij had het gevoel dat het leren ophield bij het luisteren naar de preek in plaats van dat mensen ermee aan de slag gingen in hun leven. Dus ging hij wat anders proberen: hij startte de zondagsvieringen met drie kwartier life class, waar elke keer een thema wordt besproken dat herkenbaar is vanuit het eigen leven. Dit thema wordt benaderd vanuit geest, lichaam en ziel. Over omgaan met conflicten, bijvoorbeeld. Verschillende experts op hun vakgebied vertellen dan over wat er gebeurt in een conflict. Hij vertelde dat een van de gevolgen is dat het aanbidden in de eredienst daarna veel intenser is geworden. Waarom? Omdat de mensen nu vanuit de praktijk van hun leven naar God toe gaan in plaats van andersom. Dus wees niet bang om het eens anders te doen. Misschien is het niet zo’n succes als dit voorbeeld, maar het zal altijd leerzaam zijn!’

Dit artikel komt uit de OnderWeg van 24 april 2021. Geïnspireerd door magazine OnderWeg? Neem een gratis proefabonnement.

Over de auteur
Elze Riemer

Elze Riemer is godsdienstwetenschapper en journalist.

God aan tafel ervaren tijdens Seider

God aan tafel ervaren tijdens Seider

Maarten Boersema
  • Interview
  • Thema-artikelen
Jongeren en rituelen in de kerk

Jongeren en rituelen in de kerk

Ronelle Sonnenberg
  • Opinie
  • Thema-artikelen

Reageer op dit bericht

Meld je aan voor onze gratis nieuwsbrief