Met God verkeren

Een dag niet gebeden is een dag niet geleefd. Het gebed is een moment van bezinning, een moment waarop onze geestelijke binnenkant actief werkzaam is. Bovenal is het een moment waarop we in contact treden met de drie-enige God, met wie wij, nietige mensen, mogen verkeren.

Gelovigen bidden regelmatig. Zelfs mensen die niet (meer) naar de kerk gaan, bidden nog weleens. En als we echt niet meer bidden, dan is het geloof op sterven na dood.

Veel christenen bidden niet alleen in de kerk, maar houden er ook een eigen gebedsleven op na, bijvoorbeeld rond de maaltijden in het gezin of door middel van een ochtend- en een avondgebed. Daarnaast kennen we het meer persoonlijke gebed: de stille omgang met God. Sommigen hebben daarvoor vaste tijden, anderen doen dat meer incidenteel.

Binnenkant

Ons bidden kent verschillende vormen. Uit de Bijbel kennen we het opheffen van de handen naar de hemel. In rooms-katholieke kring slaat men een kruisje en knielt men neer. Wij protestanten zijn meer van de sobere vorm. Meestal vouwen we onze handen en sluiten we onze ogen. Dat bevordert de concentratie.

Die geconcentreerde aandacht is kenmerkend voor het gebed. Bidden gaat gepaard met bezinning op het leven; op je eigen leven en op de wereld om je heen. Wat houdt me bezig? Waar maak ik me zorgen over? Wat stemt me dankbaar en hoopvol? Tegelijkertijd concentreer je je op God. Je roept Hem aan en je gedachten en je gemoed raken op Hem betrokken. Die bezinning veronderstelt een vorm van geestelijk leven.

Met geestelijk leven (tegenwoordig gebruiken we hiervoor ook wel de term spiritualiteit) bedoel ik twee zaken:

1. Ons menselijk bestaan heeft een geestelijke binnenkant. Als mens zijn we met hart en ziel betrokken op de wereld en de mensen om ons heen. We hebben lief, we zijn bezorgd, we maken ons kwaad, we hebben verdriet, we zijn blij, we zijn dankbaar. Met ons gevoel, ons verstand en onze wil zijn we erbij betrokken. Deze drie begrippen duiden op de verschillende aspecten van ons innerlijk leven. Tegenwoordig beseffen we dat er ook een meer verborgen of verdrongen kant aan ons menselijk bestaan zit: het onderbewuste, waaruit allerlei ongecontroleerde begeerten en emoties opborrelen. Deze geestelijke of innerlijke dimensie hoort bij ons mens-zijn. Zo zijn we door God geschapen. Gelukkig maar, want zo zijn we echt mens, onderscheiden van de dierenwereld.

2. Met geestelijk leven bedoel ik ook het geloofsleven. In onze geloofsbeoefening is onze geestelijke binnenkant actief werkzaam. Dat gebeurt ook tijdens het bidden. Als we bidden, treden we actief en bewust voor het aangezicht van de levende God. We geloven daarbij dat God zelf ook betrokken is op ons leven en op de wereld waarin wij ons bevinden. We geloven dat Hij onze schepper is, dat Hij in Christus onze verlosser is en dat Hij door de kracht van de heilige Geest ons bewaart en vernieuwt. Als we bidden, geeft dat geloof richting aan ons danken en vragen. Het mooie van het gebed is dat het geleefde geloof en het geleefde leven tevoorschijn treden in de woorden die we spreken en in de liederen die we zingen. Op de achtergrond klinkt het kerkelijke belijden uiteraard mee, maar in het concrete gebed komen de nood en de dank direct uit het hart.

Heilzaam

Bidden is niet altijd een spontane, persoonlijke uiting. We bidden ook aan de hand van bestaande formuleringen. Een goed voorbeeld daarvan is het Onzevader. Jezus zelf heeft ons dat gebed geleerd. We kennen ook andere formuliergebeden. Bij de bediening van de doop en het avondmaal bidden we bijvoorbeeld aan de hand van vaste formuleringen. Dat bewaart ons ervoor dat we ons laten meeslepen door impulsieve uitingen.

