De jeugdwerker als onderzoeker

Weet je als catecheet wat jongeren geloven? Welke vragen hebben ze? Hoe ervaren ze het geloof? Als jeugdwerker mag je met jongeren meelopen in een periode die cruciaal is voor de ontwikkeling van hun identiteit. Dat vraagt van de jeugdwerker een onderzoekende houding.

Ga samen met de jongeren op zoek naar hun (geloofs)vragen en laat ze in hun eigen verantwoordelijkheid antwoorden geven. (beeld Prixel Creative/Lightstock)

Als jeugdwerker denk je als het goed is na over wat je bijvoorbeeld wilt bereiken tijdens de catechese. Het is belangrijk dat je aansluit bij de denk- en leefwereld van jongeren. Hoe kun je het christelijke geloof in verbinding brengen met hun wereld? Dat is best lastig, want ‘de’ jongere bestaat niet en je kunt ze het geloof niet geven. Verschillende jongeren houden van verschillende muziekstijlen. Sommigen hebben veel vrienden, anderen juist heel weinig. Er zijn er die regelmatig een kerkdienst meemaken, anderen (bijna) nooit. Waar zijn jongeren mee bezig? Welke geloofsvragen hebben ze? Hebben ze die überhaupt? Om daar achter te komen zullen jeugdwerkers een onderzoekende houding moeten hebben.

Geloofsvragen

Voor mijn afstudeeronderzoek heb ik gereformeerde jongeren (GKv) van 12 tot 18 jaar gevraagd naar hun geloof. De vragen gingen over hun overtuiging, over de actuele betekenis van het geloof en de doorwerking van het geloof in hun gedrag, maar ook over de plek van het christelijke geloof in hun omgeving. De jongeren werden benaderd door hun jeugdwerker, die de jongeren een link naar een online vragenlijst gaf. In totaal zijn er 172 jongeren benaderd, waarvan er 88 hebben gereageerd en de vragenlijst hebben ingevuld.

Slechts een kwart voelt iets bij het geloof

Wat opvalt is dat de meeste jongeren aangeven dat ze een christelijke levensovertuiging hebben (83 procent). Maar vraag je naar de actuele betekenis van het geloof en hun gevoel bij het geloof, dan is de uitkomst substantieel lager. Jongeren zien nauwelijks de actuele betekenis van het geloof voor hun leven (17 procent antwoordt positief) en slechts een kwart voelt er iets bij.

Als wordt gevraagd naar de geloofsvragen van jongeren, geeft de helft van de jongeren aan geen geloofsvragen te hebben. De jongeren die wel vragen hebben, noemen het vaakst de vraag: bestaat God wel? Andere vragen die ze noemen: waarom zou ik geloven? Wat mag ik wel en niet doen? Waarom is er ziekte en lijden? Wat zijn de verschillen tussen de kerken?

Jeugdwerkers ontmoeten dus jongeren die wel een christelijke levensovertuiging hebben, maar zeggen daar geen vragen bij te hebben. Tegelijk missen velen van hen de actuele betekenis voor hun leven en ervaren ze nauwelijks iets van het geloof.

Missionair

Op de vraag met wie ze over het geloof spreken als ze daar behoefte aan hebben, noemen de meesten hun ouders en vrienden. Toch is de jeugdwerker niet buiten beeld. Zeker in de periode waarin jongeren zich losmaken van hun ouders kunnen jeugdwerkers een rol spelen.

Maar hoe pak je dat dan aan? De huidige trends in het jeugdwerk (zie OnderWeg nummer 2) laten een ontwikkeling zien van groepen die ingedeeld zijn op leeftijd en waarin een bepaald thema wordt behandeld, naar unieke groepen (met jongeren van verschillende leeftijden) waarin gezocht wordt naar wat jongeren (en hun jeugdwerker) met elkaar verbindt. Dit biedt allerlei mogelijkheden, ook vanuit missionair oogpunt. Voor jongeren buiten de kerk zijn de bestaande jeugdgroepen onzichtbaar en het is vaak lastig om hen daarnaartoe mee te nemen. Als de jeugdgroepen gebaseerd zijn op de interesses van jongeren, bijvoorbeeld muziek of sport, dan kan dit de drempel verlagen voor jongeren buiten de kerk.

Voor jongeren buiten de kerk zijn
de bestaande jeugdgroepen onzichtbaar

Zo’n trend speelt uiteraard niet overal. Soms willen jongeren die totaal verschillende levens en interesses hebben, toch als groep bij elkaar blijven, al is het alleen maar omdat ze bij elkaar op de basisschool hebben gezeten. Onderdeel zijn van een goedgevormde groep is voor jongeren vaak belangrijker dan dat ze individueel worden aangesproken op hun interesse. Het is goed om daar oog voor te hebben. Kijk wat past binnen het jeugdwerk in je eigen gemeente. Of zoek naar een combinatie van benaderingen.

Risico

Wat als jongeren het christelijke geloof niet als relevant zien? Geen geloofsvragen hebben en druk zijn met hun zogenaamde ‘vloeibare identiteit’? Je loopt als jeugdwerker of catecheet een tijdje mee in hun leven. Volgens onderwijskundige Gert Biesta ben je dan bezig met scheppen, niet maakbaar, maar met een mooi risico. Je ontmoet een jongere met zijn of haar vragen en levensverhaal. Je kunt de moeilijke vragen uit de weg gaan of zelf beantwoorden, maar dat is juist niet wat je moet doen, want dan kan de ander niet zelf groeien.

Ga samen met de jongeren op zoek naar hun (geloofs)vragen en laat ze in hun eigen verantwoordelijkheid antwoorden geven. En als ze (nog) geen vragen hebben, dan is dat een spannend aandachtspunt, zeker als je een bepaalde roeping ervaart. Maar uiteindelijk zijn jongeren zelf verantwoordelijk voor de keuzes die ze maken. Wel mogen we vertrouwen op de kracht van de heilige Geest, in ons eigen leven, maar ook in het leven van de jongeren.

Agenda

Voorjaar 2019: To get there young, trainingstour over het jeugdwerk voor de 3G-kerken. 7 maart in Ede, 21 maart in Goes. Meer info: www.praktijkcentrum.org/3g-trainingstour.

23 maart: Jong geleerd? Trainingsevent voor predikanten en jeugdwerkers over catechese in de kerk. Meer informatie: www.praktijkcentrum.org/highlight/traningsevent-jong-geleerd.

20 april: PaasChallenge 2019. Ook dit jaar organiseert JOP weer een PaasChallenge. Je kunt kiezen voor een PaasChallenge Large (hele nacht) of Small (een uur). Zie jop.nl/themas/vieren-en-ontmoeten/paaschallenge-2019.

Media/tips

De vragenlijst over het christelijke geloof is op te vragen bij het Praktijkcentrum via info@praktijkcentrum.org. Door de vragenlijst kun je inzicht krijgen in de geloofsbeleving van jongeren in je groep.

Het Praktijkcentrum biedt een training van twee dagdelen aan rond je opdracht als catecheet of jeugdwerker. De denk- en leefwereld van jongeren heeft hierin een prominente plaats, maar het programma kan op maat worden toegespitst op de lokale gemeente.

Rondom The Passion (18 april in Dordrecht) heeft de EO diverse materialen ontwikkeld, zoals lespakketten waar je concreet mee aan de slag kunt. Zie www.thepassion.nl/artikel/2018/01/gratis-the-passion-lespakketten.

Met bijdragen van Anko Oussoren (adviseur bij het Praktijkcentrum), Paul Smit en Martine Versteeg (jeugdwerkadviseurs bij het NGK Jeugdwerk).