Bruinkoolhaat

Het was in het voorjaar van 2023, op reis naar een vakantiebestemming verderop in Europa. Je kent het misschien: de voorpret van onderweg zijn. Het landschap zien veranderen. Heuvelachtiger, bossen in bloei, ruime akkers en groene velden. Maar ergens bij Keulen verandert het beeld van lieflijke natuur abrupt naar industriële bedrijvigheid. Reusachtige graafmachines, hijskranen, installaties en vrachtwagens die nietig lijken in het landschap. Beelden als uit een dystopische sciencefictionfilm zoals Bladerunner 2049 die ons waarschuwen voor een toekomst, waarin de aarde onleefbaar is geworden. We rijden langs afgravingen voor bruinkoolmijnen.

Hier is de aarde niet langer frisgroen, maar grauw. Een onthutsende aanblik van hoe wij mensen de aarde aanranden, niet vaak is dat zo zichtbaar. Hele dorpen en gehuchten – meer dan driehonderd – zijn weggevaagd. Nog in januari 2023, een paar maanden voor onze reis, werd net over de grens bij Roermond het dorp Lützerath met geweld ontruimd. Huizen werden gesloopt en bomen gekapt om plaats te maken voor mijngroeves. Dat gaat zo: aarde wordt weggehaald, waarna de bruinkool wordt afgegraven; alle vegetatie sterft, nadat het water uit de bodem wordt gehaald. Wat resteert zijn kraters, blijvende littekens.

De CO2-uitstoot die vrijkomt bij de verbranding van bruinkool maakt het tot een van de meest vervuilende vormen van energie. Toch gaat Duitsland ermee door, zelfs langer dan aanvankelijk de bedoeling was. Zelfs windturbines worden afgebroken om plaats te maken voor bruinkoolmijnbouw. De reden? De vraag naar energie neemt toe, terwijl de inval van Rusland in Oekraïne heeft geleid tot energieschaarste. Nederland is weliswaar gestopt met de winning van bruinkool, maar ook wij kennen onze uitdagingen om met schone(re) energie te voorzien in onze energiebehoefte.

Misschien een wat technisch verhaal. Daarom de vraag: hoe verhouden jij en ik ons hiertoe? Met onze eigen energieverslaving? Telefoons, tablets en andere apparaten met stekker moeten natuurlijk wel altijd opgeladen zijn en we hebben er steeds meer nodig. Ik weet dat energie geen onderwerp is met een gemakkelijke oplossing. Maar ik krijg het beeld niet van m’n netvlies: de schepping die kreunt als een zwangere vrouw, in barensnood.