Henk Jan Kamsteeg wil verschil maken in de wereld

Als medewerker van International Justice Mission wordt Henk Jan Kamsteeg dagelijks geconfronteerd met onrecht. Het heeft hem hongerig gemaakt naar gerechtigheid. Een betere wereld, daar dorst hij naar. ‘Mijn verlangen is dat we verder kijken dan ons eigen ik.’

Henk Jan Kamsteeg (40) werkt als communicatie- en marketingmedewerker bij de christelijke mensenrechtenorganisatie International Justice Mission (www.ijmnl.org). Als zelfstandig managementcoach geeft hij trainingen aan bedrijven als Coolblue, ANWB en Breman. Hij publiceerde enkele boeken en is als vertaler van de preken van Tim Keller verbonden aan opinieblad De Nieuwe Koers. Henk Jan Kamsteeg is getrouwd met Renske. Samen hebben ze drie dochters. Ze zijn lid van een evangelische gemeente in Lelystad.

Op een vroege ochtend zat Henk Jan Kamsteeg in de auto. Op de radio hoorde hij Radio 538-dj Edwin Evers aan de luisteraar vragen: waar zullen we het eens over hebben vandaag? Kamsteeg had net op NU.nl gelezen dat uit nieuw onderzoek blijkt dat er wereldwijd 46 miljoen slaven zijn. Hij belde, kwam direct in de uitzending en vertelde het nieuws. Edwin Evers en zijn sidekicks reageerden geschokt. Dát wisten ze niet. ‘Ik dacht direct: mensen moeten dit weten’, blikt Henk Jan Kamsteeg terug. ‘Iedereen die ik iets vertel over slavernij zegt: dat wist ik helemaal niet.’Het voorval illustreert Kamsteegs drijfveer. Vraag hem of hij iets heeft met het begrip verlangen en hij steekt direct van wal. Over hoe het geloof van zijn jeugd een ontwikkeling heeft doorgemaakt. Over hoe de Bijbel spreekt over gerechtigheid en wat dat te maken heeft met zijn werkgever International Justice Mission (IJM), die zich onder meer inzet voor het bevrijden van kinderen (en zelfs baby’s) uit bordelen in India. En over hoe hij met uiteindelijk dezelfde drijfveer leidinggevenden van grote bedrijven traint.

Kamsteeg: ‘Verlangen is voor mij: meer doen dan alleen geloven in God. Christen zijn is zoveel meer! De vraag is: verlang je er echt naar het verschil te maken in de wereld? Hoe meer ik in de Bijbel duik, hoe meer ik lees over Gods verlangen naar gerechtigheid. Hoeveel preken gaan hier nu eigenlijk over? Ik ga al mijn hele leven naar de kerk, maar de keren dat het over sociale gerechtigheid ging, zijn op één hand te tellen.’

Theologen als Tim Keller spreken er wél over, vertelt Kamsteeg. En ook puriteinse theologen als John Stott benadrukken dat sociale gerechtigheid en evangeliseren hand in hand moeten gaan. ‘In Nederland zie je dat sommige kerken heel sterk zijn in evangelisatie en andere in sociale gerechtigheid, maar bijna nooit zie je kerken waarin dat allebei aanwezig is.’

Voor het internetmagazine Lazurus schrijf je over je persoonlijke zoektocht, aan de hand van theologen als Tom Wright en Brian McLaren. Waarom?
‘Bij hen proef ik eenzelfde verlangen naar het koninkrijk van God. Volgens hen is dat: recht doen in de wereld. We zijn in de kerk vaak heel erg met ons eigen ikje bezig. Veel preken gaan vooral over onszelf. Tegelijkertijd weet ik dat christenen meer dan gemiddeld geld doneren aan goede doelen. Die nuance wil ik maken; gelukkig gaat er veel goed. Maar in het algemeen denk ik: leg in de kerkdienst nu eens de link naar de ander!

