De praktijk: wat doen kerken met en voor twintigers?

0

Hoe verbind je twintigers met God en de gemeente? Het is allesbehalve een gemakkelijke opgave, zo blijkt in gesprek met vier gemeenten die zich actief met die vraag bezighouden. Maar het kán wel.

Noorderlicht Rotterdam is een ‘eigentijdse en levendige kerk’ in Rotterdam-Blijdorp, met als thuisbasis de Prinsekerk (PKN). De gemeenschap heeft veel aantrekkingskracht op twintigers, zegt predikant-pionier Niels de Jong. Dat heeft ook z’n keerzijde: ‘We hebben veel gebeden om oudere gemeenteleden.’

De Jong is sinds 2012 werkzaam bij Noorderlicht. In de vijf jaar daarvoor was hij vanuit de IZB betrokken bij de hervormde wijkgemeente De Samaritaan, ook in Rotterdam. De Jong: ‘De Samaritaan is een meer traditionele PKN-gemeente, waar op zondag gezangen en psalmen klinken. Het bleek lastig om niet-kerkelijke twintigers te bereiken, terwijl die doelgroep in Rotterdam toeneemt. Omdat De Samaritaan groeide, was het niet verstandig om alles op de schop te gooien om juist twintigers te bereiken. Daarom werd besloten om daarnaast een andere gemeente te starten, die ook mensen zonder kerkelijke bagage kan aanspreken.’

Op nog geen twee kilometer van het kerkgebouw van De Samaritaan werd een onderkomen gevonden: de Prinsekerk. De Jong: ‘De gemeente daar was sterk vergrijsd, het kerkgebouw werd niet meer gebruikt voor de zondagse diensten en vanuit de wijkgemeente kwam toestemming om te starten met Noorderlicht.’ Dat is nu vier jaar geleden.

De Jong begon met een maandelijkse dienst en daaromheen werd geïnvesteerd in missional communities, kleine groepen met een sterke focus op het eigen netwerk. ‘Daarin is de gemeente van de grond gekomen. We groeiden naar een tweewekelijkse samenkomst en inmiddels komen we elke week samen.’

Vanaf het begin had Noorderlicht een sterke aantrekkingskracht op twintigers. ‘Zo sterk dat we zelfs hebben gebeden om meer oudere mensen. Gelukkig komen er nu steeds meer veertigers in beeld’, zegt De Jong.

Zijn gemeente telt inmiddels zo’n 150 leden en 50 betrokkenen en is ruwweg op te delen in drie evenredige groepen. ‘Een groep was al christen, maar kwam in Rotterdam wonen en zocht een kerk. Een tweede groep woonde al in Rotterdam, maar zocht nog aansluiting bij een gemeente. Een laatste groep bestaat uit “intreders” en “herintreders”, vaak zonder al te veel kerkelijke achtergrond. In hun tienerjaren hebben ze de kerk vaarwel gezegd. Nu ze 25 zijn, gaan ze toch weer op zoek.’

Niet revolutionair

Wat verklaart het succes van Noorderlicht Rotterdam? ‘Dat zit ‘m in kleine dingen’, zegt De Jong. ‘De dienst begint later, om half twaalf. De liturgie is meer blended, met Opwekkingsliederen en liederen van Sela, maar ook met psalmen en ‘Amazing Grace’-achtige liederen. Er is geen orgel maar een piano en we spreken de taal van deze tijd. Belangrijk is ook dat we thema’s behandelen die twintigers aanspreken, zoals onzekerheid, status en relaties. Ik preek overigens gewoon 25 minuten. Weet je, het is allemaal niet zo revolutionair. We zingen, preken, bidden en doen Bijbelstudie in kringen. Het zit ‘m uiteindelijk ook niet in de vorm, denk ik. Het is niet zo van: stropdas af, orgel eruit en de twintigers stromen binnen. We prenten ons wel voortdurend in dat niet iedereen zomaar gelooft. Dat schept ruimte.’

‘We prenten ons voortdurend in dat
niet iedereen zomaar gelooft: dat schept ruimte’

In Noorderlicht verbleekt ook het vooroordeel over twintigers in de kerk als zouden ze kerkconsumenten zijn die geen verantwoordelijkheid nemen. De Jong: ‘Aan twintigers wordt vaak gevraagd om dingen te organiseren op een manier die al bestaat. Dan haken ze af. Maar als je hun ruimte geeft om betrokken te zijn op hun manier, dan zie je veel gebeuren.’

