De verschillende gezichten van angst

1

Iedereen heeft in meer of mindere mate met angst te maken. Wie heeft soms niet een gevoel van beklemming, vrees, onveiligheid of onzekerheid? In deze reportage komen enkele mensen aan het woord over de rol die angst in hun leven speelt of heeft gespeeld, en hoe ze daar in geloof mee omgaan. Bij de één gaat het over ‘alledaagse’ angst, die niet per se het leven beheerst. Bij de ander gaat het over dagelijkse angst, die het leven volledig domineert. Wat zijn de verschillende gezichten van angst?

Te veel leed om aan te kunnen

Frits Boekhoff (60) schreef onlangs in het Nederlands Dagblad over het feit dat hij uit wanhoop en onmacht soms geen journaal meer kijkt, geen krant meer leest en geen internet meer bekijkt. ‘Er is zo veel ellende en leed. Om naast het vluchtelingendrama nog een drama te noemen: in India sterven volgens de VN twaalfhonderd kinderen per dag aan ondervoeding. Of denk aan de ontvoerde schoolkinderen in Nigeria. De opsomming is letterlijk eindeloos te maken. Er is geweldig veel menselijk leed. Het komt allemaal bij mij binnen en ik kan het soms niet meer aan.’ Frits sluit zijn verhaal af met de opmerking dat deze onmacht en wanhoop geen aanleiding mogen zijn om praktische hulp te verlenen en te bidden: ‘Uw koninkrijk kome.’

Frits verwoordt een gevoel dat breder leeft. Een gevoel van onmacht en angst voor wat komen gaat. Op een andere manier verwoordde onlangs een vrouw haar gevoel van angst na een eredienst in een plattelandsdorp in het noorden van Nederland waarin het thema gastvrijheid richting vreemdelingen centraal stond. ‘Dominee, hoe ver moet die gastvrijheid gaan? Stel dat er vier gewapende Afrikaanse mannen bij me aanbellen, dan kan ik toch niet gastvrij zijn? Ik moet dan toch mijn gezin beschermen?’ Alles wees erop dat deze vrouw de roep om gastvrij te zijn niet tot haar wilde laten doordringen vanwege een al dan niet reëel gevoel van onveiligheid en angst.

Angst dat de kinderen iets overkomt

Pieter (35) is op een andere manier weleens bang voor wat komen gaat. Hij heeft met name angst dat zijn vrouw of dochters iets zal overkomen in de vorm van ziekte, dood of misbruik. ‘Dat gevoel wordt aangewakkerd als ik er bijvoorbeeld iets over in de krant lees.’

Het is niet een angst waar Pieter onder gebukt gaat, maar meer iets wat af en toe door zijn hoofd schiet. ‘Soms ben ik ook bang dat mijn dochters op jonge leeftijd hun vader of moeder moeten verliezen.’

Pieter was zelf jong toen zijn vader, die toen in de 50 was, overleed. ‘Ik hoop dat het mijn kinderen bespaard zal blijven.’ Hij heeft in zijn leven wel gemerkt dat God trouw is en ook op nare momenten in het leven erbij is. ‘Ik geloof dat Hij bij ons gezin zal blijven – hoe het verder ook gaat lopen met ons vieren.’

‘Waarom laat Hij de angststoornis mijn leven beïnvloeden?’

Helpen door te luisteren

Voor Anne (20) was angst een realiteit die bijna dagelijks in haar leven was. Ze heeft jaren te maken gehad met een angststoornis. Anders dan bij Pieter en Frits ging zij er dagelijks onder gebukt. ‘Ik heb een sociale fobie en een angst- en paniekstoornis achter de rug. Waarschijnlijk door genetische aanleg in mijn persoonlijkheid en door bepaalde gebeurtenissen in mijn jeugd. Ik ben vooral bang voor wat anderen van mij vinden. Dit uitte zich in allerlei angstgedachten, die soms leidden tot een angst- of paniekaanval.’

Ze vertelt dat angst nu, nadat ze twee jaar therapie heeft gehad, veel minder dan vroeger een rol speelt in haar leven. ‘In het verleden zorgde de angst ervoor dat ik niet normaal kon functioneren. Gelukkig heb ik mezelf weer teruggevonden en ik ben blij dat ik nu weer normaal kan functioneren. Maar de genetische aanleg gaat niet weg. Ik blijf iemand die zich snel zorgen maakt en vind het moeilijk om dat soort gedachten dan te parkeren.’

'Ik ben vooral bang voor wat anderen van mij vinden. Dat uitte zich in allerlei angstgedachten, die soms leidden tot een angst- of paniekaanval.' (beeld gualtiero boffi/Shutterstock)

‘Ik ben vooral bang voor wat anderen van mij vinden. Dat uitte zich in allerlei angstgedachten, die soms leidden tot een angst- of paniekaanval.’ (beeld gualtiero boffi/Shutterstock)

Het helpt Anne wel dat ze weet dat God haar vrede geeft. ‘In zijn vrede kan ik weer rationeel naar de situatie kijken. Ook helpen de dingen die ik in therapie geleerd heb me heel erg. De therapie heeft me geholpen om negatieve overtuigingen te ontmantelen.’

Wat haar niet heeft geholpen, zijn mensen die haar in een richting probeerden te pushen en haar niet begrepen. ‘Er werd wel tegen me gezegd dat ik gewoon even moest doorbijten en dat ik straks wel zou zien dat het allemaal erg meevalt. Veel mensen begrijpen niet dat de oorzaak van regelmatige angst dieper zit en iemand er zelf aan toe moet zijn om hieraan te willen werken.’ Ze geeft als advies mee dat het vooral belangrijk is dat je naar mensen luistert en ze – als dat nodig is – doorstuurt naar professionals.

