Liefde is… God zoals Hij zich in Christus laat zien

Wat is liefde? Er is geen krachtiger antwoord op die vraag dan het evangelie van Jezus Christus.

‘Laten we niet bang zijn dat we onszelf en onze christelijke identiteit in de menigte verliezen. Wij onderscheiden ons niet van de massa om ons heen door een kruis op de vlag of op de muren van openbare gebouwen, maar door onze bereidheid om “de gestalte van een slaaf aan te nemen”. Dat is tegelijkertijd wat ons verbindt met mensen met wie wij anders zelf geen verbinding zouden aangaan.’ Aan het woord is Tomáš Halík in zijn onlangs verschenen boek Ik wil dat jij bent, zijn derde na Geduld met God (2014) en De nacht van de biechtvader (2016).

Halík (1948) is priester en hoogleraar filosofie en sociologie in Praag en kent als weinig anderen de kracht van twijfel, atheïsme en secularisering. Het komt er volgens hem op aan om het geloof weer krachtig met de liefde te verbinden. Dan moet je niet denken aan romantische liefde, maar aan liefde die te maken heeft met zelfoverwinning, nederigheid en lijden. Heb het lef om over je eigen schaduw heen te stappen. Het is niet zo belangrijk dat jij aan je trekken komt. Alleen die liefde heeft toekomst, aldus Halík, en is broodnodig in onze cultuur vol individualisme en narcisme.

Halík stimuleert je niet alleen om de vragen van onze tijd grondig te doordenken, maar ook om de diepte en de kracht van het evangelie van onze Heer opnieuw te beseffen. Daar gaat het mij in deze bijdrage om. Wat is liefde?

Hymne

De apostel Johannes zegt kort en krachtig: ‘God is liefde’ (1 Johannes 4:8). En: ‘Wij hebben lief omdat God ons eerst heeft liefgehad’ (1 Johannes 4:19).

Gods liefde is de oorsprong van en bodem onder ons leven. De wereld is ooit begonnen vanuit de liefde tussen de Vader en de Zoon. Johannes opent zijn evangelie met de woorden dat alles door het Woord geworden is. Vervolgens legt hij uit wat hij met dat Woord bedoelt: Jezus. Met andere woorden: de dingen zijn door Jezus geworden tot wat ze zijn. Zonder Hem was de wereld er niet geweest.

Het is niet zo belangrijk dat jij aan je trekken komt

Je kunt misschien ook zeggen dat de Vader zijn scheppingswerk niet bedacht zou hebben zonder zijn Zoon. Heeft God met het oog op Hem alles tot aanzijn geroepen? Heeft de Zoon alle creativiteit bij de Vader wakker geroepen? Zoals een (groot)vader er intens plezier aan beleeft om iets moois te maken voor zijn (klein)kind? Hoe dan ook: de wereld is geschapen door God en wordt tot op de dag van vandaag gedragen door zijn liefde.

Zijn liefde blijft ook als de mens tegen zijn schepper in opstand komt en net als Hem wil zijn (Genesis 3). Adam en Eva willen niet meer wandelen met God, maar lopen weg bij Hem. En wat doet God? Hij blijft trouw, Hij blijft liefhebben en Hij stuurt profeten om de mensen daarvan te verzekeren. Maar daar moeten ze in de regel niets van hebben, de profeten worden uit de weg geruimd. Op het laatst stuurt God zijn Zoon: ‘Ik zal mijn geliefde Zoon naar hen toe sturen, voor Hem zullen ze toch wel ontzag hebben’ (Lucas 20:8).

En wat een bijzondere Zoon! Paulus schrijft of citeert in Filippenzen 2:5-11 een hymne over Hem:

‘Christus Jezus die de gestalte van God had,
hield zijn gelijkheid aan God niet vast,
maar deed er afstand van.
Hij nam de gestalte aan van een slaaf
en werd gelijk aan een mens.
En als mens verschenen, heeft Hij zich vernederd
en werd gehoorzaam tot in de dood
– de dood aan het kruis.
Daarom heeft God Hem hoog verheven
en Hem de naam geschonken die elke naam te boven gaat,
opdat in de naam van Jezus elke knie zich zal buigen,
in de hemel, op de aarde en onder de aarde, en elke tong zal belijden:
“Jezus Christus is Heer”,
tot eer van God, de Vader.’

Fraudeurs

God stuurde zijn geliefde Zoon, dat is één kant. Maar Jezus liet zich ook graag sturen, dat is de andere kant. Zijn positie bij zijn Vader heeft Hij niet krampachtig vastgehouden, zoals een klein kind zich vastklampt aan zijn knuffel. Jezus deed er heel bewust afstand van. Hij verliet zijn Vader in de hemel om naar de aarde te gaan en mens te worden. En dan niet om vervolgens snel op te klimmen tot koning of keizer. Nee, Hij ruilde de gestalte van God in voor de gestalte van een slaaf. Niet omdat Hij subassertief was en geen nee kon zeggen. Hij koos ervoor, Hij wilde het! Een slaaf die willens en wetens kwam om te dienen.

Hij die God was en bleef deed afstand van zijn goddelijke majesteit en werd geboren in een stal. Op 30-jarige leeftijd verliet Hij zijn ouderlijk huis om te doen waarvoor Hij gekomen was: zijn leven wegschenken. Hij trok op met allerlei mensen. Bij voorkeur was Hij te vinden bij mensen aan de onderkant van de samenleving: prostituees, fraudeurs en mensen die door ziekte of wat voor reden dan ook uit het zicht waren verdwenen of van wie men wilde dat ze uit het zicht zouden verdwijnen.

