De vreugde van de overgave

‘Doe open, zusje, mijn vriendin,
mijn duif, mijn allermooiste.
Mijn hoofd is nat van de dauw,
mijn lokken vochtig van de nacht.’
Hooglied 5:2

Als christenen praten over seksualiteit gaat het al gauw over wat wel en niet mag. Dit zorgt ervoor dat seksualiteit in een negatief daglicht komt te staan en veel christenen met schuldgevoelens rondlopen. Opvallend genoeg is de Bijbel veel positiever over seksualiteit. Van deze tekst in Hooglied druipt de erotiek af.

Hooglied windt geen doekjes om wat de ander seksueel met hem of haar doet. Het verlangen is groot en Hooglied laat daarmee ook zien dat seksualiteit over meer gaat dan wat in bed tussen twee mensen gebeurt. Seksualiteit gaat over een diep verlangen dat God in ons heeft gelegd waarin we liefde en vreugde mogen ervaren. We zijn geschapen om ook in aanraking liefde te ervaren, niet slechts met woorden. Of dit nu een knuffel van je oma of kind is, een hand op je schouder of een zoen op de mond van je geliefde. De clitoris is het enige lichaamsdeel dat alleen geschapen is voor genot en zij(!) heeft geen andere functie!

(beeld Belle Collective/Unsplash)

Aanraking is al vanaf onze geboorte essentieel. Baby’s die weinig vastgehouden worden, ontwikkelen zich minder goed dan baby’s die veel worden geknuffeld. Het beïnvloedt de ontwikkeling van hun hersenen, motorische vaardigheden en intelligentie. Als we onszelf voorstellen, geven we elkaar de hand. Daarmee geef je erkenning aan de ander en de ander aan jou. Een knuffel in een verdrietige tijd kan vaak meer troosten dan een paar mooie woorden.

Ook seksualiteit gaat over verlangen en erkenning. God heeft een seksueel verlangen in ons gelegd, zodat we kunnen geven en ontvangen. Dat is een geschenk en dus gezond, menselijk en zelfs goddelijk.

Noodzakelijk kwaad

Toch vinden veel christenen seksualiteit lastig. Dat komt onder andere omdat de kerk eeuwenlang seksueel verlangen als zondig en slecht beschouwde. De kerkvader Augustinus heeft gezegd dat seksueel verlangen ingaat tegen de wil. Het grote voorbeeld voor hem was een erectie. Na de zondeval zouden erecties plaatsvinden buiten je eigen wil om. Dat houdt je weg van God en daarom kon je seksualiteit het beste vermijden. De invloed van de filosofen Plato en Aristoteles op Augustinus valt niet te onderschatten. De eeuwen daarna heeft de kerk seksualiteit beschouwd als een noodzakelijk kwaad om kinderen te verwekken. In de tijd van de reformatie werd men positiever, maar bleef het een mijnenveld vol gevaren.

De Bijbel spreekt allereerst positief over seksueel verlangen. Hooglied is daar het beste voorbeeld van. In het licht van de kerkgeschiedenis is het niet verbazingwekkend dat deze teksten vaak zijn vergeestelijkt alsof het in Hooglied alleen zou gaan om de relatie tussen God en zijn volk. Maar juist die manier van Bijbellezen wijst ook op een ander belangrijk element van seksualiteit: namelijk dat het iets van God mag vertellen. Ons diepste verlangen vindt zijn hoogtepunt in de eenheid met Christus. Dat verlangen en die verbondenheid wordt door vele mystici dan ook omschreven in seksuele liefdestaal.

Echte verbondenheid

Het is fantastisch als seksueel verlangen overgaat in verbondenheid. Dat is niet altijd het geval. Zelfs als je getrouwd bent, kan die verbondenheid ontbreken. Seks is meer dan een lichamelijke ervaring. De Amerikaanse theoloog Rob Bell noemt om die reden de wallen het minst seksuele deel van Amsterdam. Echte verbondenheid ontbreekt. In de Bijbel wordt het Hebreeuwse woord voor eenheid ‘echad’ niet alleen gebruikt om de eenheid van God te beschrijven, maar ook de eenheid tussen mensen die geslachtsgemeenschap hebben. Ware verbondenheid is wederkerig en het wordt gevaarlijk als dat niet het geval is. We lezen dat in het verhaal van Amnon (2 Samuël 13). Zijn verlangen blijkt oppervlakkig, want nadat hij zijn halfzus Tamar verkracht heeft, haat hij haar. Er was geen wederkerigheid en geen verbondenheid.

Zelfbevrediging

Een moeilijke vraag is of iemand die geen relatie heeft toch seksuele verbondenheid kan ervaren. Als we seksualiteit breder zien dan wat er tussen de lakens gebeurt en het ook betrekken op onze relatie met God, is het antwoord positief. Seksualiteit gaat niet alleen om de ander, maar ook om jezelf. Eeuwenlang werd zelfbevrediging gezien als zonde, niet omdat mensen het zelfzuchtig vonden, maar omdat ze dachten dat sperma leven, een ziel, in zich droeg en daarom niet verspild mocht worden. De kerk heeft daarom eeuwenlang gevonden dat mannen beter een prostituee konden bezoeken dan dat ze aan zelfbevrediging deden. Uiteraard kun je ook verslaafd raken aan zelfbevrediging, zoals aan vele andere vormen van seks, maar dat betekent niet dat zelfbevrediging daarom per definitie verkeerd is. Als vrijgezel kun je naast verbondenheid met God ook verbondenheid ervaren met vrienden en familie, al mogen we daarmee de pijn van het gemis van intiemere seksuele ervaringen nooit bagatelliseren.

Overgave

Verlangen en verbondenheid vragen uiteindelijk om volledige overgave. Om je bloot te geven, om toe te laten dat de ander jou mag aanraken of een knuffel mag geven, daar is vertrouwen en wederzijds respect voor nodig. Slechts dan kun je een hoogtepunt bereiken. Ook geloven gaat over overgave. God dienen betekent dat je jouw leven in zijn handen legt. De schepping, Goede Vrijdag en Pinksteren laten zien dat de drie-enige God zichzelf aan ons heeft gegeven zodat wij gemeenschap met God mogen hebben. Dat brengt vreugde. Hoe mooi zou het zijn als we in seksualiteit ook de vreugde van overgave mogen ervaren en het ons op God mag wijzen.

Verwerking

1. Hoe draagt de #metoo beweging bij aan ons gesprek en ons denken over seksualiteit?

2. Maak een lijst met Bijbelteksten en -verhalen waarin het expliciet of impliciet over seksualiteit gaat. Bespreek in je gemeente hoe jullie aandacht aan die teksten kunnen geven.

3. Kijk het filmpje over seks op beam.eo.nl/artikel/2017/12/zo-heb-je-goeie-seks-denkstof-09/. Francien zegt dat zij veel meiden en jongens ziet die seks gebruiken om van elkaar bevestiging te krijgen. Ben je dat met haar eens? Praat daar eens over met een tiener.

Boekentips

Rob Bell, Seks&God: waarom alles met elkaar te maken heeft. Utrecht, (KokBoekencentrum) 2013.

Frank Bosman, God houdt van seks: kleine theologie van de erotiek. Utrecht (KokBoekencentrum) 2015.

Later dit jaar zal er ook een boek van de hand van Almatine Leene en Rene Erwich over seksualiteit verschijnen.