The Russians love their children too

Heb jij in de afgelopen jaren afstand voelen groeien? Afstand naar een kennis of buur, naar familieleden, gemeenteleden of collega’s? Omdat je steeds meer ontdekte hoe compleet anders jullie de wereld zien? Over hoe gevaarlijk Covid was of over onderwerpen zoals zwarte Piet en racisme? Gaandeweg kwamen er steeds meer dingen bij tot je elkaar echt kwijtraakte.

(beeld Ruslan Lytvyn/iStock)

Misschien liep het uit op op harde woorden of heb je wijselijk je mond gehouden en begon je de ander te ontlopen. Want de laatste keer dat je elkaar echt probeerde te bereiken, leek de ander in een totaal andere wereld te leven. Een wereld zo ver weg dat je elkaar niet meer kunt verstaan, laat staan dat je nog samen kunt optrekken. Het is mij gebeurd en ik spreek mensen die de pijn ervan met zich meedragen.

Iets vergelijkbaars, maar dan op grote schaal, gebeurt op dit moment op het wereldtoneel. Voor de tweede keer valt Poetin buurland Oekraïne binnen. Politici wereldwijd nemen er afstand van en verwijderen foto’s waarop ze met Poetin te zien zijn. Sportevenementen verdwijnen van de kalender, museum de Hermitage heeft gebroken met haar Russische tegenhanger.

Vragen

Poetin wil het naziregime in de Oekraïne de macht benemen, zo liet hij weten toen hij de invasie begon. Die verklaring hielp mij niet. Al gauw leerde ik dat Zelensky een Jood is en een democratisch gekozen president. In wat voor wereld kun je een ontluikende democratie met een Joodse president, kleinzoon van een Russische officier in de Tweede Wereldoorlog, ervan beschuldigen een naziregime te leiden? Laat staan dat je daarin een motief zou kunnen vinden voor een oorlog. Maar nu is er toch oorlog. Honderd vragen buitelen over elkaar. Wat kunnen we doen om het te stoppen? Wie laat de verantwoordelijken boeten? Wat kunnen we doen voor de mensen die getroffen worden door het geweld? Voor vluchtelingen en voor achterblijvers? Maar ook: hadden we dit kunnen voorkomen? Welke andere landen lopen een vergelijkbaar risico?

Rode draad

Als antwoord op die laatste vraag komen een paar namen vaak boven: allereerst Finland en de Baltische staten. Landen die tussen het Westen en Rusland liggen. Bufferstaten. Het klinkt alsof het een autoband is die je tussen twee scheepjes houdt om schade te voorkomen. Landen die twee werelden, het Westen en het Oosten, van elkaar gescheiden houden.

Van die ‘politieke continenten’ die schuren en botsen zijn er meer. In de Himalaya vechten China en India geregeld grensconflicten uit. In en om de regio Kashmir, tussen India en Pakistan, is al tientallen jaren een conflict. Eilanden in de Oost-Chinese Zee, Taiwan, Guantanamo Bay: overal op de wereld zijn er gebieden waar verschillende grote machtsblokken langs elkaar schuren. Net als de stootbanden tussen twee scheepjes komen de grensgebieden maar al te vaak in de verdrukking. Een rode draad blijft dat mensen in verschillende culturen en machtsblokken zo anders tegen de werkelijkheid aankijken dat de andere cultuur als een bedreiging wordt ervaren. Religie, politiek, volksaard, cultuur, taal, ze kunnen allemaal misbruikt worden als een naam voor de kloof. Verschil van inzicht wordt afstand. Afstand wordt vijandschap. En vijandschap wordt geweld. Telkens weer.

Geïnspireerd door magazine OnderWeg? Neem een abonnement!

Kloof

Een antwoord op die vraag heb ik niet zomaar. Maar dichter bij huis weet ik dat we allemaal iets moeten met de kloof tussen mensen. We staan allemaal voor de opdracht om te werken aan de verbinding met onze naasten. En als die anders denken is dat een extra uitdaging.

We hebben de ‘luxe’ dat we niet ver hoeven te zoeken naar mensen die in een andere werkelijkheid leven. Waar je vroeger over grenzen of naar andere continenten moest, leven we nu midden tussen mensen die de werkelijkheid compleet anders zien dan wijzelf.

