Preken voor jongeren: doe het samen!

Ik houd van omdenken. Je kent het wel, die oneliners die je aanmoedigen om een ingewikkelde zaak eens van een andere kant te bekijken. Omdenken geeft op een vrolijke manier ruimte. Je doet een stapje achteruit, houdt je hoofd een beetje schuin, kijkt door je oogharen en ineens zie je wat je niet eerder zag. We kunnen wel wat omdenkkracht gebruiken als het om jongeren en preken gaat.

Voor de goede orde, omdenken is niet simpel. Er is genoeg om ‘vast-te-denken’. Je zult maar jongere zijn in deze tijd én je hebben toegewijd aan een leven met God. Je moet dan niet alleen zien te dealen met indringende beelden van oorlog, klimaatcrisis, vluchtelingen en met een onzeker toekomstperspectief, maar ook nog eens met een krimpende en zoekende kerk. Je zult maar predikant, voorganger of jeugdwerker zijn van deze jongeren. Geluiden van crisis en tekort klinken overal. Omdenken, hoe doe je dat?

Wachten op God

In de Missionaire Trendrede van 2024 roept theoloog des vaderlands Kees van Ekris op om te gaan omdenken door ‘ideegeneratief’ te handelen: je gaat met elkaar zitten, kijkt de crisis en de complexiteit recht in het gezicht en je praat met elkaar over de trage en moeilijke vragen. Doe het op zo’n manier dat er ruimte ontstaat om de grondwoorden van het geloof weer te laten wortelen in onze concrete, lokale context. Dit resoneert met wat de Amerikaanse theologen Andrew Root en Blair Bertrand ‘wachten op God’ noemen in hun gelijknamige boek. Wegblijven van steeds maar nieuwe plannen, projecten en activiteiten, maar met de gemeenschap die er is luisteren en ontdekken wat God aan het doen is. Niet bezig zijn met de vraag wat we moeten doen om jonge generaties in de kerk te krijgen of te houden, maar: hoe kunnen we onze mensen helpen om de levende God te ontmoeten in een seculiere tijd?

Volgens de Britse theoloog Clare Watkins is kerk zijn het gezamenlijk doen van het leven in Christus. Kerk zijn omvat een constante, dynamische interactie tussen theorie en praktijk, tussen theologisch geschoolde stemmen en ‘gewone’ gelovigen. Die gezamenlijkheid zie je terug in homiletische theorieën waarin de preek wordt geduid als driehoek: een samenspel tussen predikant, hoorder en tekst waarbinnen de Geest kan waaien. Preken is dus samenwerken!

Moed om te luisteren

Als het om jongeren en preken gaat, is het een goed begin om te bedenken hoe je zelf naar een preek luistert. Met welke gedachten, gevoelens en verwachting begin jij? Lukt het om te blijven luisteren? Als ik eerlijk ben, begin ik vaak vooringenomen en kritisch. Voordat een predikant aan haar of zijn preek begonnen is, heb ik al een mening over de inhoud gevormd door het uiterlijk en accent van de voorganger. De Amerikaanse theoloog William Willimon schreef het boek Listeners dare: hearing God in the sermon. Hij spreekt onder andere over de moed van het luisteren.

Goed luisteren vraagt aandacht en training. Bovendien vereist het, zo zegt Willimon, wederzijdse agency. Dat betekent handelingsmogelijkheid, de vrijheid om zelf keuzes te maken binnen een bepaald sociaal kader. In het geval van de preek benoemt Willimon agency als het kiezen voor actieve en bewuste overgave. Luisteren vraagt overgave, zowel van de spreker als van de luisteraar. Als je echt gaat luisteren, loop je namelijk het risico om dingen te horen die je leven op zijn kop kunnen zetten. Het vraagt vertrouwen, in elkaar en in de Geest, dat er ware woorden gesproken zullen worden en dat ze kunnen landen in geopende harten. Bewust zijn van je eigen agency en van wat het vraagt om te luisteren is niet vanzelfsprekend.