De uitdaging is wel om een platte organisatie te blijven, ook nu de gemeente doorgroeit, zegt De Jong. ‘Toen we ambtsdragers kregen, was dat best spannend: “We gaan toch geen institutionele kerk worden, hè?” Daar zit vrees voor moralisme achter: de kerk die voorschrijft wat er moet gebeuren. Maar omdat we met niets zijn begonnen, kunnen we ons richten op wat eenvoudiger kerk zijn. Niet kinderachtig of simpel, maar kernachtig.’

Sociale link

In de GKv Leusden merken ze hoe ontzettend moeilijk het is om het contact met twintigers vast te houden. De gemeente heeft de classis Amersfoort gevraagd om een pionier die op zoek kan gaan naar de missing link tussen kerk en twintiger.

Het contact met twintigers is namelijk dun in Leusden. ‘Het houdt het midden tussen “nog net” en “net niet meer”’, zegt dominee Ruud ter Beek. Zijn gemeente telt 850 leden, maar het aantal twintigers is misschien 5 procent. ‘Deze gemeente is veertig jaar geleden gesticht in een vinexwijk avant la lettre. Vandaag zijn onze pioniers dus rond de 75 jaar. Dat betekent dat de veertigers nu de leiding nemen. Maar de twintigers komen eraan en zij vinden maar moeilijk aansluiting.’

Die geringe betrokkenheid ziet Ter Beek bijvoorbeeld terug in de krimpende deelname aan het jongerenwerk. ‘Ook het kerkbezoek staat in deze groep onder grote druk. Het enige dat nog aardig werkt, is de jongerensoos. Die trekt nog altijd veel mensen die je niet vaak meer in de kerk ziet, maar die wel een sociale link hebben met de jeugd die er nog wel zit. Dus de innerlijke betrokkenheid is er, maar die wordt niet meer in klassieke zin tot uitdrukking gebracht, door naar de kerk te gaan of door deel te nemen aan het jongerenwerk.’

Klimaatswitch

Sinds ongeveer tien jaar zijn er jeugdouderlingen actief in de gemeente. ‘Zij hebben echter vooral geïnvesteerd in jongeren tot 18 jaar’, zegt Ter Beek. ‘Als die gaan studeren of werken, verdwijnen ze uit zicht, terwijl ze vaak nog wel in Leusden of Amersfoort wonen.’ De pogingen die de gemeente wél onderneemt, bijvoorbeeld voor jongeren die net belijdenis deden, hebben niet het gewenste effect.

‘Je merkt’, zegt Ter Beek, ‘dat er grote behoefte is aan de gemeente als plek van ontmoeting. Sfeer, onderling contact en omzien naar elkaar zijn daarbij essentiële bouwstenen. Op dat vlak hebben we echt een klimaatswitch nodig: door meer nadruk te leggen op gastvrijheid en aandacht te hebben voor jongeren in de vormgeving van de diensten, maar ook door een minder formele toon aan te slaan en thema’s te behandelen die hun belevingswereld raken.’

Samen met de pionier wil Ter Beek op zoek naar nieuw perspectief. ‘Eén: het zou mooi zijn als we een manier vinden om werkelijk contact te maken met de jongere die “rondzwerft” in Amersfoort, simpelweg door iemand de straat op te sturen. Twee: hoe bevorderen we een type gemeente waar jongeren makkelijk aansluiting vinden? Een plek waar je gezien wordt, waar gelegenheid is voor ontmoeting en kennismaking?’

Volgens Ter Beek begint dat met de erkenning dat het nu niet lukt en met het ontwikkelen van een nieuwe kijk op jongeren. ‘Zij voelen zich a priori al niet geaccepteerd. Ze voelen zich vooral veroordeeld of niet begrepen, bijvoorbeeld vanwege bepaalde gewoonten bij het uitgaan. Laten we bouwen aan een klimaat waarin de jongeren met hun eigenheid terechtkunnen. Dat is al een hele stap.’

Dynamiek

Enkele jaren geleden trok een grote groep studenten en net-afgestudeerden elke zondag vanuit Utrecht naar de NGK Houten. Op een gegeven moment groeide het gevoel dat het toch wel jammer was om niet te kerken op de plek waar ze woonden, in Utrecht dus. Zo ontstond een missionaire gemeente: het Utrecht Initiatief, een ‘club’ van zo’n 100 mensen, waarvan er circa 25 niet lid zijn.