Niet mee kunnen bidden in een kerkdienst is schrijnender dan afhaken tijdens een preek

Gemeenschappelijke gebeden dienen weldoordacht te zijn. Kerkelijke gebeden ademen het belijden van de kerk. Vandaar dat we ook eisen stellen aan de kerkdienst. De samenkomst van de gemeente op zondag heeft een bepaalde ordening, waar traditie en belijdenis een woordje in meespreken.

Er is nog een reden waarom een vaste vorm soms heilzaam kan werken. We zijn immers niet altijd in staat om zelf het woord te nemen in ons gebed. Ons innerlijk is soms toegesloten, leeg, kil, ontgoocheld, zwaarmoedig, vertwijfeld – vul maar in. Het komt voor dat we er niet toe kunnen komen om te bidden. Het geloof kent aanvechting en twijfel en de moeiten en zorgen van het leven kunnen ons zo in de greep houden dat we geen innerlijke ruimte vinden. Wat is het dan heilzaam als we weer op de been worden geholpen door de gebeden van anderen, in een kerkdienst of op een kring. Maar je kunt ook geholpen worden door bestaande gebeden: een psalm, een lied, een gedicht, een tegeltje aan de wand. Tegenwoordig krijgen we als doorgewinterde protestanten ook meer besef van de kracht van de doorgaande gebedencyclus in de kloosters: de getijden.

Ordening

Wie is deze God die wij ontmoeten in het gebed? Waarvoor danken wij Hem en wat mogen wij van Hem vragen?

God aanroepen in het gebed hangt nauw samen met het horen naar zijn Woord. De God die we aanroepen is geen onbekende. Hij is zelfs bij name bekend: de HEER, de God van het verbond. Hij is de heilige God van Israël, de Vader van Jezus Christus. Zijn naam is vol majesteit, maar Hij is niet onbekend en onbemind. Daarom staat het christelijke bidden in nauwe samenhang met de samenkomst van de gemeente.

Wat gebeurt er dan in de kerk op zondag? We zingen en bidden niet alleen, maar we lezen ook uit de Bijbel en luisteren naar een preek. Ons wordt verkondigd wie God is en we spreken deze God vrijmoedig aan in het gebed. Daarbij zijn veel liederen in feite ook gebeden: uitingen van dank, smeekbeden, belijdenis van zonde en schuld, verlangen naar leven en gezondheid enzovoort. In de kerkdienst krijgt dat alles een vaste ordening, dat noemen we de liturgie.

We brengen Hem onze dank en lof, maar in het aanvangsdeel van de dienst belijden we ook onze schuld. Dat is kenmerkend voor een gereformeerde kerkdienst. Verder bidden we om de verlichting met de heilige Geest als we uit de Bijbel gaan lezen. Ook dat is typisch gereformeerd: God zelf moet eraan te pas komen en onze geest verlichten.

In het afsluitende deel van de kerkdienst, na de preek, wordt er opnieuw gebeden: de voorbeden. Dat is door en door christelijk. We bidden voor de nood van de wereld, voor zieken, voor diaconale doelen, voor de voortgang van het evangelie.

Als je op de fiets zit, kun je dan met God verkeren?

Het luistert nauw hoe er in de kerkdienst gebeden wordt. Hier ligt een grote verantwoordelijkheid voor de voorganger. Wie God voor ons is, wie wij mensen zijn voor Gods aangezicht, hoe de samenleving eraan toe is: dat alles klinkt mee in de gebeden.

Kerkgangers kunnen meegenomen worden in de liederen en de gebeden, ze kunnen op adem komen. Maar het kan ook gebeuren dat er blokkades ontstaan, dat we afhaken, dat de woorden niet toegeëigend worden. Niet mee kunnen bidden in een kerkdienst is schrijnender dan afhaken tijdens een preek.

