Van De Reformatie en Opbouw tot OnderWeg

‘Ons blad is in al zijn schamelheid en onbeholpenheid uniek.’ Hoe leidden De Reformatie en Opbouw tot OnderWeg? Een kroniek van een bewogen tijdschriftgeschiedenis in negen seizoenen.

Het is even zoeken op zolder, maar dan heb ik het: het stapeltje brieven uit de jaren dertig van de vorige eeuw. De Reformatie-redacteur Klaas Schilder schreef deze brieven aan mijn overgrootvader J.D. Wielenga en mijn grootvader D.K. Wielenga, beiden medewerkers van De Reformatie. De correspondentie gaat over praktische zaken (kopij, recensie-exemplaren en rubrieken) en over inhoudelijke kwesties. De crisissfeer van een strijd die de redactie verdeelde spat van het vergeelde papier. Over die kwestie later meer. Mijn overgrootvader schreef al vanaf de start van De Reformatie in 1920 en was binnengehaald door zijn broer Bas, een van de oprichters. Namens de redactie schreef deze op de allereerste voorpagina over het doel van het blad: niet om problemen in de kerk en de wereld kritisch te belichten, ‘maar zooveel mogelijk de positieve zijde dezer kwesties op te zoeken en te pogen ze in positief reformatorische richting op te lossen’. Hij sloot af: ‘Onze hulp staat in den naam van Hem, die alle dingen ‘nieuw’ maakt.’

Seizoen 1 | 1920 | vernieuwing

Rond 1920 waren er in de Gereformeerde Kerken vier kerkelijke tijdschriften, maar in al die toenmalige uitgaven misten jonge theologen een progressief geluid. ‘De Reformatie begon als een blad van een vernieuwingsbeweging die de Gereformeerde Kerk, zoals die door Abraham Kuyper was ontwikkeld, wilde vernieuwen,’ vertelt historicus George Harinck, die in 1993 promoveerde op De Reformatie. ‘Het woord ‘ontwikkeling’ zat niet voor niets in de ondertitel (De Reformatie. Weekblad tot ontwikkeling van het gereformeerde leven). De oprichters waren meestal leerlingen van de gereformeerde theoloog Herman Bavinck, die de bestaande bladen niet vernieuwend vonden.’ Maar de ambities doofden al snel uit doordat de conservatieve redacteur Valentijn Hepp de koers wist te bepalen, zegt Harinck. ‘Hij was een kuyperiaan die weliswaar voor vernieuwing was, maar uiteindelijk Kuyper het laatste woord gaf.’ Bas nam hevig teleurgesteld over het mislukken van zijn missie afscheid als redacteur; zijn broer (mijn overgrootvader) bleef medewerker.

Seizoen 2 | 1935 | Radicaal en activistisch