Allard Sierksma is er samen met zijn vrouw bij betrokken. ‘We hebben ons natuurlijk wel achter de oren gekrabd. Hoe kunnen we kerk zijn in een stad die al zo veel kerken telt? Hebben we wat toe te voegen? Ons antwoord was: ja. De NGK Houten is een grote kerk met veel organisatiekracht. Dat is aantrekkelijk. Maar de kleinschaligheid die wij hier in de stad hebben ontdekt, geeft een heel andere dynamiek, met oog voor elk individu. Als je er niet bent op zondag, dan word je gemist. Dat betekent dus ook dat er automatisch oog is voor mensen die nieuw binnenkomen. De kleinschaligheid zorgt voor een persoonlijke noot, die veel creativiteit en eigen inbreng ontsluit. Dat is iets wat twintigers erg aanspreekt.’

‘Sfeer, onderling contact en omzien naar elkaar
zijn essentiële bouwstenen’

Over vergrijzing hoeft het Utrecht Initiatief zich geen zorgen te maken. ‘De niet-twintigers zijn een absolute minderheid.’ Natuurlijk zijn ook oudere gemeenteleden van harte welkom, maar de veertigers zijn nu op één hand te tellen. ‘Een meer gemêleerde gemeente zou ideaal zijn, qua leeftijd, maar ook wat opleidingsniveau betreft. Tegelijkertijd heeft onze samenstelling ook aantrekkingskracht. Er is veel waar we elkaar in herkennen. Als je dan als veertiger of vijftiger binnenkomt, is het lastig om je plek te vinden.’

Lunch

Het Utrecht Initiatief koos voor een mengeling van klassieke en moderne vormen van kerk zijn, legt Sierksma uit. ‘Op de zondag is er een reguliere, maar toch vrij eigentijdse samenkomst; die is duidelijk herkenbaar als kerkdienst. Deze wisselen we af met lunchzondagen. Dan drinken we koffie, deelt iemand iets en hebben we samen lunch.’

Dat ‘delen van iets’ is heel gevarieerd. ‘Dat kan een literaire Bijbellezing zijn. Maar een kunsthistoricus heeft ook eens verteld hoe zij God ontmoet in de wereld van de kunst. En onlangs heeft iemand de vluchtelingenproblematiek belicht aan de hand van het boek Ruth.’

Dit persoonlijke en laagdrempelige karakter spreekt twintigers aan, denkt Sierksma. ‘Je wordt gezien en gekend. Er wordt gevraagd om je eigen inbreng, waardoor passief lidmaatschap eigenlijk geen optie is.’

Een ander kenmerk is de maatschappelijke betrokkenheid. ‘We zijn kerk in de stad, waardoor je als vanzelf midden in de samenleving staat.’

Brug

In het gemeente zijn door de week probeert het Utrecht Initiatief een balans te zoeken tussen drie vormen: up, in en out. ‘Up-groepen hebben veel weg van een traditionele kring: sterk op God gericht door Bijbelstudie, worship en gebed. In is naar binnen gericht: door ontmoeting en Bijbelstudie willen we elkaar en God beter leren kennen. Out is voluit missionair en krijgt gestalte in missional communities. Van daaruit organiseren we een Alphacursus, maar ook maaltijden met vluchtelingen.’

Deze activiteiten komen voort uit de visie om je leven met elkaar te delen. ‘Onze missionaire activiteiten richten we altijd in op de plek waar mensen wonen en leven. Zo proberen we een brug te slaan, van ons hoogopgeleide kringetje naar de wereld om ons heen.’

Jazzdrummer

Zeven jaar geleden startte een groep enthousiaste Amerikanen en Amsterdammers Vineyard Amsterdam. In een woonkamer. Inmiddels telt de gemeente 200 leden, die wekelijks samenkomen in de Zuiderkerk en zo nu en dan in een café.

Mark Hage was er al in de woonkamerfase bij, als stagiair. Hage wilde filosoof of jazzdrummer worden en het christelijk geloof vond hij maar oninteressant. ‘Maar omdat mijn vrienden christen waren, heb ik – nadat ik de uitnodiging drie keer had afgeslagen – een Alphacursus gevolgd. Ik wilde weten wat mijn vrienden bewoog.’ Dat miste z’n uitwerking niet. Anno 2016 is Hage fulltime voorganger van de Amsterdamse Vineyardgemeente.

‘Twintigers willen niet alleen maar zoeken, ze willen ook vinden’

‘We willen graag een uitdrukking zijn van het hart van God in het hart van de stad’, zegt Hage. ‘Een plek waar mensen op verhaal kunnen komen en opnieuw richting kunnen geven aan hun leven. Vineyard richt zich met name op mensen die God of de kerk niet kennen, de seculiere Amsterdammers.’

