Liederen: voertuigen richting rust en vrede

0

Voertuig, route en bestemming. Dan denk je in vakantietijden aan fiets, auto, bus, trein, boot of vliegtuig. Of simpelweg de schoenzool. En dat alles om te komen op dat mooie vakantieplekje, met zijn ontspanning en rust – alleen of met anderen. Hebben geloofsliederen misschien ook iets van zo’n voertuig: ze nemen je mee en brengen je in rust en vrede met God? Neem de regels uit Opwekking 488: ‘Heer, ik kom tot U, neem mijn hart, verander mij. Als ik U ontmoet, vind ik rust bij U.’ Kan een lied je brengen waar je soms met enkel woorden niet komt: dicht bij God?

De liederen die in dit artikel genoemd worden, zijn onderaan te beluisteren.

Ik vind het wel mooi om bij de psalmen te beginnen. Niet alleen omdat ze op allerlei manieren in onze kerken gezongen worden, maar ook omdat de psalmen altijd weer een inspiratiebron zijn voor nieuwe liederen.

Als je een beetje vertrouwd bent met de psalmen, zijn er altijd wel een paar waar je aan verknocht raakt. Liederen waaraan je proeft dat de Heer goed is, zoals Psalm 34 dat zegt. Niet alleen een lied van toen, maar ook voor nu, en voor jou.

Geloofsliederen in het algemeen hebben iets uitnodigends en de psalmen hebben dat ook. Als ze al niet geschréven zijn om anderen te betrekken bij God, dan is het psalter als geheel wel zo bedoeld. Door alle tijden heen is van de psalmen iets uitgegaan van: stap in en laat je meenemen, om zo dichter bij God te komen. Instapmogelijkheden zijn er daarbij legio door de grote variatie aan thema’s en vormen in de 150 psalmen.

Het meest expliciet vind je de uitnodiging om in te stappen bij de lofpsalmen. In de eerste regel is het vaak al raak en word je aangemoedigd om God te loven en te prijzen. Een mooi voorbeeld is de zeer korte Psalm 117: ‘Loof de HEER, alle volken.’ Indrukwekkend om van die wereldwijde lof iets te ervaren in een zomers Taizé met duizenden jongeren, denk ik dan in 2017.

Door alle tijden heen is van de psalmen iets uitgegaan van:
stap in en laat je meenemen

Soms komt zo’n expliciete aansporing ook gaandeweg de psalm, nadat je door allerlei tegenslag en weerstand bent gegaan. Zoals in Psalm 22, waar je in vers 24 de oproep hoort om God te loven. En dat na de hartverscheurende opening: ‘Mijn God, mijn God, waarom hebt U me verlaten.’

Bijzonder zijn de psalmen die iets van een zelfaansporing hebben. Psalm 103 begint en eindigt met zo’n opwekking: ‘Prijs de HEER, mijn ziel.’ Met zo’n aansporing van binnenuit zet je jezelf op het spoor richting God.

Heilzaam is de combi van deze beide vormen van aansporing – van buitenaf en van binnenuit – zodat het ‘Loof de HEER, alle volken’ uit Psalm 117 echoot in je binnenste: ‘Prijs de HEER, mijn ziel.’ En zo zijn er meer persoonlijk getinte aanzetten tot de lofzang, zoals ‘Ik wil U loven, HEER, met heel mijn hart’, een fragment uit Psalm 9 dat Opwekking heeft gehaald (Opwekking 145).

Sores

Naast de expliciete oproep om binnen te stappen in een lied en zo je bestaan te laten verbinden met God, heb je bij de psalmen tal van impliciete instapmogelijkheden. Dan denk ik aan psalmfragmenten waarin je je eigen onrust, falen, verdriet, ziekte en gemis herkent.

Iemand vertelde me pas dat Psalm 42 haar zo veel rust geeft. Vroeger al bij de oude berijming (‘’t Hijgend hert der jacht ontkomen’) en nu bij Opwekking 281 (‘Als een hert’) en Mendelssohns ’Wie der Hirsch schreit’. Al pratend kwamen we erop dat dat misschien wel komt omdat je zo veel onrust en eenzaamheid tegenkomt in dit lied, maar dat de psalm je niet laat zitten in de sores, maar uitnodigt om vrede te vinden bij God. Bijvoorbeeld met de zin: ‘Overdag bewijst de HEER mij zijn liefde, ’s nachts klinkt een lied in mij op, een gebed tot de God van mijn leven’ (42:9).

Het kan ook dat je vanuit de dagelijkse rompslomp door een psalm de verstilling wordt binnengeleid (Psalm 62), waarin zelfs een lied tot leven kan komen (Psalm 65). Of dat je in een somber moment kunt aanhaken bij een lied als Psalm 27, zoals mijzelf weleens gebeurde via de versie van Sons of Korah: ‘The Lord is my light’.

Geloofsgoed

Een andere en mooie mogelijkheid om geraakt te worden heb je bij liederen die iets van een getuigenis of belijdenis hebben. Neem bijvoorbeeld Psalm 116, waar je meteen in de eerste regel bij het hart van je geloof komt: ‘De HEER heb ik lief, Hij hoort mijn stem, mijn smeken.’ Wie weet klikt het hier al, anders misschien in het vervolg, waar je langs alle mogelijke hoogtes en dieptes van geloof en leven wordt geleid.

