Is lijden verdragen genade?

Het is een blijk van genade als iemand, doordat zijn aandacht op God gericht is, in staat is onverdiend leed te verdragen.
(1 Petrus 2:19)

Foltering… het is onvoorstelbaar dat mensen zo ver kunnen gaan. Slachtoffers die roepen om genade willen dat de pijn ophoudt. Maar voor Petrus lijkt genade juist een middel om onverdiend lijden vol te houden. Althans, zo vertaalt de Nieuwe Bijbelvertaling Petrus’ advies aan christelijke slaven. Die waren volkomen afhankelijk van hun – vaak onredelijke – meesters.

(beeld kevinruss/iStock)

Eigenlijk stelt Petrus het nog scherper dan de NBV vertaalt: het dragen van onverdiend lijden is niet een blijk van genade, maar het is genade. Dat komt dicht in de buurt van wat Paulus schrijft aan de christenen te Filippi: ‘Aan u is de genade geschonken niet alleen in Christus te geloven, maar ook omwille van Hem te lijden’ (Filippenzen 1:29).

Is lijden verdragen ‘genade’? Diep van binnen heerst bij ieder mens juist de reflex om pijn zo veel mogelijk te vermijden. Zelfs als je beseft dat dit soort uitspraken specifiek betrekking hebben op het lijden van Jezus’ volgelingen, blijven ze lastig. Wereldwijd worden christenen bespot, gevangengezet en gemarteld. Hoe kan het verdragen daarvan genade zijn?

Onderzoek

In 1 Petrus 2:19-20 ligt de nuance misschien net wat anders. Dat is het leuke aan onderzoek: het werpt nieuw licht op teksten. Zo is de afgelopen vijftig jaar veel studie gedaan naar de betekenis van het Griekse woord charis, dat vaak vertaald wordt met de theologisch geladen term genade (van Godswege). Gebleken is dat je charis soms beter dicht bij het dagelijks gebruik van de term vertaalt, namelijk als een (menselijke) daad die goedkeuring oproept.

Veel uitleggers doen dit ook hier: ‘onverdiend leed verdragen’ is immers een menselijke en geen goddelijke handeling. In vers 20b herhaalt Petrus deze gedachte en komt ook de goedkeuring in beeld: als jullie goed doen en dan lijden moeten verdragen, dát is charis voor God. Het lijkt er dus op dat Petrus dit bedoelt: volhouden, ook al is de pijn onverdiend, is in Gods ogen een ‘prijzenswaardige daad’.

Weldoener

In een recent artikel verdedigt T.B. Williams zelfs een vertaling van charis als ‘wederdienst’. Hij baseert zich op onderzoek naar de sociaaleconomische aspecten van de wereld waarin Petrus leefde. Daaruit blijkt dat charis een gebruikelijke term was in het verkeer tussen weldoeners en ontvangers. Zo gold de gift van een weldoener aan een stad als charis. Maar omgekeerd, zo blijkt uit opschriften, duidde diezelfde term charis ook de dankbare wederdienst van de stad aan, vaak in de vorm van bijzonder eerbetoon.

Volgens Williams begrijpen we Petrus in dit kader het best. De apostel spoort slaven aan om vol te houden in situaties van onverdiend lijden, als een dankbare wederdienst (charis) voor de weldaad in Christus bewezen. Vers 21 vervolgt dan ook: ‘Want daartoe zijn jullie geroepen, omdat ook Christus geleden heeft voor jullie en daarmee een voorbeeld achterliet, opdat jullie in zijn voetsporen zouden volgen’ (mijn vertaling).

Grondtoon

Wie in die voetsporen van Christus loopt, krijgt vroeg of laat met lijden te maken. Wereldwijd ondergaan christenen foltering. In West-Europa uit het antichristelijke sentiment zich in pijnlijke opmerkingen of soms pesterijen. Spot verdragen met een grondtoon van liefde – zelfs zo ver gaan dat je ook de andere wang aanbiedt… In Gods ogen is het prijzenswaardig en misschien zelfs een ‘wederdienst’. Petrus noemt het een teken van verbondenheid met Christus. Hij roept op ons niet te schamen, maar de christennaam tot eer van God te dragen (1 Petrus 4:12-16). En hij geeft hoop: ‘Maar al moet u nog korte tijd lijden, God, de bron van alle genade, heeft u geroepen om in Christus Jezus deel te krijgen aan zijn eeuwige luister’ (1 Petrus 5:10).

Leestip
Tim Keller, Aan Gods hand door pijn en lijden, Franeker (Van Wijnen), 2014.