Vergeving: moeilijk, mogelijk, (te) makkelijk

Iemand vergeven is moeilijk. Iemand oprecht om vergeving vragen is net zo moeilijk. Soms lukt het wederzijds. Soms komt het van één kant. Soms claimt een dader te makkelijk vergeving. Van alle drie wil ik een voorbeeld geven.

Eén van de meest bekende foto’s uit de Vietnamoorlog is die van het kleine meisje dat huilend en met uitgestrekte armen op de cameraman afloopt tijdens een bombardement van de Amerikanen op haar dorp. Door de napalmbommen hadden de kleren van Kim Phuc vlam gevat. Ze liep derdegraadsverbrandingen op aan haar rug en armen.

In 1992 wist Kim uit communistisch Vietnam naar Canada te vluchten. Daar kreeg ze politiek asiel. Ze woont nu in Toronto. Ze heeft elke dag nog last van haar verwondingen en duidelijk zichtbare littekens.

Eén van de officieren die verantwoordelijk waren voor het bombardement, was helikopterpiloot John Plummer. Hij zag een paar dagen later de foto en werd de jaren daarna geplaagd door nachtmerries en depressieve periodes.

In 1996 vernam John dat Kim zou spreken op een veteranendag in Washington DC, niet ver van zijn huis. Hij ging erheen en hoorde hoe Kim tegen de aanwezigen zei: ‘Als ik nog eens face to face zou kunnen spreken met de piloot die de bommen boven ons dorp afwierp, zou ik hem vertellen dat ik hem wil vergeven.’ John drong aan het einde van haar toespraak door de menigte heen en zag kans haar aandacht te trekken. Hij vertelde dat hij de man was die 24 jaar eerder die bommen had laten vallen. Kim zag het verdriet en de pijn in zijn ogen en stak haar armen uit. John omhelsde haar snikkend en kon alleen maar zeggen: ‘I am so sorry. I am just so sorry.’ En tegelijk zei Kim: ‘It is all right. Ik vergeef je. Ik vergeef je.’

De twee bleven contact houden. Vijf maanden later ontmoetten ze elkaar weer en deden hun verhaal in de krant, met daarbij een foto waarop ze haast onbegrijpelijk innig en vriendschappelijk naast elkaar zitten. Kim vertelde John opnieuw dat ze hem had vergeven. En dat ze dat kon omdat ze in Canada christen geworden was. Vergeving en verzoening: het kan dus!

Moordenaar

Maar als het van één kant moet komen? Hoe kun je dan vergeven?

In de jaren tachtig van de vorige eeuw was er in Amerika een seriemoordenaar actief. Hij stond bekend als de ‘Green River Killer‘, omdat hij de lichamen van een aantal vermoorde vrouwen in de Green River had gedumpt. Pas in 2001 kreeg de politie hem door een DNA-match te pakken. Het bleek Gary Ridgway te zijn. Hij bekende maar liefst 48 moorden. In november 2003 werd hij veroordeeld tot 48 keer levenslange opsluiting in volledige afzondering.

Tijdens het proces mochten de nabestaanden van de slachtoffers hun gevoelens uiten. Je kunt je voorstellen hoe ze reageerden. De woorden van Robert Rule, wiens dochter Janie op haar zestiende op gruwelijke wijze was omgebracht door Ridgway, maakten echter de meeste indruk. Hij zei: ‘Meneer Ridgway. Ehm… er zijn mensen hier die u haten. Ik ben niet één van hen. U hebt het moeilijk gemaakt om te kunnen voldoen aan wat ik geloof. En dat is wat God zegt om te doen. En dat is om te vergeven. U bent vergeven, meneer.’

Robert Rule had de moed en de kracht om de moordenaar van zijn dochter te vergeven. Je merkte aan alles dat het hem niet gemakkelijk afging. Toch wilde hij het en deed hij het ook. Die houding kun je het beste met de Heidelbergse Catechismus omschrijven als ‘een bewijs van uw genade in ons, dat wij het vaste voornemen hebben onze naaste van harte te vergeven’.

Horizontale vergeving

In het Nederlands Dagblad van 14 januari 2016 stond het verhaal van een ex-predikant die ruim twee jaar een meisje van rond de 16 misbruikt had. Het meisje wilde met haar dominee praten over eerder seksueel misbruik door haar stiefopa. In het verslag is te lezen dat heel het gebeuren grote gevolgen heeft gehad voor de dader en zijn gezin. Ook is te lezen dat de verdachte spijt heeft van zijn daden en alleen zichzelf schuldig acht, niet zijn slachtoffer.

In de publieke zitting zei de ex-predikant tegen de rechtbank: ‘Ik weet dat Jezus Christus voor al mijn zonden geleden heeft. Hoe de uitspraak ook zal zijn, dit geeft innerlijke rust.’ Het gevolg was dat het slachtoffer hevig geëmotioneerd raakte en snikkend de rechtszaal verliet.

Hier zie je een dader die niet wil of kan inzien welke schade hij bij anderen heeft aangericht. Als dader voelt hij zich vergeven door God, maar aan zijn omgeving heeft hij nog steeds geen boodschap. Volgens mij eigent zo’n dader zich te snel Gods vergeving toe. Alsof verticale vergeving (herstel van de relatie tussen God en dader) losstaat van horizontale vergeving (herstel van de relatie tussen dader en slachtoffer in de breedste zin van het woord).

Meer geloof

In Matteüs 18:22 draagt Jezus ons op om de ander te vergeven, ‘niet tot zevenmaal toe, zeg ik je, maar tot zeventig maal zeven’. En in Lucas 17:4 zegt Hij dat je bereid moet zijn om iemand zeven keer per dag te vergeven.

Die opdracht om onbeperkt te vergeven lijkt onmogelijk. Dat kan niet uit eigen kracht. Het lukt je alleen maar als je steeds weer onder de indruk komt van de overvloed van vergeving die God schenkt. En dan nog… Hoe kun je de bereidheid en het vaste voornemen om te vergeven opbrengen als je diep gekwetst bent en pijnlijke ervaringen hebt meegemaakt? Of als een dader te snel vergeving voor zichzelf claimt en geen rekening wil houden met de gevolgen van zijn misdaad?

Zelf denk ik dat echte vergeving van twee kanten moet komen: verticaal (tussen God en mensen) en horizontaal (tussen mensen onderling). Als dat niet kan, roept Jezus mij op tot vergevingsgezindheid. Stel dat degene die mij iets verschrikkelijks heeft aangedaan jaren later op de stoep staat en om vergeving vraagt. Hoe ver ben ik dan in het proces van vergeving? Kan ik de dader toespreken zoals Robert Rule dat deed?

Als me dat echt niet lukt, wijst Paulus nog een derde weg. Namelijk: koester geen haat en neem geen wraak, maar laat het over aan God. Hij heeft immers gezegd: ‘Het is aan Mij om wraak te nemen, Ik zal het vergelden’ (Romeinen 12:19). Maar zelfs dat is niet altijd even makkelijk, want het wachten op gerechtigheid duurt soms wel heel erg lang…

Iemand vergeven valt niet mee. Zelf vergeving vragen en van vergeving leven is net zo moeilijk. Toen Jezus zijn leerlingen voorhield dat ze onbeperkt moesten vergeven, zeiden de apostelen tegen de Heer: ‘Geef ons meer geloof!’ (Lucas 17:5). Alleen zo is het mogelijk.

De woorden van Robert Rule tijdens de rechtzaak tegen Gary Ridgway zijn op YouTube te vinden, met Nederlandse ondertiteling: www.youtube.com/watch?v=Q6dPVCW810Q.