Strijd om een land

In Srijd om een land bespreekt journalist Arie Kok belangrijke vragen over het Israëlisch-Palestijns conflict zoals: hoe verhoudt Hamas zich tot Hezbollah? Waarom heeft Israël geen grondwet? Hierbij een voorpublicatie van dit actuele boek dat een zeer gevoelig onderwerp met een lange historie bespreekt.

Ooit hadden de Joden een eigen koninkrijk. Hoe zijn ze zo verstrooid geraakt?

Aan het einde van het bewind van Salomo, rond 930, vielen de stammen van Israël door interne onenigheid uit elkaar, in twee rijken: een noordelijk en een zuidelijk rijk. Het noordelijke koninkrijk werd financieel uitgebuit door de Assyriërs, die steeds machtiger werden. Toen die belastingdruk te hoog werd, kwamen de Israëlieten in 722 in opstand. Dat werd ze fataal: de elite werd weggevoerd naar Noord-Mesopotamië en kwam nooit meer terug. De mensen die bleven, vermengden zich met andere volkeren uit het Assyrische rijk. Anders lag dat met Juda, dat aan de Assyrische druk wist te ontkomen. Zij kregen het zwaar te stellen met de Babyloniërs, een machtig rijk uit de streek van de Eufraat en de Tigris. In het jaar 586 besloot de Babylonische koning Nebukadnessar II de stad Jeruzalem, met de tempel van Salomo, te verwoesten. De bovenlaag van de bevolking werd meegevoerd naar Babel, waar ze erin slaagden hun identiteit te behouden en zelfs te versterken. Ze werkten er aan de redactie van geschriften en legden de mondeling overleverde verhalen van hun voorouders vast. Het is aannemelijk dat een groot deel van de Joodse canon in Babel is ontstaan. In het jaar 538, toen Babel en ook Juda onderdeel van het Perzische Rijk waren geworden, ging een beperkt aantal Joden weer terug naar Juda, dat Jehoed ging heten. Ze werden vanaf dat moment Joden genoemd en herbouwden de tempel van Salomo. Een groot deel van de Joden bleef echter in Babel achter of vestigde zich elders in de toenmalige bekende wereld. Het was het begin van de diaspora, het Joodse leven buiten het land Kanaän. Met de verwoesting van Jeruzalem en de eerste tempel was er een eind gekomen aan het Joodse volk als een politiek-staatkundige zelfstandige entiteit, een toestand die 2500 jaar zou duren, alleen onderbroken door een intermezzo van de Makkabeeën.

Aanvankelijk sprak men vooral van ‘jodenhaat’. Vanaf het einde van de negentiende eeuw werd dat: ‘antisemitisme’. Wat is de aanleiding hiervoor geweest?

In de loop van de negentiende eeuw nam de macht van de grote rijken af – zoals die van het Duitse keizerrijk en het Ottomaanse rijk – en kwam de nadruk te liggen op de vorming van natiestaten: een bepaalde natie met een eigen identiteit en cultuur heeft soevereiniteit binnen een afgegrensd gebied. De Joden werden daarmee onderdanen in Europese naties en dat leverde problemen op. De sociale samenhang van de natiestaat werd erdoor verbroken en hun aanwezigheid verstoorde de homogeniteit binnen een natie. De Joden werden een probleem dat moest worden opgelost. In 1875 werd voor het eerst het begrip ‘antisemitisme’ hiervoor gebruikt. Bij wijze van tegenreactie besloten Joden zich ook te herdefiniëren in nationale termen. Als er een land was voor elk volk, dan ook voor hen. Als het even kon zou dat in Palestina moeten zijn. Geheel in de geest van de tijd ontstonden er aan het einde van de negentiende eeuw verschillende Joodse nationale bewegingen. De meest succesvolle daarvan was het zionisme. Als normaliseren over de lat van de religie tot mislukken gedoemd was, zou de route van de natie een goed alternatief kunnen zijn.

Theodor Herzl was de grondlegger van het ‘politiek zionisme’. Wat bedoelde hij daar precies mee?