Spreek juist in kringen over kerkverlating

De nieuwe rubriek Kringen is bedoeld voor gebruik in huiskringen en sluit inhoudelijk aan bij het thema van de OnderWeg-editie waarin de rubriek verschijnt (in dit geval bij het thema ‘Kerkverlating’).

Een kring is – ideaal gezien – gericht op het samen met andere broers en zussen je leven delen. Daarin is ruimte voor ieders zoektocht met God. In de kring kan het gesprek over kerkverlating goed en heilzaam zijn. Wat betekent het voor jezelf, de kring en de gemeenschap als broers of zussen de kerk verlaten? Wat doet het jou, zeker als het om jongeren, generatiegenoten of familie gaat?

De kring in de gemeente kan bijdragen aan het gevoel van gemeenschap, erbij horen. Maar juist kerkverlating toont dat het contact verbroken is en gemeenschap verloren ging. Dit lijkt qua inhoud op gespannen voet te staan met het Bijbelse beeld van koinonia, de gemeenschap in het geloof (Handelingen 2:42).

Toch kan vanuit diezelfde koinonia de kring bijdragen aan het volhouden en vasthouden van de gemeenschap. Dat vraagt wel de moed om verlies en pijn rond kerkverlating met elkaar onder ogen te zien en je kwetsbaar op te stellen. Als iemand de deur van de kerk achter zich dichttrekt, raakt dit de geloofsgenoten. Lastige vragen kunnen opkomen, zoals: ben ik wel goed genoeg als gelovige en waarom wil die ander er niet meer bij horen?

Kerkverlating raakt aan diepe motieven van mensen. Het leren kennen van deze motieven levert een spiegel op voor je eigen motieven om te geloven en lid te zijn van de kerkgemeenschap. Denk aan:

• de betekenis van gemeenschap;
• waarom kerkverlaters ervaren dat ze er niet (meer) bij (willen) horen;
• de invloed van de kerkdiensten daarin.

Het onderzoek ‘Stille kerkverlating’ (Praktijkcentrum, 2018) toont de behoefte aan ruimte, generaties en diversiteit. Hieronder meer daarover.

Aan de slag

Uitwisselen en verkennen is een belangrijk doel van een eerste gesprek in de kring over kerkverlating. Met elkaar zet je de moedige stap om dit onderwerp te bespreken. Een luisterend oor is daarbij een mooie houding. Verkennen is open reflecteren, gebruikmakend van de drie vragen hieronder. Zorg dat ze alle drie aan bod komen, ze raken drie dimensies in de mens (denken, voelen en willen).

1. Aan welke situatie denk jij bij kerkverlating?

2. Wat voel je als je denkt aan de mogelijkheid dat jij zelf de (kerk)gemeenschap verlaat?

3. Wat verlang je voor de kerkverlater en voor de kerkgemeenschap?

Tip: leef je vooraf in kerkverlaters in en kijk met elkaar een aflevering van het EO-programma Adieu God.

5 manieren om als kring praktisch en interactief het onderwerp kerkverlating verder uit te diepen

De handreikingen die je hieronder vindt bieden meer dan voldoende informatie om tijdens kringavonden dieper door te gaan op het thema kerkverlating.

1. Ga verder met de online ‘Handreiking kerk- en geloofsverlating’

Geloofs- en kerkverlating worden vaak in elkaars verlengde genoemd, maar zijn niet hetzelfde. Bij geloofsverlating gaat het meer om existentiële vragen als: ‘Geloof je in God en bestaat God?’. Bij kerkverlating gaat het om de verbinding met de gemeente die je verlaat, wel of niet kiezend voor een ander kerkelijk genootschap. Dit gaat dus meer over de vraag: ‘Wil ik (nog) bij deze kerk horen en past die (nog) bij mij?’

Het Praktijkcentrum ontwikkelde een online platform over geloofs- en kerkverlating. Het bevat verschillende tools om gemeentebreed en op kringen het gesprek over dit thema te voeren. Advies: gebruik tijdens een kringbijeenkomst het programma op de website dat speciaal is gemaakt voor kringen.

2. Bekijk ‘Adieu God’ of de video van Arie de Rover en houd een nagesprek

Introduceer het thema met een videofragment, bijvoorbeeld een aflevering van ‘Adieu God’. Of gebruik de video ‘Uit de kerk, uit het hart?!’ met Arie de Rover, waarin De Rover ingaat op de gevolgen van kerkverlating voor ouders. Ga na het bekijken van de video in gesprek met elkaar over bijvoorbeeld de impact van kerkverlating op ouders en gezin. Je kunt ook een gerichte luisteropdracht meegeven aan de hand van deze vragen:

1. Welke vragen komen bij je op?

2. Noteer wat voor jou de samenvatting is van de video.

3. Welke opmerking vind je belangrijk als je denkt aan ouders en andere gezinsleden?

4. Welke opmerking vind je belangrijk als je denkt aan jezelf, je eigen houding t.o.v. kerkverlating?

5. Welke opmerking vind je belangrijk als je denkt de pastorale houding in de gemeente?

3. Zet het gesprek met elkaar voort door verdiepende vragen en stellingen

Vooraf: vermijd bij het gesprek de discussie in de kring, en zoek samen naar de betekenis van wat de ander vertelt en of je hem/haar begrijpt. Geef ruimte aan de verschillen in de kring bij dit gesprek. Als extra toevoeging is de ‘Schaal van Engel’ te gebruiken. Gebruik deze om het proces van geestelijke groei te ontdekken van jezelf en de anderen in de kring.

Vragen en stellingen:

1. Wat is de diepere vraag achter kerkverlating volgens jou?

2. Stelling: geloven is een gave en geschenk van God (Efez. 2:10).

3. Het gaat God om met onze keuze en onze verantwoordelijkheid. Hoe zie jij dat?

4. Stelling: met uitverkiezing en verwerping kun je niets rond kerkverlating.

5. Wat begint als een ‘kerkpauze’ kan makkelijk uitlopen op een definitieve vervreemding van de kerk (lees artikel uit ND hierover).

6. Kun je geloven zonder de kerk?

4. Bespreek het onderzoek ‘Mijn kerk?!’

Hans Schaeffer en Merijn Wijma deden in 2018 onderzoek naar stille kerkverlating. Hoe doet stille kerkverlating zich voor en welke factoren, trends en ontwikkelingen spelen daarbij een rol? Dit onderzoek is goed te gebruiken voor een verdiepende kringavond. Lees het onderzoek en praat erover door aan de hand van deze vragen?

1. In welke generatie uit het onderzoek herken jij je?

2. In welke overgangsfase zie je kerkverlating vooral in je eigen omgeving of bij jezelf?

3. Op adem komen en ruimte ervaren is één van de argumenten rond kerkverlating. Hoe beleef jij ruimte in je gemeente m.b.t. kerkverlating, geloofstwijfel?

4. Is diversiteit een kans?

5. Hoe heeft het omgaan met verschillen een plek in onze kring?

5. Voor denkers in de kring: gebruik bronnenonderzoek

Voor de denkers in de kring is lezen en samenvatten een manier om in te zetten als werkvorm voor de kring. Zoek blogs op rond verhalen rond kerkverlating om samen te bespreken. Deze bijvoorbeeld:

• Blog Lazarus over kerkverlating
• Kerkverlating in kleine gereformeerde kerken
• 6 argumenten voor kerkverlating
• Zoektocht naar grensgangers

Deze informatie staat in OnderWeg, kerkelijk magazine voor christenen die God liefhebben en midden in het leven staan. Gratis OnderWeg drie maanden (digitaal) lezen? Meld je aan.