Collecteren houdt ons bij de les

Raakt collecteren uit de liturgische mode? In sommige gemeenten kun je je bijdrage zelfs al via een app direct op de rekening van de kerk zetten op het moment dat de collectezak voorbijkomt. Geen vergeefse greep naar vergeten geld, geen geld tellen na afloop van de dienst, geen kans op diefstal. Een zeer fraudebestendige en efficiënte operatie. Toch gaat er iets aan symboliek verloren. Een liturgisch moment, met ook missionaire aspecten, verdwijnt. Wat ervoor in de plaats komt, heeft – voor mij althans – weinig liturgische zeggingskracht.

De missionaire gemeente

Al enige tijd zingt het begrip ‘de missionaire gemeente’ rond in de kerk. Het gaat om een kerk met open ramen en deuren. Een kerk waar iedereen binnen moet kunnen komen en vanwaar we tegelijkertijd naar buiten kunnen gaan om mensen op te zoeken in alle hoeken en gaten van de wereld, te beginnen in de eigen buurt. Vanuit die gedachte zijn kerken vandaag bijvoorbeeld betrokken bij de opvang van vluchtelingen. De missionaire gemeente is actief en die ontwikkeling zal zich in 2016 voortzetten. Dat is winst.

Er dreigt wel een gevaar, zoals altijd bij nieuwere ontwikkelingen. De kerk is missionair. Gedreven door Jezus’ liefde voor onszelf en voor de wereld gaan we eropuit om die liefde missionair vorm te geven. In ons enthousiasme is het echter mogelijk om door te slaan: activiteit wordt activisme. Alles wordt missionair.

Is geven in de collecte niet het begin van de ware eredienst?

Heel het kerkelijke en christelijke leven wordt tegenwoordig in het licht van de ‘missio dei’ geplaatst – ook zo’n leus met wortels diep in Bijbelse bodem, maar waar ik theologisch wat tegenzin bij voel. Als alles missionair is, is niets meer missionair. Een cruciaal concept wordt zomaar een lege huls, een holle leus!

Activisme roept problemen op. Het eerste waaraan ik denk, is hoelang we het kunnen volhouden. Raken de voortrekkers en aanduwers van missionaire activiteiten op de lange(re) termijn niet buiten adem? Hun energie, ook hun geloofsenergie, is niet onuitputtelijk. Soms kan men lijden aan het maakbaarheidssyndroom: wir schaffen das! Uiteraard, in de kracht van de Geest en via de weg van gebed! Maar toch, er kan veel te veel hooi op onze missionaire vork liggen, die dan op den duur niet meer te tillen is. In de wereld van de zending is een burn-out geen onbekend verschijnsel.

Mensen maar ook kerken kunnen hieraan lijden. Een kerk ziet een langlopend project gewoon niet meer zitten en ‘bouwt het af’. Missionair activisme brengt een gezonde spiritualiteit, nodig voor missionaire volharding, in ademnood.

De vierende gemeente

De kerk kan vanuit de Bijbel op allerlei manieren omschreven worden. Eén van de mooiste omschrijvingen is die van ‘vierende kerk’. Er valt wat te vieren in de kerk: dat God deze wereld in Christus met zichzelf verzoend heeft en dat zo de beslissende stap op weg naar de nieuwe wereld is gezet. Waar God alles in allen zal zijn, is reden voor vreugde en viering.

Missionaire volharding wordt in de samenkomsten van de vierende kerk gevoed. Hier vinden we rust; we hoeven even niets anders te doen dan ontvangen wat God ons in Christus door de Geest wil schenken, door het Woord, in de sacramenten en in de lofprijzing. Ook al zijn we volop betrokken in het liturgische gebeuren in de eredienst, het accent ligt op wat God doet voor ons en aan ons.

Vieren doen we samen, niet in ons eentje. We staan persoonlijk voor God in het midden van de samengekomen gemeente. Juist daar ontvangen we dan ook de inspiratie en de energie voor onze inzet in de wereld. De prediking voedt en stuurt ons leven, zodat het een levend, heilig en God welgevallig offer kan blijven in zijn dienst (Romeinen 12:1), de wereld ten goede.

De gevende gemeente

Welke rol speelt nu de collecte, de dienst der offerande, in de liturgie van de vierende gemeente? Paulus plaatst het in een breed, geestelijk kader. Zijn wij dat niet kwijtgeraakt? We zijn toch, schrijft hij, in ieder opzicht rijk geworden om in alles vrijgevig te kunnen zijn, wat leidt tot dankzegging aan God (2 Korintiërs 9:11).

Is geven in de collecte niet het begin van de ware eredienst, waar Paulus het over had in Romeinen 12? Het liturgische geven houdt ons bij de missionaire les!

Aan de collecte laten we dan ook een verklaring over het doel ervan voorafgaan. Om daarna het geld voor in de kerk neer te leggen (op de avondmaalstafel, bij voorkeur) en Gods zegen erover te vragen. Is er een verband tussen hoeveel we in de collectezak stoppen en hoeveel energie we inzetten voor Gods koninkrijk?