We zongen in onze gemeente eens de Opwekkingstopper Tienduizend redenen voor dankbaarheid. Ik was net terug uit Mumbai, waar meisjes dag in dag uit verkracht worden in bordelen. Ik barstte in tranen uit. Geef zulke meisjes maar eens één reden voor dankbaarheid… En als we zingen: “Laat het feest zijn in de huizen, mensen dansen op de straat”, denk ik aan straten in Calcutta waar zéker niet gedanst wordt, maar waar kinderen als prostituee aangeboden worden.

Mijn verlangen is dat we verder kijken dan ons eigen ik. In plaats van: “Stil maar, wacht maar, alles wordt nieuw” zing ik liever: “Schreeuw maar, ga maar, maak alles nieuw!” Zoals dat in Jesaja 58 staat: schreeuw het uit als er onrecht wordt gedaan. Houd het niet stil, maar ga aan de slag. Die opvatting lees ik ook bij Keller, Wright en McLaren.’

Je schrijft dat je het een enge zoektocht vindt.
‘Zeker. Ik groeide op in een gereformeerd-vrijgemaakt nest. Alles was zeker, er werden nergens vragen bij gesteld. Maar tegenwoordig heb ik de ene vraag na de andere. Niet zozeer over Jezus, maar wel bijvoorbeeld over Adam en Eva. Zouden die echt geleefd hebben?

Als je me vroeger gevraagd zou hebben wat de kern van het evangelie is, zou ik gezegd hebben: Jezus is gekomen om zonden te vergeven. Nu geloof ik dat de kern is: Hij kwam om zijn koninkrijk te stichten. Jezus kwam niet alleen om onze zieltjes te redden voor de eeuwigheid. Jezus heeft het in het koninkrijk over gerechtigheid in het hier en nu. Daar verlang ik naar.’

Je vader, de journalist Aad Kamsteeg, heeft met zijn artikelen over Angelsaksische theologen Nederlandse christenen bekendgemaakt met andere denkbeelden. Heeft hij veel invloed op jou?
‘Ja. Maar ik heb ook veel van de levensstijl van mijn moeder geleerd als het gaat om de zorg voor kwetsbare mensen dichtbij en ver weg. Ze was voortdurend op pad om mensen in de buurt op te zoeken en te helpen. Mijn pa schoof het ene na het andere boek onder mijn neus, met de mededeling: “Dit moet je lezen!” Dankzij hem heb ik veel geleerd van Tim Keller, Larry Crabb, John Piper en John Stott.

Wij Kamstegen – mijn pa, broers, zussen en ik – krijgen weleens het commentaar dat we zeggen: zo zit het en niet anders. Vrienden gaven me eens als feedback: het is fijn dat je je mening hebt, maar die hoeft niet per se waar te zijn. Het is een risicootje voor mij om wat te stellig te zijn. Misschien denk ik over twintig jaar ook wel: wat een onzin riep ik toen.’

Je kunt over bepaalde standpunten anders gaan denken. Maar is er iets wat wél de tijd overstijgt?
‘Dat is Jezus. Als je Hem kent, ken je de Vader, zo zegt Hij zelf.

Jezus denkt veel inclusiever dan ik altijd gedaan en geleerd heb. Het gaat niet om de vraag wie er wel en niet in de hemel komt. Laat ik een voorbeeld geven. IJM is een uitgesproken christelijke organisatie, maar evangeliseert niet. Mensen zeggen daarom weleens tegen ons: als je niet evangeliseert, haal je die kinderen wel uit de hel van het bordeel, maar red je hen niet van de volgende hel. Wat heeft het dan voor zin gehad? Ik moet dan moeite doen om niet boos te worden. Want stel nu dat zo’n meisje de volgende dag overlijdt, bijvoorbeeld aan aids. Zou Jezus dan zeggen: je bent hier niet welkom? Dát gaat er bij mij niet in!’

Henk Jan Kamsteeg werkt één dag in de week als zelfstandig managementcoach. ‘Het gaat mij erom dat managers dienend leiding gaan geven. Dat gebeurt nog veel te weinig.’