Als ik terugdenk aan de ontmoetingen van de laatste twee jaar, dan heb ik overtuigingen gehoord die ik maar moeilijk kan plaatsen. Trump als de messias die zal terugkomen om de wereld te bevrijden en daarom desnoods met geweld de macht moet krijgen. Het bestaan van verschillende bijbelvertalingen als een middel van de vijand om mensen aan de waarheid te laten twijfelen. Ik weet wie Trump is en ik verwacht de messias – maar Trump als messias? Ik gebruik bijbelvertalingen en ik zie mensen twijfelen. Maar oorzaak en gevolg zie ik niet. Gegevens die ik ken, worden zo aan elkaar geknoopt dat ze iets totaal anders gaan betekenen. Ik kan me er niets bij voorstellen. Maar voor mijn gesprekspartners heeft het een vanzelfsprekendheid waar ik geen speld tussen kan krijgen.

Nieuwsgierig

Ik vond en vind het moeilijk om me tot deze mensen en hun ideeën te verhouden. Aan de ene kant geloof ik ze niet. De verbanden die zij zien, zie ik niet. Dus kan ik de ander weglachen, als ‘wappie’ afdoen.

Maar ergens ben ik ook nieuwsgierig. Het gaat toch om verstandige mensen, met een opleiding, met levenservaring, met een levensovertuiging. Vroeger nam ik hun ideeën best serieus. Wat zou er aan de hand zijn? Ik kan mijn nieuwsgierigheid gebruiken om te proberen hun verhaal beter te begrijpen. Vertel eens meer. Over jezelf, over je hoop en angst, over hoe je in het leven staat, over hoe je deze dingen hebt geleerd.

Natuurlijk ben ik ook kritisch. Ik denk en geloof anders. Dus kan ik kritische vragen stellen. Waarom zie je de messias in Trump? Hoe kan het een idee zijn om de messias met geweld aan de macht te brengen? Afstand nemen, nieuwsgierigheid en kritisch bevragen. Dat zijn al drie strategieën om met de kloof om te gaan.

Leren van Jezus

Als ooit iemand aan den lijve ondervonden heeft dat mensen in een andere wereld leven, dan is het Jezus Christus. Hij heeft de hemelse heerlijkheid achter zich gelaten om mens te worden als wij. Daarmee is Hij letterlijk in een andere wereld gestapt. Die kloof tussen God en mensen, daarvan was Hij zich helemaal bewust. Hij kwam om die te overbruggen. Alle leugens die mensen verkondigden over God, Hij kende ze. Hij liet zich erdoor niet tegenhouden of ontmoedigen. Integendeel, Hij bleef verbinding zoeken en verbinding leggen.

Wij kunnen inspiratie opdoen als we kijken naar hoe Hij dat deed. Daarover is veel meer te onderzoeken en te schrijven dan waarvoor hier de ruimte is. Maar een paar dingen vallen op: Jezus geeft de waarheid niet op, maar blijft trouw aan zichzelf en zijn opdracht. Hij blijft de waarheid benoemen, juist tegenover tegenstanders. Tegelijk houdt Jezus steeds de deur open voor wie zoekt of in beweging is. Ook al lijkt de kloof nog zo groot en diep. Als ik over zijn ontmoeting met Nikodemus lees, zijn gesprek met de Samaritaanse vrouw of met de discipelen bij de wonderbare visvangst, en ik leg daar mijn eigen ontmoetingen naast, dan weet ik dat ik nog heel wat te leren heb.

Inspiratie put ik ook uit sommige liedjes uit de tijd van de koude oorlog, die een toon van hoop en verbinding wisten te vinden. Ik ben oprecht ervan overtuigd dat zij met hun kunst meer hebben bijgedragen aan het einde van de koude oorlog dan het spierballenvertoon van de machthebbers. Het lijken misschien open deuren, maar wel bijna vergeten deuren. Ik hoop dat er zoveel door die deuren gelopen wordt dat er een looppaadje inslijt.

Sting zong in 1985:

We share the same biology, regardless of ideology,
but what might save us, me and you
is if the Russians love their children too.

Geïnspireerd door magazine OnderWeg? Neem een abonnement!