Komt een land bij de dokter

Onlangs las ik het boek Komt een land bij de dokter van Michelle van Tongerloo. Ze werkt als straatarts in de Rotterdamse Pauluskerk. Haar patiënten zijn ongedocumenteerde mensen, arbeidsmigranten en mensen die dakloos werden door een tegenslag als scheiding of werkloosheid en geen betaalbaar onderdak kunnen vinden. Ze vertelt in haar boek hoe mensen verdwalen in een systeem waarin zorg niet een basisrecht is, maar werkt als een markt. Wat als Nederland zelf ook een patiënt is die bij de dokter komt met verontrustende symptomen: groeiende ongelijkheid, stille armoede achter gesloten deuren, gezinnen die moeten kiezen tussen eten of warmte. De diagnose is pijnlijk: er is actie nodig. Maar van wie? Hoe reageren wij, als ‘medepatiënten’?

Van Tongerloos boek is niet maar een beschrijving van een probleem; het boek roept op tot solidariteit. Mensen met geldzorgen of schulden zijn mensen die in onze buurt wonen, die we groeten in de supermarkt, die onze kinderen lesgeven. Toch blijven hun zorgen onzichtbaar, verborgen achter schaamte en bureaucratie. Terwijl armoede geen persoonlijk falen is, maar gewoon een gebrek aan geld, zoals Van Tongerloo opmerkt. Ik werd onrustig van het boek. En dan kom ik weer dat lied weer tegen, van Schrijvers voor Gerechtigheid: Maak ons hart onrustig, Heer. Het lied is een gebed om niet passief te blijven, om je te laten raken door leed van anderen. Want een onrustig hart komt in beweging. Staat op voor gerechtigheid. Legt zich niet neer bij een wereld waarin armoede wordt gezien als een onvermijdelijk gegeven. Armoede bestrijden is niet een zaak van liefdadigheid, maar van gerechtigheid. De vraag die het boek stelt aan de lezers komt simpelweg hierop neer: blijven we toeschouwers die afwachten tot de ‘systeemwereld’ het oplost? Of gaan we aan de slag en worden we ‘medebehandelaars’? Iedereen kan iets doen. Je kunt in actie komen voor organisaties als de lokale voedselbank of SchuldHulpMaatje. Of voor een andere zaak die je hart raakt en leidt tot barmhartige verandering. Verandering komt niet vanuit de politiek, maar vanuit onszelf. Van Tongerloo stelt: ‘We moeten ons zo organiseren dat we elkaar beter kunnen dragen en opvangen.’

Van Tongerloos boek en het lied van Schrijvers voor Gerechtigheid houden ons een spiegel voor. De vraag aan ons is: durven we erin te kijken?