Vrijmoedigheid

Het is nogal wat, dat wij nietige mensen in gesprek treden met de schepper van hemel en aarde. Kan dat zomaar? Kunnen wij God erbij roepen? Als je gewoon aan tafel zit of op je slaapkamer bent of op de fiets zit, kun je dan met God verkeren? Kun je Hem aanspreken en zijn tegenwoordigheid opmerken? Dat lijkt een ongehoorde gedachte. Toch is dat het geheim van het gebed.

Als we bidden, gebruiken we vaak de uitdrukking ‘in Jezus’ naam’. Dat is niet onbelangrijk. Jezus is onze redder en verlosser. Vanwege Hem ondervinden we vergeving en genade, omdat Hij voor ons de weg van kruis en opstanding is gegaan. Daaraan ontlenen wij de vrijmoedigheid om tot God te gaan.

In de brief aan de Hebreeën lezen we: ‘Nu wij een hooggeplaatste hogepriester hebben die de hemel is doorgegaan, Jezus, de Zoon van God, moeten we vasthouden aan het geloof dat we belijden. (…) Laten we dus zonder schroom naderen tot de troon van de Genadige’ (Hebreeën 4:14-16). De schrijver probeert ons duidelijk te maken dat wij door Jezus Christus een genadige God ontmoeten. Dat is de juichtoon van het evangelie: Jezus is onze redder. En zegt Jezus zelf niet: ‘Wat je de Vader ook vraagt in mijn naam – Hij zal het je geven’ (Johannes 16:23)?

Het is nogal wat, dat wij nietige mensen in gesprek treden met de schepper van hemel en aarde. (beeld MIA Studio/Shutterstock)

Drieslag

Er is nog iets wat mij zeer vertroost. Paulus schijft in de brief aan de Romeinen dat de Geest ons helpt in onze zwakheid. ‘Wij weten immers niet wat we in ons gebed tegen God moeten zeggen, maar de Geest zelf pleit voor ons met woordloze zuchten’ (Romeinen 8:26). Naast de pleitbezorger bij God in de hemel is er dus ook nog de heilige Geest, die mijn gebrekkige gebeden, in mijn nood en in mijn zuchtend verlangen, op de toonhoogte van God brengt. Hij geeft bijstand en ondersteuning in ons innerlijk, daar waar we zelf het spoor zo vaak bijster raken.

Het brengt mij tot het inzicht dat wij in onze gebeden in contact treden met de drie-enige God. Hierdoor ontstaat er een zekere spreiding in de omgang met God.

Als we ons richten tot God, de schepper van hemel en aarde, weten we ons afhankelijk en geborgen. Het reilen en zeilen van ons leven en van deze wereld komt ons vaak voor als een raadsel. Voorspoed en tegenspoed, wie ondervindt dat niet op zijn levensweg? Wat is het heerlijk om je te mogen ontwikkelen, om een opleiding te kunnen volgen, om een baan te hebben! Maar ook lijden en verdriet zijn ons deel. Er is ziekte en tegenslag. Wat kunnen mensen daaronder gebukt gaan. In al die levenservaringen mogen we beseffen: Gods liefde en zorg bieden houvast, Hij laat ons niet verloren gaan. Zo vinden we al biddend een weg om te gaan.

Bidden in de naam van Jezus verdiept het vertrouwen dat we aangenomen zijn als kinderen. Geborgen in de zaligmaker, verzoend met God. Zo alleen kun je bidden om vergeving en mag je de genade van de verzoening ook daadwerkelijk ervaren. De ruimte die zo ontstaat, is geweldig rijk. Gelukkig de mens die God de zonde niet toerekent. Zo gebeurt het dat mensen in hun verdriet en tegenslagen toch intense vreugde en geluk kennen.