Hij had een leger engelen kunnen vragen om zijn vijanden te lijf te gaan, maar Hij deed het niet

Even leek Hij heel succesvol: de mensen liepen achter Hem aan. Er waren er zelfs die Hem koning wilden maken. Maar Hij leverde al zijn rechten, status en heerlijkheid in. Hij had een leger engelen kunnen vragen om zijn vijanden te lijf te gaan, maar Hij deed het niet. Hij zag af van macht, Hij schudde zichzelf helemaal leeg van alles wat Hij had bij zijn Vader in de hemel. Hij offerde zijn leven voor hen die Hem aan het kruis sloegen.

Als je door omstandigheden slaaf geworden bent en niets meer te kiezen hebt, dan is het triest en jammer. Maar bij Jezus was dat anders. Hij kon kiezen: of op zijn rechten gaan staan, of daar geen gebruik van maken. Hij koos voor het laatste! Zijn keuze was absoluut vrij. Hij gaf zichzelf willens en wetens, omdat Hij wil dat wij ook zullen zijn waar Hij is, bij de heerlijkheid van zijn Vader (Johannes 17). Dat gunt Hij ons zó graag dat Hij zijn eigen leven ervoor over heeft gehad.

Inspireren

De grote vraag is waar Jezus de kracht vandaan haalde om zó lief te hebben en zichzelf weg te geven. Hij wist zich geborgen in de liefde van zijn hemelse Vader, die aan het begin van zijn werk publiekelijk verklaarde: ‘Jij bent mijn geliefde Zoon, in jou vind Ik vreugde’ (Lucas 3:22). En later, vlak voordat Hij gekruisigd zou worden en Mozes en Elia Hem moed inspraken, klonken die woorden opnieuw vanuit de hemel (Matteüs 17:5). De liefde van zijn Vader hield Hem op de been. En Hij keek ook vooruit naar wat zijn offer teweeg zou brengen: iedereen zal Hem en zijn Vader de lof toebrengen die hen toekomt. Dat maakte Hem zelfs blij en vol verlangen om vlak voor zijn dood met zijn discipelen Pesach te vieren, en daaraan nieuwe betekenis te geven (Lucas 22:14-16).

De discipelen waren met heel andere dingen bezig dan Hij. Namelijk met de vraag wie van hen straks de meeste macht zou krijgen. Maar Jezus zag ernaar uit om hen te redden uit hun bezig zijn met dat waar het niet om gaat in het leven. Hij verbond zijn leven met het leven van ons mensen, tot in de dood toe, om ons het leven te geven. Naakt en weerloos hing Hij aan het kruis op Golgota. Verlaten, verstoten en onteerd. Dieper kon Hij niet afdalen.

Deze koning-knecht veranderde het leven van Paulus radicaal. En Paulus vraagt zijn lezers: durf je je door Hem te laten inspireren en assertief te zijn door op te komen voor wat echt de moeite waard is? Niet door jezelf weg te gooien, maar weg te geven. Niet door jezelf te laten gebruiken, maar door te dienen. Dat anderen voordeel hebben van wie jij bent en van wat je in huis hebt. Durf je je leven te delen?

Om over na te denken

• Lees de hele brief van Paulus aan de Filippenzen. Hoe heeft Paulus zichzelf de gezindheid van Christus eigengemaakt en hoe inspireert hij de gemeente in Filippi om dat te doen?
• Er zijn heel wat voorbeelden te noemen van mensen die in navolging van Jezus Christus hun leven deelden met anderen en zo het leven vonden. Henri Nouwen deed afstand van wat hij had aan naam en positie als alom gerespecteerd hoogleraar in de psychologie in Amerika. Hij ging wonen in een leefgemeenschap van mensen met ernstige handicaps. Toen wist hij zich onvoorwaardelijk geliefd door Adam, de man met wie hij optrok, en via hem door God.
  Pater Damiaan werkte in een kolonie van leprozen op een eiland in de buurt van Hawaï. Hij kreeg de kans om hoogleraar in zijn moederland België te worden en zo het gevaar te ontlopen om zelf ook lepra te krijgen. Maar hij bleef en zei: ‘Ik vind het grootste geluk den Heer te dienen in zijne arme en zieke kinderen die van de andere mensen verstoten worden.’
  Pater Frans bleef in de door oorlog verscheurde Syrische stad Homs, hoewel hij naar Nederland had kunnen terugkeren. Hij bleef te midden van de puinhopen voedsel en medicijnen rondbrengen bij mensen die van alle hulp verstoten waren. ‘Dit is mijn land waar ik de Heer wil dienen…’ Het kostte hem zijn leven. Een Nederlandse journaliste was stomverbaasd. Maar zijn thuisfront in Nederland vertelde dat hij ondanks alles hoop was blijven koesteren, dankzij de verrijzenis van onze Heer.
  Zou je dit lijstje kunnen aanvullen met inspirerende voorbeelden uit je eigen leven of omgeving? Hoe daal jij af van je ‘troon’ en hoe ‘verbind’ jij je? Wat kost het je, bijvoorbeeld aan tijd en geld, en wat levert het op?
• Tomáš Halík schrijft: ‘Ik denk dat de tijd rijp is dat christenen ophouden het seculiere humanisme op te vatten als “een verloren zoon” en ernaar te kijken vanuit de optiek van de fatsoenlijke oudere broer uit de bekende gelijkenis van Jezus. Het is de hoogste tijd om van perspectief te veranderen en naar onszelf en onze partners door de ogen van de onvoorstelbaar ruimhartige vader te kijken. De vader uit dit verhaal zal ons net zo lang onbegrijpelijk lijken tot wij zijn geheim begrijpen: zijn onvoorwaardelijke liefde. De liefde voor zijn beide zonen.’ Wat roept dit bij jou op?