Onbegrepen voelen

Ook in het leven van Lise (21) speelt angst een grote rol. Ze heeft een gegeneraliseerde angststoornis, waardoor ze voor veel zaken bang is. ‘Ik ben bang om fouten te maken en te falen in alle denkbare situaties. Waarom ik deze stoornis heb, is onbekend. Het zal met mijn opvoeding en ervaringen in het verleden te maken hebben. Ik heb er al veel therapie voor gehad, waarin ik heb geleerd dat mijn angsten niet realistisch zijn en ik ze moet overwinnen.’

Deze angst betekent voor Lise dat ze veel last heeft van spanning en stress. Daardoor lijken haar angsten alleen maar groter te worden en ontstaat er een effect dat zichzelf versterkt. Het helpt Lise om telkens tegen haarzelf te zeggen dat haar angst niet klopt. Stapje voor stapje probeert ze haar wereld te vergroten en haar angsten te verkleinen.

Ze vindt het moeilijk om haar situatie te verbinden aan God. ‘Mijn situatie is enigszins complex, omdat naast de angststoornis nog andere stoornissen spelen. Daardoor functioneer ik slecht. Om die reden heb ik veel vragen aan God. Waarom overkomt mij dit? Waarom haalt Hij de problemen niet weg? Waarom laat Hij de angststoornis mijn leven beïnvloeden? En vertrouwen in Hem, tja, ik vertrouw er maar op dat God uiteindelijk het laatste woord heeft en ik hoop dat ik achteraf kan zien dat God mij heeft geholpen.’

Veel mensen begrijpen niet dat de oorzaak van regelmatige angst dieper zit ‘

Lise voelt zich vaak onbegrepen, omdat een angststoornis zo gek lijkt voor anderen. Ze is dan ook terughoudend om over haar stoornis te vertellen. ‘Ik ben terughoudend, want ik vind mijn stoornis een fout van mezelf en ik ben bang om erom gekwetst te worden. Ik geef mijn omgeving niet echt de kans om mij te helpen. Voordat anderen mij kunnen helpen, moet ik hulp accepteren. Om angsten te overwinnen, heb ik anderen vaak wel nodig. Iemand die mij over de drempel trekt en mij geruststelt. Maar dat is heel praktisch, dan hebben we het vaak niet echt over de angst. Als men mij wil helpen, zijn begrip en respect al een hulp voor mij.’

Angst om iemand iets aan te doen

Angst loopt bij Petra Hoogland (55) als een rode draad door haar leven. ‘Mijn angst is een irreële angst en hoewel ik dat weet, beheerst het toch mijn leven. Mijn grootste angst is dat ik iemand iets aandoe waardoor hij of zij doodgaat of beschadigd wordt.’ Petra legt uit dat deze angstneurose ervoor zorgt dat ze dwanghandelingen en -gedachten ervaart. ‘Het lijkt er dan op dat je geen eigen wil meer hebt, terwijl je jezelf deze gedachten en handelingen oplegt. Ik weet dat deze gedachten onnodig zijn, maar kan er moeilijk afstand van doen.’

Petra heeft na een lange weg van gedragstherapie besloten om medicijnen te gaan gebruiken. Ze kan nu weer van het leven genieten. ‘Natuurlijk ben ik altijd op mijn hoede en zijn er goede en minder goede periodes.’

Ze wordt ook geholpen door haar man en kinderen. ‘Ook al begrijpen ze er niets van, ze zijn er altijd voor mij en stellen mij gerust. Het helpt mij om gerustgesteld te worden en te mogen huilen. Boos op mij worden werkt niet. Het heeft geen zin, want op het moment dat een angst bezit van mij neemt, word ik een klein en kwetsbaar mensje, dat de regels van het leven niet meer weet.’

Petra vertelt dat ze geloven in een liefdevolle God, die het leven stuurt, erg moeilijk vindt. ‘Waarom laat Hij toe dat mijn hoofd zich soms vult met bizarre, duivelse gedachten? Ik vind het leven al ingewikkeld genoeg, ook zonder angst. Ik denk dat ik God niet vertrouw omdat ik mijzelf niet vertrouw.’

Petra heeft lange tijd haar verhaal niet durven delen met haar omgeving. ‘Ik schaamde me dood. Maar sinds ik mijn verhaal vertel, ontvang ik alleen maar begrip van mijn omgeving en willen mensen mij helpen. Ik blijk dus niet afschrikwekkend te zijn!’

Delen.

Over de auteur

Maarten Boersema is fotograaf, tekstschrijver en predikant van de Herengrachtkerk (GKv) in Leiden.

1 reactie

  1. Voor de tweede keer in korte tijd zie ik bij Frits Boekhoff de fout dat in een zin het woord ‘geen’ ontbreekt, waardoor het tegengestelde wordt beweerd van wat kennelijk bedoeld was. ‘… geen aanleiding mogen zijn om praktische hulp te bieden…’ Moet kennelijk zijn … om GEEN praktische hulp te bieden …
    Is dit werkelijk een ongelukkige vergissing van de auteur, of is hier meer aan de hand? Eerder schreef Boekhoff mij: ‘daarmee wil ik niet zeggen dat er oprechte gelovigen wonen in Europa en Rusland’…
    Wij noemden dit vroeger een Freudiaanse vergissing. Het is op z’n minst erg onzorgvuldig in relatie tot een geheiligd onderwerp. Wie is hiervoor verantwoordelijk?

Laat een reactie achter