Psalm 23 neemt je weer op een andere manier mee. Het begint met een krachtige belijdenis: ‘De HEER is mijn herder’, die een paar regels verder tot een gebed wordt: ‘Ik vrees geen kwaad, want U bent bij mij.’ Zulke bewegingen zijn karakteristiek voor de psalmen: van klacht tot lof, of, zoals hier, van belijdenis tot gebed.

Kun je je oefenen om zulke bewegingen mee te maken en lukt het zo om het geloofsgoed van een psalm te verbinden met je eigen ervaringen? Dat kan ook met een oud en vertrouwd gezang (Liedboek voor de Kerken 14) of met recente versies, zoals die van Psalmen voor Nu of Opwekking 790.

Barnard

Waarom kan het ene lied je zo raken en doet het andere je niks? En hoe komt het dat je plotsklaps verrast en ontroerd kunt worden door een lied dat je voordien vele keren gezongen hebt, zonder dat er veel gebeurde?

Verbazingwekkend is het dat liederen ineens opduiken, zodat je ze voor je gevoel overal om je heen hoort. Even plotseling kan een lied ook weer verdwijnen, waarbij de gemiddelde leeftijd van liederen de laatste decennia flink omlaag is gegaan. Hoe anders is dat voor de hoogbejaarde bij wie bijna alles is vervaagd, maar die een psalm of een lied van Johannes de Heer feilloos meezingt. Zo’n lied ging dus een leven lang mee.

Een vroegtijdige weduwe klampte zich vast aan de zin:
‘God, U bent mijn God’

Zo zingen we onze liederen. De één geniet in geloof van de nieuwste Opwekkingsliederen, de ander werd al in de jaren zeventig diep geraakt door de zeggingskracht van Barnard en de zijnen, en raakte die liederen nooit meer kwijt. Zoals ‘De aarde is vervuld van goedertierenheid’ (Liedboek voor de Kerken 223). ‘Mijn geloof wordt er ook zo door gevoed’, voegde hij eraan toe.

Wat gebeurt er veel tussen tekst (soms maar één zinnetje), melodie, eigen omstandigheden en vaak ook herinneringen die meekomen in zo’n lied. Bart Visser schreef er in het eerste nummer van OnderWeg van dit jaar een boeiend artikel over – ‘Wat een lied met je doet’ – aan de hand van het lied ‘Amazing Grace’.

Gemis

Vooral rond doop, belijdenis, trouwen en rouwen merk je vaak wat een lied met mensen doet. Bij een doopdienst zongen we ‘Wat hou ik van uw huis’ (Psalmen voor Nu 84), vooral vanwege die ene regel: ‘Ik kan zo sterk verlangen naar de binnenpleinen van de Heer.’ Die zin liep maandenlang mee met de moeder, omdat de zwangerschap al in een vroeg stadium om volstrekte rust vroeg. Ook ’s zondags. Daarover zei ze: ‘Nooit gedacht dat ik de zondagse samenkomst van onze gemeente zo zou missen.’ Precies dat gemis zat in dat ene zinnetje.

Kort daarvoor werd dit pelgrimslied vanuit een heel andere achtergrond gezongen in een trouwdienst. En het was nog weer anders toen het door jongeren werd opgegeven bij hun belijdenisdienst.

Wat kan een lied ook veel doen in tijden van afscheid en dood. Ik denk aan een vroegtijdige weduwe, die zich vastklampte aan de zin: ‘God, U bent mijn God’ (Opwekking 717). Of aan een lied uit de Sela-school dat meeloopt van de wieg tot het graf: ‘Hoe wonderlijk mooi is uw eeuwige naam’, een lied over de trouw van God, eeuwig en verborgen aanwezig. ‘Juist die verborgen aanwezigheid van God helpt me in de overtuiging dat Hij bij me is’, schreef iemand me.

Moet een geloofslied meer doen dan dat? Kijk ik dit artikel nog eens terug, dan denk ik: als liederen iets van een voertuig hebben, wat zijn er dan veel merken en types!

Heer, ik kom tot U (Opw 488)

Laudate omnes gentes (Psalm 117, Taizé)

My God, my God, look upon me (Psalm 22- vers 24 op 5.02)

Bless the Lord / Loof de koning (Psalm 103, LB 103b, 103c)

U zal ik loven, Heer (Opw 145)

Als een hert (Opw 281)

F. Mendelssohn – Wie der Hirsch schreit

Psalm 65 (instrumentaal)

My soul finds rest (Psalm 62, St. Townend)

God heb ik lief, want die getrouwe Heer (Psalm 116, OB)

The Lord is my light (Psalm 27, Sons of Korah

De Heer is mijn herder (LvdK 14)

Uw rust in mijn wereld (PvN 23)

God is mijn herder (Opw 790)

De aarde is vervuld (LB 650, LvdK 223)

Wat hou ik van uw huis (PvN 84, Opw 715)

Stil, mijn ziel (Opw 717)

Ik zal er zijn (Opw 770)

 

Delen.

Over de auteur

Freddy Gerkema is predikant van de NGK Amersfoort-Noord en lid van de brede redactie van OnderWeg.

Reacties zijn gesloten.