Hoe ver zijn GKv en NGK met hun samensprekingen?

In 2014 was het zo ver. De GKv-synode in Ede gaf groen licht voor voortzetting van het contact met de NGK in de vorm van ‘samensprekingen gericht op eenheid’. Zo’n jaar na dato zijn er drie samensprekingen geweest. Wat is de stand van zaken?

Henk Messelink: ‘We trekken er hard aan, maar zonder echte deadlines.’

De belangrijkste reden voor het starten van de samensprekingen gericht op eenheid, was het wegvallen van een belemmering over ‘verschillend Schriftverstaan’, vaak samengevat onder het label ‘de vrouw in het ambt’.

Feitelijk schuilt achter dat label een dieperliggende zaak: de overtuiging, verwoord door de GKv- synode in 2005, dat bij de NGK sprake was van een ándere manier van Schriftuitleg en omgaan met het Schriftgezag. Hierop volgden gesprekken en op basis daarvan rapporteerden de GKv-deputaten aan de synode in Ede dat de belemmering kon worden weggenomen. Hun advies nam de synode over.

Inmiddels zijn de samensprekingen gestart, zo blijkt uit een rondje langs de voorzitters van Deputaten Kerkelijke Eenheid (DKE, GKv) en sectie 1 van de Commissie Contact en Samenspreking (CCS, NGK). Ds. Henk Messelink, DKE-voorzitter, vertelt dat de draad vrij snel na de synode is opgepakt. Er zijn inmiddels drie bijeenkomsten geweest.

De eerste sessie kende een element van viering. ‘In dankbaarheid is gevierd dat we zover gekomen zijn.’ CCS-voorzitter ds. Peter Sinia spreekt over een ‘historisch moment’. ‘In je eigen beleving waren belemmeringen al langer weg. Als dat officieel wordt, is dat een verhoring van gebeden.’

Gesprekspunten

Samensprekingen gericht op eenheid: hoe pak je dat aan? Daar is over nagedacht. Gestart is met een werkdocument met noodzakelijke gesprekspunten. De belangrijkste zijn:

• de kerkorde: deskundigen bekijken hoe de Nieuwe Kerkorde van de GKv en het Akkoord van Samenleven van de NGK op elkaar kunnen worden afgestemd;
• de vrouw in het ambt: de belemmering is weg, maar plaatselijk zijn er grote verschillen;
• en kanselruil: kun je tot een algemene regel komen die ruiling mogelijk maakt? Bij dit onderwerp hoort volgens beide voorzitters onderzoek naar de mogelijkheid om over en weer predikanten te beroepen.

Pittig onderdeel in dit lijstje zijn vrouwelijke ambtsdragers, present in veel kerken binnen de NGK, maar niet binnen de GKv. Juist hierop liepen vrijgemaakte kerken vast op weg naar (h)erkenning van de plaatselijke NGK; formeel was erkenning dan niet mogelijk. Nu is de belemmering weg, maar de verschillende praktijken niet.

Peter Sinia: ‘Ik denk dat er in 2016 op belangrijke dossiers grote toenadering is.’

Messelink en Sinia benadrukken dat CCS en DKE hierin zelf geen standpunt innemen. De samensprekingen zijn er ‘om plaatselijke kerken te helpen’. Volgens Messelink bevelen DKE de kerken aan ‘om hier wel een gesprekspunt van te maken. Er zijn gemeenten die stellen: “Door de synode-uitspraak hoeven we het hier niet meer over te hebben”. Dát is niet ons advies. Wij zeggen: pak dit op!’

Deadlines

Spannende vraag is wanneer de samensprekingen afgerond worden en kerkelijke eenheid zichtbaar wordt. Wordt het 2016 – het jaar waarin de NGK al een gezamenlijke ‘verklaring van eenheid’ wilde uitgeven – of 2017? Messelink: ‘We trekken er hard aan, maar zonder echte deadlines. Zelf denk ik niet aan 2016. Ook 2017 vind ik optimistisch. Tegelijk: de plaatselijke ontwikkelingen zijn snel gegaan. Daardoor proef je ook ongeduld: wanneer is het zover?’

Ook Sinia denkt niet dat bij de eerstvolgende Landelijke Vergadering en synode (vanaf eind 2016) de fusie kan worden aangekondigd. ‘Maar ik denk wel dat er dan op belangrijke dossiers grote toenadering is en dat zichtbaar is dat er veel meer overeenkomsten zijn dan verschillen.’

Bottleneck?

In november is de vierde samenspreking, over het rapport van de NGK-commissie over homoseksualiteit. In diezelfde maand spreekt de LV daarover. Wordt dit rapport – waarin de commissiemeerderheid voorstelt om homoseksuele broeders en zusters die in liefde en trouw samenleven tot de ambten toe te laten – niet een nieuwe bottleneck in de contacten? Stel dat de LV de meerderheid volgt en toelating overlaat aan plaatselijke gemeenten? Messelink: ‘Dat wordt een lastige. Maar ook hierin zoeken we naar “hoe dienen wij de kerken?”’

Sinia: ‘Ook dit gesprek voeren we zorgvuldig, zeker naar de mensen toe die hier direct bij betrokken zijn. Voor nu zie ik als ons belangrijkste aandachtspunt: spreek door over het omgaan met het Schriftgezag. Daarvan is gezegd: hier ligt geen verschil meer. Uitdaging is om te kijken of voor dit rapport eenzelfde manier van Schriftverstaan geldt, zodat je samen zegt: ook hierover spreken we in vertrouwen door.’