Jesjoea hamashiach

Bijna dagelijks worden we geconfronteerd met de verschrikkingen die Israël in Gaza aanricht. De morele verontwaardiging is groot. Het onrecht is tenhemelschreiend. Tegelijk erkennen velen ook dat Israël het recht had om zich te verdedigen tegen de terreurdaden van Hamas op 7 oktober 2023. Wat valt hierover ethisch gezien te zeggen? Ik reflecteer erop vanuit de christelijke traditie van de rechtvaardige oorlog.

Wie is Jesjoea hamashiach?

Deze Hebreeuwse woorden betekenen in het Nederlands vertaald ‘Jezus de Christus’. De Hebreeuwse vertaling van Jezus’ naam en titel wordt in Nederland gebruikt door de messiaanse beweging: gelovigen met vaak een Joodse achtergrond, die benadrukken dat ook Jezus zelf een Jood was en dat Hij de vervulling is van de Thora (de Hebreeuwse aanduiding van de wet). Messiaanse gemeenten houden vaak nauwkeurig vast aan de Thora en komen daarom op de sabbat bij elkaar. Waar het mij nu in deze schijnwerper om gaat, is dat deze Hebreeuwse aanduiding van Jezus de Christus eraan herinnert dat Hij Jood is, de ware Israëliet, de vervulling van de hoop van Israël. Niet alleen de messiaanse beweging legt daarop de nadruk. Ook in de zogenaamde derde zoektocht naar de historische Jezus (die begon in de jaren ’80) wordt Jezus nadrukkelijk geplaatst binnen het Jodendom van de tweede tempel. Jezus is een Jood.

Waarom is de Joodse achtergrond van Jezus belangrijk?

In de christelijke traditie is de Joodse achtergrond van Jezus lang genegeerd. In de dogmatiek zijn traditioneel een aantal momenten uit de heilsgeschiedenis belangrijk: de schepping, de zondeval, het genadeverbond dat begint bij de moederbelofte (of bij Abraham), de incarnatie (God wordt mens) en de dood van Jezus aan het kruis. Het lijkt wel of je van Genesis 3 zo kunt overstappen naar Matteüs 1 en Lucas 2, en dan naar de verhalen over Goede Vrijdag en Pasen. De geschiedenis van Israël en het leven van Jezus in Galilea en Judea te midden van zijn Joodse tijdgenoten is voor de dogmatiek niet van belang. Het Jood-zijn van Jezus dus ook niet. Maar voor Matteüs is Jezus de climax van de geschiedenis van Israël. Lees zijn geslachtsregister (Matteüs 1): Jezus is zoon van Abraham, van David, de nieuwe koning van Israël die komt om de ballingschap definitief te beëindigen. Hij doet de geschiedenis van Israël over: de geroepen zoon uit Egypte (Matteüs 2:15), de zoon in wie de Heer zelf naar zijn volk toe komt (Matteüs 3), die veertig dagen in de woestijn is, maar niet zondigt (Matteüs 4), de nieuwe Mozes (de Bergrede). Voor Johannes is Jezus het ware brood, meer dan het manna in de woestijn (Johannes 6). Hij is de goede herder, de vervulling van de profetie uit Ezechiël 34 (Johannes 10). Hij is de ware wijnstok, dat is de ware Israëliet (vergelijk Johannes 15 met bijvoorbeeld Psalm 80). En wie gelooft als christen te leven in het nieuwe verbond, kan niet negeren dat in Jeremia 31 en 33 dat nieuwe verbond gaat over de Zoon van David die Israël zal herstellen en over Gods Geest die Gods wet in hun harten zal schrijven. Gods nabijheid, Gods verbonden, Gods wet en Gods beloften zijn gegeven aan Israël. Jezus is de messias van Israël die de verbonden, de wet en de beloften door God gegeven, aan Israël waarmaakt en vervult. Ik – en de meeste lezers van OnderWeg – zijn heidense toeschouwers uit de volken, die de mazzel (‘mazl’ is een Jiddisch woord) hebben te mogen delen in het herstel van Israël: vergeving van zonden, een nieuw hart, overwinning op de dood.

Hij is de ware wijnstok, dat is de ware Israëliet

De puinhoop in Gaza is toch een goede reden om die naam Jesjoea hamashiach niet meer te gebruiken?

Voor mijzelf vormen die Joodse wortels van Jezus het uitgangspunt van hoe ik kijk naar Israël, de Westbank, en Gaza. Het conflict dat zich afspeelt in het Midden-Oosten tussen Israëli’s en Palestijnen wordt binnen het lichaam van Christus gevoeld: aan beide kanten leven lichaamsdelen van Jezus – messiasbelijdende Joden en christelijke Palestijnen. Aan beide kanten hebben ze het moeilijk. Het hoofd van het lichaam is de Zoon van David, die op de troon van David regeert in het hemelse Jeruzalem. Dat betekent: Jezus is de koning die afstamt uit de dynastie van het Israëlische koningshuis. Het hemelse Jeruzalem is niet onverbonden met het aardse Jeruzalem. Volgens de visioenen van Openbaring zullen beide weer met elkaar verbonden worden als Jeruzalem uit de hemel op aarde neerdaalt. Op dit moment is de staat Israël zonder koning, omdat haar koning naar de hemel gevaren is. Dat betekent dat de politieke leiders van de staat Israël zich tegenover Davids Zoon zullen moeten verantwoorden. (Omdat Jezus koning van de koningen is, geldt dat overigens voor iedere politicus of staatshoofd.) Omdat Jezus is gestorven en opgestaan, zijn de geestelijke vijanden van Israël overwonnen (de zonde, de duivel en de dood). Dat betekent dat geen mens meer geïdentificeerd kan worden met Amalek en dat niemand meer door mensen gestraft kan worden met totale vernietiging (ook Hamas niet). Jezus’ koningschap betekent juist een kritische tegenstem die alle onrecht aan de kaak stelt. Het gebed ‘uw koninkrijk kome’ gaat over het koningschap van God dat vrede op aarde brengt en dus ook in het heilige land, niet maar ‘from the river to the sea’, maar van zee tot zee en van de rivier tot aan de einden van de aarde (Psalm 72:8). Tegelijk: waar het Gods plan was dat God door barmhartigheid te bewijzen aan de heidenen ook het hart van het ongelovige deel van Joodse volk te bereiken met zijn Evangelie (Romeinen 9-11), hebben christenen God gigantisch voor de voeten gelopen. Dat het Joodse volk getraumatiseerd is, is ook de schuld van christenen. Het is mee veroorzaakt doordat christenen de Joodse herkomst van Jezus genegeerd hebben. Dat maakt het gebed ‘laat uw koninkrijk komen’ des te urgenter. Christenen uit de volken gaan het Joodse volk niet verlossen. Zij gaan het onontwarbare conflict tussen Joden en Palestijnen niet oplossen. Christenen hebben zelf verlossing nodig. De enige hoop van Joden en heidenen is Jezus, de messias van Israël.