Hoe is het om oud te zijn?

Deze blog schreef ik naar aanleiding van Wim Rietkerks boek Levensbestemming. De kunst van het ouder worden. Dit wordt geen boekbespreking, maar het riep bij mij de vraag op: Hoe is het om oud te zijn?

Ik ben van 1943 en heb dus echt mijn laatste levensfase bereikt, die van de ouderdom. Goed, officieel begint deze fase bij het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd (67). Maar al was ik toen met pensioen, oud voelde ik me nog lang niet. Oud zijn en oud voelen, vallen vaak niet samen. Het hangt van zoveel factoren af die bij ieder mens weer anders kunnen uitpakken. Hoe oud zijn voelt, heeft bij voorbeeld met onze gezondheid te maken.

Oud zijn is duur

Hoe gezond zijn wij als bejaarden? Kunnen we oud zijn bekostigen? Want hoe gezond ik me ook voel, ik ga wel elk jaar naar twee of drie specialisten. Ik heb een goede verzekering en zo kan ik ook een ziekenhuisopname betalen. Ik heb voldoende pensioen om verantwoord te kunnen leven door bijvoorbeeld gezond te eten. Maar gezond eten is duur. Arme mensen zijn daarom vaak minder gezond. Obesitas komt veel vaker onder hen voor. Ik ben wel oud, maar voel me nog niet zo oud. Lichamelijke afbraak en geestelijk verval zijn mij nog niet overkomen. Mijn sociaal-economische context speelt hierbij een belangrijke rol. Arm oud zijn kan ongezond oud zijn. In Zuid-Afrika bijvoorbeeld zijn de meeste oude mensen afhankelijk van publieke klinieken en ziekenhuizen die lang niet allemaal goed functioneren. Zij krijgen een bescheiden staatspensioen waarvan hun hele familie leeft. De werkeloosheid ligt rond de veertig procent van de werkende bevolking. De armoede is groot. Dit is geen omgeving waarin gezond oud worden normaal is. Ook in ons eigen land is amoede een belangrijke factor in het proces van oud worden met afbraak en verval. Dan zou ik me beslist anders oud voelen dan nu.

Oud zijn als tachtigplusser

Uit de krant maak ik op dat ook veel relatief gezonde mensen met hun tachtigste verjaardag echt het laatste stukje van hun laatste levensfase bereikt hebben. Veel van ons tachtigers halen de negentig niet! Dat moet ik dus wel even tot mij laten doordringen. Natuurlijk, als ik nu pas voor het eerst zou nadenken over mijn sterven en alles wat daarbij komt kijken, zou ik veel te laat zijn. Maar hoe doen we dat eigenlijk, ons voorbereiden op ons sterven terwijl we ons nog best goed voelen? Hoe vaak hoor ik dat niet: meneer, u bent nog goed gezond voor uw leeftijd. Ja zeker, ik ben een nog krasse oude man, maar ik heb hier het eeuwige leven niet.

Voltooid leven

In de euthanasiediscussies komt de term voltooid leven veel voor. Wat is een voltooid leven? Dat hangt van onze levensbestemming af, zo lees ik bij Rietkerk. Als mensen die door God van zonde en schuld zijn vrijgesproken, omdat wij in Jezus Christus geloven (Romeinen 5:1-2), hebben wij een andere levensbestemming dan mensen die dat niet doen. Het goede leven begint voor ons aan de andere kant van Jezus’ graf met zijn opstanding. Wij hebben uitzicht op een nieuw vaderland waar God ons hartelijk welkom zal heten. Het zal lijken op ons huidige vaderland, deze oude aarde die nog  ten prooi is aan zinloosheid en vergankelijkheid als gevolg van menselijke zonde en boosheid (Romeinen 8:18-22). Maar Gods luister zal daar ongehinderd door zonde en boosheid schijnen over een schepping die totaal vernieuwd zal zijn. Het bekende beeld van de leeuw die samen met het lam zal verkeren zegt genoeg. Geen oorlog en oorlogsdreiging meer of opwarming van de aarde en hongersnoden! We zijn burger van twee vaderlanden tot het laatste toe. De vrede die we daarna met God mogen hebben en met elkaar en met de schepping kunnen we hier al een beetje ervaren. De Bijbel heeft het over het voorschot op de oogst die we eens mogen binnenhalen. Mijn leven zal voltooid worden bij mijn thuiskomst in mijn nieuwe vaderland. Dat reikt verder dan de dood die niet het einde van mijn leven betekent, maar de doorgang naar mijn totaal vernieuwde bestaan.

Zinvol einde

Met dit blije vooruitzicht kan ik ook het einde van mijn aardse leven met vertrouwen tegemoet zien. Ook als ik ziek zou zijn, of mij beroerd voel, als het leven van elke dag mij zwaar valt, hoe eenzaam ik ook kan zijn, het komt goed. Want mijn Vader, die mij dagelijks nabij is, of ik dat nou ervaar of niet, staat mij op te wachten samen met zijn Zoon onze Heer Jezus Christus. Door de kracht van zijn heilige Geest zal ik de eindstreep halen. Zijn Woord is het licht op mijn levenspad dat mij voor verdwalen behoedt. Als het goed is, zal ik daar ook de gemeenteleden ontmoeten die mij tijdens mijn laatste jaren hielpen. Want oud worden doen we als gelovigen niet alleen. Een geloofsgemeenschap staat toch om ons oude mensen heen in voor- en tegenspoed, op goede en kwade dagen?

Ik zie hier nog wel een missionaire taak voor ons oude mensen weggelegd. Wij zijn richtingwijzers naar het nieuwe vaderland, hoe krom gebogen die wijzers soms ook zijn. Misschien dat jongere mensen daaraan nog iets kunnen hebben.