De gemeente wordt grotendeels gevormd door twintigers en dertigers, veel studenten en young professionals. Hage: ‘Vanaf het begin wilden we een plek zijn waar mensen kunnen komen zoals ze zijn, waar ze op adem kunnen komen. Dat is een heel proces. We hebben het daarom opgedeeld in stepping stones, waarmee mensen stappen zetten, dan wel naar God toe, dan wel naar verdere betrokkenheid op de gemeenschap die God wil zoeken, die het goede nieuws wil delen.’

Quo vadis

Bij twintigers is er een grote hunkering naar authenticiteit, ziet Hage. ‘Ze zoeken een echte beleving van het geloof. En die beleving moet tegen een rationeel stootje kunnen, vinden ze. Als het echt is, dan moet het een goed gesprek kunnen overleven. Het valt me op dat er ook in die rationele afwegingen verrassend veel van God overeind blijft staan.’

Hage ziet een gekke paradox: ‘Enerzijds verlangen twintigers naar ruimte om te verkennen en vragen te stellen; ze huiveren bij een keurslijf, dat ze iets móeten geloven. Anderzijds willen ze niet alleen maar zoeken, maar ook vinden. Ze willen niet alleen maar vragen, ze verlangen ernaar dat dingen echt worden.’

Aan dit zoeken wil Vineyard bijdragen. ‘Op zondag, maar ook door activiteiten daaromheen. Stilteretraites bijvoorbeeld, waarin we putten uit monastieke bronnen. Wat gebeurt er als ik een weekend stilzit? Wie kom ik tegen? Alleen mijzelf, maar misschien ook iets van God?’

Een andere vorm is het Quo Vadis Café. ‘In deze cafébijeenkomsten, vier keer per jaar, zijn er geen preken of aanbiddingsliederen, maar tafels, stoelen, thee en gebak. Quo vadis betekent: waar ga je naartoe? Aan de hand van thema’s als rust, vriendschap, vrijheid of ambitie denken we daarover na. Door cabaret, muziek of moderne dans zetten we het prikkelend neer. Vervolgens gaan we met creatieve werkvormen aan de slag.’ En dan hoeft het niet per se over Jezus te gaan, zegt Hage, maar ‘we laten wel wat doorlichten. Wat als er een God zou zijn, zeggen we, hoe zou het gesprek dan veranderen? Welk perspectief zou dat brengen? Het antwoord verrast telkens weer.’

Leestips

  • Dorothée Berensen-Peppink, Deel je leven, uitnodigend kerkzijn met twintigers, Utrecht (PKN), 2016. Zie ook www.protestantsekerk.nl/missionaireronde.
  • Martijn Arnoldus e.a., De volgende generatie en de toekomst van de kerk, Amsterdam (Ark Media), 2012.
  • Stefan Paas, Gert-Jan Roest en Siebrand Wierda schreven Bijbelstudies die de verbinding leggen met het leven van twintigers en dertigers: Zinvol leven (Prediker), Geloven in de marge (1 Korintiërs), Ontworteld (Daniël) en Eten met Jezus (maaltijden in Lucas). Uitgegeven bij Boekencentrum, 2008-2014.

 

Webtips

  • www.berensen.nl/twintigers
    Materialen voor het persoonlijke geloofsleven van twintigers.
  • www.onderwegonline.nl/web-en-leestips
    Download van de website van OnderWeg verschillende onderzoeksrapporten over twintigers in de kerk:
    Over berg en dal: twintigers en dertigers in de Protestantse Kerk, 2014.
    Toegewijd aan twintigers, 2013.
    Twintigers: Tussen zuil en wereldstad, 2015.
    Gelukkig worden. UvA-studenten over Amsterdam, zingeving & geloof, 2015.
    Stimulerende factoren voor het thuisgevoel van jongvolwassen leden van de Westerkerk, 2015.
    Young Urban Protestants, 2011.
  • www.uitonverwachtehoek.nl
    Website van missionair werker Niels de Jong, betrokken bij werk onder twintigers in Rotterdam.
  • www.onderwegonline.nl/jeugdwerk
    Moniek Mol, Anko Oussoren, Karen Scheele en Paul Smit schreven in OnderWeg een serie artikelen over geloof in ontwikkeling, met daarin veel aandacht voor jongvolwassenen, geloof en kerk.
Delen.

Over de auteur

Felix de Fijter is journalist en als hoofdredacteur verbonden aan De Nieuwe Koers.

Laat een reactie achter