Geloof in ontwikkeling (2) – tieners

Goed jeugdwerk sluit aan bij de actuele (jongeren)cultuur en de specifieke ontwikkelingsfase van de deelnemers. In de vorige aflevering hebben we aandacht gegeven aan de huidige cultuur. In vervolg daarop willen we een aantal ontwikkelingsfases van jongeren in kaart brengen, zodat het jeugdwerk beter op de verschillende groepen kan worden afgestemd. In deze aflevering staan we stil bij tieners.

Tot de tieners rekenen we de kinderen van groep acht van de basisschool tot en met de tweede klas van de middelbare school. Die overgang van de basisschool naar de middelbare school verdeelt de tieners in twee groepen: de jonge onderzoekers en de kritische identiteitszoekers.

Jonge onderzoekers

Terwijl jongere kinderen in hoofdzaak van hun ouders en andere volwassenen overnemen wat goed of fout is, beginnen jonge tieners met het ontwikkelen van een eigen moreel oordeel. In aanvang is dat morele oordeel erg zwart-wit en goed-fout van karakter. Dat zorgt ervoor dat jonge tieners nieuwsgierig bezig zijn met de vraag naar de details van allerlei zaken. Waar gaat het precies over? Het liefst willen ze zo concreet mogelijke informatie, die ze (on)bewust indelen in goed-fout, leuk-saai, fijn-stom.

Op basis van die indelingen maken tieners keuzes over wie ze willen zijn en hoe ze de wereld willen zien. Die keuzes worden ook gestuurd door de groep waar ze bij willen horen. Ze zoeken bevestiging van hun zelfbeeld en hun wereldbeeld bij leeftijdsgenoten die dezelfde hobby’s en sporten beoefenen, die in kleding en uiterlijke zaken gelijk zijn of die dezelfde schoolkeuze maken in groep acht. Zo ontstaan er groepjes waarin tieners zichzelf herkennen. In die groepjes proberen ze in uiterlijk en gedrag soms erg op elkaar te lijken.

Kritische identiteitszoekers

Dit indelen van hun leefwereld gaat in de brugklas verder. Daar zijn ze niet langer de oudsten op school, maar de jongsten. Die overgang naar de middelbare school vraagt van tieners dat ze het beeld dat ze van zichzelf hadden in groep acht opnieuw bekijken. Ze worden geconfronteerd met het feit dat wat in groep acht zo vanzelfsprekend was, opeens niet meer lijkt te passen. Zo kan een tiener de groep rondom een gedeelde hobby ineens vaarwel zeggen, om zich bij een groep rondom schoolkeuze aan te sluiten. Dat is dan een groep die beter past bij hoe de tiener zichzelf op dat moment ziet.

De reden van zo’n keuze is voor de meeste tieners nog lastig onder woorden te brengen. Ze laten vooral in hun idolen en hun spullen zien wie ze zouden willen zijn. Onder andere door wat ze de leerlingen uit hogere klassen zien doen, laten tieners zich bewuster leiden door de vraag: wat vind ik er eigenlijk van?

Kansen

In de huidige periode van ondertussenheid (zie de vorige aflevering van Jeugdwerk), waarin veel overtuigingen en zekerheden betwijfeld worden, moeten juist tieners een overtuiging op grond van hun eigen tijdelijke goed-foutzekerheden zien te ontwikkelen. Er liggen dus grote kansen voor het jeugdwerk in het stimuleren van het onderscheidingsvermogen van tieners.

Tieners krijgen heel veel informatie aangeboden en wat ze niet krijgen, zoeken ze op met hun smartphone. Gratis wifi wordt echt als een eerste levensbehoefte ervaren. Maar wat ze daar allemaal aan informatie kunnen vinden, is absoluut niet waarde(oordeel)vrij. Wat tieners helpt bij het ontwikkelen van hun identiteit en van een voorlopig wereldbeeld, is het duidelijk uit elkaar houden van de twee vragen: waar gaat het precies over? en: wat vind ik er eigenlijk van?

In het samen met tieners praten over die twee vragen krijgen tienerleiders de kans om bij te dragen aan die persoonlijke ontwikkeling. Aan de ene kant kun je laten zien dat informatie niet altijd waarde(oordeel)vrij is, en aan de andere kant kun je vanuit je christelijke overtuiging laten horen wat jouw waardeoordeel is. Maak daarbij wel eerlijk duidelijk dat het jouw mening is, en wees daarin ontspannen.

In de volgende aflevering meer over wat jongeren anders maakt dan tieners.

Tips/media

• Maak van de kinderen uit groep acht en de brugklassers één groep. Zo krijgen de tieners van de basisschool via de brugklassers een beeld van wat er op de middelbare school speelt en zijn de brugklassers weer even de oudsten, wat hun een vertrouwd gevoel kan geven.
• Lees meer over de cultuur van de hedendaagse tieners in J. Ahlers en R.C.W. Boenders, Generatie Z – Ken ze, begrijp ze en inspireer ze voor een beter leven, Amsterdam (Bertram + de Leeuw uitgevers), 2011.
• Belangrijke achtergrondinformatie over de hersenontwikkeling van tieners is te vinden in H. Nelis en Y. van Sark, Puberbrein binnenstebuiten, Utrecht (Kosmos Uitgevers), 2014.

Agenda

• ‘Inside Out!’, jaarlijks trainingsevent van YfC voor jeugdleiders en predikanten, 26 september in Woerden. Zie kerk.yfc.nl/trainingsevent.
• INNOV8-ontmoeting ‘Jong & Geloven’ (samen met AKZ+), 30 september in Zwolle. Zie www.akzplus.nl.
• Praktijkcentrum trainingsdagen ‘Verbeter jezelf als catecheet’, in Zwolle-Berkum en Hardinxveld-Giessendam. Zie voor meer informatie en data www.praktijkcentrum.org.

Met bijdragen van Anko Oussoren (adviseur Praktijkcentrum) en Karen Scheele (jeugdwerkadviseur NGJ).