Aloha, er staat niet wat er staat

Naar aanleiding van:

Machteld Siegmann, Aloha, Ambo|Anthos, 2024. EAN 9789026361159.

Na twee succesvolle romans, De Kaalvreter en Wachter op de morgen, heeft Machteld Siegmann de verhalenbundel Aloha samengesteld. Het is goed mogelijk dat liefhebbers van de romans licht teleurgesteld zijn. Verhalenbundels doen het in de winkel doorgaans minder goed dan romans. De vraag is of dat terecht is, een vraag waarop antwoorden te vinden zijn in de zestien verhalen die Aloha rijk is.

Schrijfdocent Ton Rozeman vergelijkt het korte verhaal met het maken van een foto. In de stroom van het leven druk je op één moment af, een uitsnede uit iets groters dat verder onbekend blijft. Hoe kleiner het beeld, des te groter de omgeving die de kijker zich moet inbeelden. Dat is geen gemis, het kan juist iets in je oproepen als je er de tijd voor neemt en je aandacht erbij hebt.

Aloha opent met Amaretto. Het gaat over pontwachter Arthur, die elke dag heen en weer vaart en voorbijgangers overzet. ‘Het is Arthurs laatste werkdag en het weer en het land en de rivier doen hun best hem op de valreep nog wat mooie herinneringen te bezorgen.’ Making memories, zoals in reclames voor reisbureaus, waarin de veronderstelde maakbaarheid van het leven doorklinkt. Niet Arthur is hiermee bezig, maar zijn omgeving, een betekenisvolle omkering. Arthur heeft wat anders aan zijn hoofd. Een van zijn vaste passagiers heeft een plek in zijn hart gekregen: Somers.

Zal hij hem nog een keer te zien krijgen? Pas op het allerlaatst komt hij aanrijden. De mannen zetten zich aan de amaretto. Hoe het verder gaat, vertelt Siegmann niet. Het is een verhaal waarvan je het einde zelf mag dromen. Jammer? Helemaal niet. Terwijl we de bedlamp uitdoen, zwerven Arthur en Sommers nog door onze geest. We herkennen het onuitgesproken verlangen, de kleine signalen, de schijnbare toevalligheden die voor grote veranderingen kunnen zorgen. Dat maakt de foto van dit verhaal in ons wakker.

Een iets grotere foto is De allerheiligste dag. Een man zit op het terras van zijn zomerhuis en hoort kinderstemmen. Hij kijkt op zijn mobiel, maar realiseert zich dat alleen zijn advocaat, zijn therapeut, zijn dochter en zijn ex zijn nieuwe nummer hebben. Meer hoeven we niet te weten, de rest vullen we wel in. Als het meisje even later een stukje hostie met de man deelt, vindt hij dat ‘grensoverschrijdend’. ‘Ze zouden me moeten zien.’ De allerheiligste dag blinkt uit in suggestieve details die de grote dingen van het leven oproepen. Zo klinken schuld en overvloedige vergeving (het kind keert het hele zakje hostie voor de man om: neem ze allemaal maar), zonder dat het geforceerd vroom wordt.

Siegmann tekent ze in hun verlangen: naar contact, naar de ander, naar gezien en gehoord worden. In de ontmoeting met de ander voltrekt zich iets ongrijpbaars, juist in kleine dagelijkse dingen.

In De confrontaties van Jeanine Copijn worstelt een kunstschilder met een blokkade. Het lukt haar niet meer de aanzet tot een doek om te zetten in een schilderij. Al peinzend verschrompelt haar werk tot stofjes aan de rand van een onmetelijk oog. ‘Een zwenkend oog dat haar vanuit alle dingen gadeslaat: de ornamenten op het plafond, de foto’s aan de muur, het raam met de opengeschoven gordijnen waardoor het zonlicht valt en de takken van de boom voor haar huis die zacht heen en weer bewegen. Het kijkt naar haar zoals een schilder naar zijn witte doek kijkt, vol aandacht en verwachting.’ Als je maar lang genoeg kijkt, kijken de dingen terug. Het is alsof Siegmann hier het procedé beschrijft dat ze zelf ook toepast in de verhalen. Of moeten we zeggen dat het zichzelf toepast? Het is de magie van kunst, van het schrijven. Naar Martinus Nijhoff: er staat niet wat er staat. Je gaat het zien als je er voldoende aandacht voor hebt. Lees dus deze verhalenbundel en lees langzaam.

Kort:

– Aansprekende kleinmenselijke verhalen.
– Elk verhaal heeft iets aards, en iets ongrijpbaars.
– Leesadvies: een verhaal per dag, vlak voor het slapengaan.

[/private