Maar er is nog iets. Ons leven wordt blijvend gestempeld door zwoegen en zweten (Genesis 3:17 en 19). Dat we verzoend zijn in Christus wil niet zeggen dat we nu al delen in de volle heerlijkheid. We zien reikhalzend uit naar de voltooiing in het koninkrijk van God. In de gebrokenheid waarin we ons bevinden, in de voortdurende worsteling met de macht van de zonde en onder de nooit afwezige schaduwen van ziekte en dood, ondervinden we de troost en de bijstand van de heilige Geest.

In het gebed oefenen we deze drieslag van het christelijk geloof. Door God aan te roepen als Vader, Zoon en Geest brengen we ons de verschillende werkingen van God te binnen. Vaak is het gebed een moment waarop we zijn aanwezigheid en werkzaamheid in een sterkere mate ervaren. Wellicht komt dat door de intensieve aandacht en concentratie waarmee het gebed gepaard gaat. Maar is dat ook niet een middel waarin God zichzelf daadwerkelijk aan ons openbaart?

In het gebed vindt er een verborgen omgang met God plaats. Een geheimvolle tegenwoordigheid, waardoor we geraakt worden. Een stem die ons innerlijk in beweging brengt. Heiligheid die ons met vrees vervult. Een appèl dat ons onrustig maakt. Een liefdegloed die ons verwarmt. Hoop die ons uittilt boven de naargeestigheid. Het besef dat God waarachtig is.

Webtips

Op de Amerikaanse website www.desiringgod.org is recent veel geschreven over bidden. Gebruik de zoektermen ‘pray’ of ‘prayer’. Een paar aanraders:
www.desiringgod.org/articles/what-if-i-don-t-want-to-pray
Mark Jones, predikant in het Canadese Vancouver, schreef op 16 december 2016 over de vraag: wat als ik niet wil bidden?
www.desiringgod.org/pray
De video ‘Teach us to pray’ (leer ons bidden) is een mooie artistieke weergave en moderne interpretatie van het Onzevader.
www.desiringgod.org/articles/what-to-do-when-we-re-prayerless
Dit artikel, over de vraag wat we moeten doen als we niet meer bidden, bevat onderaan een lijstje met bruikbare boeken en video’s over bidden.

Op de website www.nietsnieuwsblog.nl verschijnt elke week een weekendmeditatie (één van de portals) in de vorm van een getijdengebed. Ook is met de zoekterm ‘bidden’ het één en ander te vinden.

Jos Douma behandelt in zijn dagelijkse e-mailmeditatie momenteel de Bergrede, waarin ook het Onzevader aan bod komt. Zoek op www.tijdmetjezus.nl onder ‘Meer lezen en zoeken’ naar de meditaties vanaf donderdag 9 februari jongstleden.

Ook heel bruikbaar als je met je kring of Bijbelstudiegroep over het gebed wilt doorpraten is deze handout: www.josdouma.nl/plantagekerk/eenvoudigchristelijk/Eenvoudig%20christelijk%20handout%2013.pdf.

Over bidden met jongeren gaat deze blogpost: www.theoblogie.nl/bidden-is-belangrijk-voor-christelijke-jongeren, naar aanleiding van het boek Contact met God van Nelleke Plomp.

Leestips

Gerrit Immink (de auteur van dit artikel) schreef recent Bidden in het besef van Gods tegenwoordigheid, Zoetermeer (Boekencentrum), 2016.

Van Tim Keller verscheen anderhalf jaar geleden Bidden. Vertrouwelijke omgang met de ontzagwekkende God, Franeker (Van Wijnen), 2015.

Al iets ouder, maar heel bruikbaar voor het oefenen van het getijdengebed (zie het interview met Elise Lengkeek op pagina 10-13) is dit boek van Rick Timmermans en Heleen Dekens: Bid, luister, leef, Barneveld (Plateau), 2013.