Overigens, zegt Kamsteeg, veel bevrijde meisjes komen wel degelijk tot geloof. Maar dat komt omdat de nazorgmedewerkers voor hen zijn als Jezus. Hij vertelt over zijn vrouw Renske, die zich een week inzette voor bootvluchtelingen op Lesbos. ‘Iemand vroeg haar of ze ook bijbels uitdeelde. Nee, ze slaat mensen die uit zo’n bootje komen niet met bijbels om de oren. Het koninkrijk draait erom: ben jij er voor de ander? Een wildvreemde bootvluchteling omarmde Renske vijf minuten lang. Voor hem was zij op dat moment Jezus. Toen ik dat hoorde, las ik net A new kind of Christianity van McLaren en dacht: het koninkrijk waar ik nu over lees, brengt mijn vrouw daar gewoon in de praktijk!’

Maar niet iedere christen werkt bij een mensenrechtenorganisatie of is in staat om naar Lesbos af te reizen.
‘Klopt. Maar de vraag is: durf je je te laten raken? Renske liet zich raken door die foto van het dode jongetje op het strand en ging aan de slag. Ik liet me raken door meisjes in de seksindustrie. Je kunt je ook laten raken door een treurig koppie voor het raam van het bejaardenhuis om de hoek en besluiten om daar mensen te gaan bezoeken. Verlangen is voor mij: durf je je te laten raken en in actie te komen?’

Je laat je vaak kritisch uit over de kerk. Zie je ook dingen die stemmen tot dankbaarheid?
‘Laat ik het zo zeggen: ik leer veel van wat christenen uit de wereldwijde kerk – mensen als Keller en Crabb – mij hebben geleerd via hun boeken en audiopreken. Een voorbeeld uit Nederlandse kerken? Dat kan ik zo snel niet bedenken.’

Je werkt één dag in de week als zelfstandig leiderschapstrainer. Het is financieel aantrekkelijker om de hele week managers te coachen in plaats van vier dagen per week voor een mensenrechtenorganisatie te werken. Waarom die keuze?
‘Omdat het werk bij IJM zin heeft. Zo richten we ons ook op het bestrijden van de cyberseksindustrie. Iemand in Nederland kan via internet de opdracht geven om baby’s te misbruiken en vervolgens meekijken. In de Filipijnen vindt via 80.000 IP-adressen cyberseks plaats. Eén van onze undercovermedewerkers vertelde me dat hij doorgaat met het werk totdat iedereen vrij is. Dat is ook mijn motivatie. Het heeft echt effect wat we doen. Doordat we ook politieagenten trainingen geven, zie ik steden echt veranderen. Je ziet dat kinderen niet meer te koop worden aangeboden langs de kant van de weg. Dat is me meer waard dan schatrijk worden met een eigen bedrijf. Het ontbreekt ons gezin bovendien aan niets. Het is goed zo.’

Waar het om gaat, stelt Kamsteeg, is dat we goed met onze gaven en talenten omgaan. Willen we dienend of zelfdienend in het leven staan?
Managers trainen is in dat opzicht ook werk in het koninkrijk, vindt hij. ‘De ene baan is niet belangrijker dan de andere. Als trainer probeer ik het koninkrijk in praktijk te brengen door mensen te helpen een beetje fatsoenlijk met elkaar om te gaan. Ook daar evangeliseer ik niet, maar ze komen er vanzelf achter dat ik christen ben. Maar daar gaat het me niet om! Dat vind ik totaal niet interessant. Alsof ik door te noemen dat ik christen ben toch verkapt aan het evangeliseren ben. Het gaat mij erom dat managers dienend leiding gaan geven. Dat gebeurt nog veel te weinig.

Als ik ergens gepassioneerd over ben, dan laat ik van me horen. Ik heb de passie om te delen. Veel dingen kunnen anders: op het gebied van leiderschap, maar ook als het gaat om gerechtigheid. Het kan zoveel beter. Dat te bereiken, is mijn verlangen. En misschien een stukje eigenwijsheid.’