De kracht van het verlangen

Hij zou binnenkort predikant worden, maar geloofde hij daarvoor wel genoeg? Zijn gevoel werkte vaak niet mee. Hij vroeg zijn mentor om raad: kun je wel predikant worden als je bidden lastig vindt, als je gevoel er niet altijd in meekomt? Zijn mentor had hem zijn verhaal laten doen, en gezegd: ‘Ik zie dat het verlangen er wel is, leef daaruit.’

Désanne van Brederode, De tas, Amsterdam (Querido), 2021. 316 pagina’s, € 22,99, ISBN 9789021420509.

Dit verhaal, dat een goede vriend me zo’n twintig jaar terug vertelde, kwam bij me boven bij het lezen van De tas, de nieuwe roman van Désanne van Brederode. Ze vertelt een wat complex verhaal over een liefde, waarin veel oorspronkelijke en diepe overwegingen verwerkt zijn. Van Brederode is filosoof en betrokken bij het Syrische Comité, een organisatie die zich inzet voor de bevolking van Syrië.

Het begint allemaal met een leren tas die door de Koerdische vluchteling Abdulrahman wordt achtergelaten op een station ergens in Nederland. Bewakers zien het gebeuren, proberen het te verhinderen. Een achtergelaten tas kan gevaar betekenen. Maar Abdul heeft niets kwaads in de zin. In de tas zitten brieven, voor wie ze maar vinden wil, met een uitnodiging om over een vraag na te denken. Toevalskunst noemt hij het. We lezen zeven reacties, zeven verhalen over de liefde. De gestelde vragen hebben ontregelend gewerkt, Nederlanders kunnen maar moeilijk omgaan met zo’n spontane oprisping van een onbekende. Ondertussen lezen we ook over Abdulrahmans eigen pogingen het geluk te vinden bij zijn tweede vrouw in het land waarin hij is terechtgekomen, het aangeharkte, overgeorganiseerde Nederland, waar niemand lijkt te begrijpen wat er in zijn thuisland Syrië eigenlijk aan de hand is.

Terug naar de betekenis van het verlangen. Op een dag oppert een minnares van Abdul, nadat ze seks hebben gehad: ‘Kijk, als een gelovige in gebed verlangt dat er een God is die luistert… Als dat gebed, nog los van wat erin gezegd wordt, als de uitdrukking is van dat verlangen… Dan zou dat verlangen zo sterk kunnen zijn dat het God zelf is. Of wordt. Of praat ik onzin?’ Abdul kruipt ondertussen over de vloer, tast onder de bank, hij zoekt een sok: ‘Ga door, ik hoor je wel.’

De vrouw: ‘Ik bedoel dus, dat dat het al zou kunnen zijn, dat verlangen. Omdat hij in dat verlangen even ophoudt zelf de maat der dingen te zijn, en niet meer het laatste woord wil hebben. In het verlangen geeft hij vrijwillig, soeverein, iets uit handen.’ Vervolgens trekt ze de lijn door naar seks, of God ook aanwezig is in het intense verlangen naar elkaar.

Het was de kracht van het verlangen die het verhaal van mijn vriend in herinnering riep. Een sterkere drijfveer kennen we nauwelijks, of het moet angst zijn. Verlangen zet veel in beweging, in dit geval liefde, een relatie en uiteindelijk seks. Een te snelle of te gemakkelijke bevrediging doet die kracht teniet. In de instant consumptiecultuur waarin wij leven is directe bevrediging van verlangens nooit ver weg. In tegenstelling tot een land als Syrië, waar burgeroorlog nog altijd de levens van velen ontregelt. De liefdesrelaties die in De tas worden verteld, allemaal van Nederlanders, hebben echter nooit iets gemakkelijks. Achter de schone schijn van de romantiek zitten veel schuldgevoelens, traumatische ervaringen die ons voortdrijven.

In De tas wil Désanne van Brederode veel kwijt, misschien wel te veel. Waarom het nu precies gaat, blijft zoeken. De liefdesverhalen zijn uit het leven gegrepen, sommigen wat taai, anderen meeslepend. De zoektocht van Abdul naar een leven in Nederland legt de contrasten tussen culturen pijnlijk bloot. In de epiloog valt veel op zijn plek en blijkt de verteller de verhalen niet zomaar verteld te hebben. Bestaat waarachtige liefde, hoe ziet die eruit? Waarom voelen mensen zich tot anderen aangetrokken, wat speelt daarin allemaal mee? Het zijn vragen die Van Brederode diepgaand aan de orde stelt. Tegelijk confronteert ze ons met onszelf in het aangezicht van de Syrische vluchteling. Wat een sterk verlangen al niet vermag.

In het kort

• Veel thema’s en verhalen.
• Scherpere keuzes hadden het boek goed gedaan.
• Diepgravende verkenning van de ware liefde.
• Interessant spel met het kruid tijm.