Dit is nog maar het begin

Begin van het evangelie van Jezus Christus.
(Marcus 1:1, NBG1951)

Het evangelie volgens Marcus begint en eindigt opmerkelijk. De eerste zin bestaat in het Grieks uit zeven woorden zonder een werkwoord. Dat duidt op een opschrift. Maar iets begint altijd met een begin. Wat voegt dit dan toe? En had het woord ‘evangelie’ in de tijd dat Marcus het opschreef al de betekenis die we er nu aan hechten: evangelieboek? Of betekende het toen nog gewoon ‘het goede nieuws’ zoals de Bijbel in Gewone Taal vertaalt of ‘goede boodschap’ zoals de Willibrordvertaling heeft?

(beeld nito500/123RF)

Marcus is veruit het dunste van de vier evangeliën, maar gebruikt wel het meest van allemaal het woord ‘evangelie’. Zeven keer en als je 16:15 meetelt acht keer.

Opschrift

‘Begin van het evangelie van Jezus Christus’ is een opschrift. Ik denk dat het een opschrift is boven het gehele evangelie en niet alleen boven de eerste verzen of het eerste hoofdstuk. Maar dan is het wel opmerkelijk dat dit het begin genoemd wordt. Na een begin volgt er immers meer. Dit wordt onderstreept door het volgende.

Het valt op dat Marcus een ontzettend hoog verteltempo heeft. Na een paar verzen ben je al voorbij Kerst en in vers 14 is Johannes de Doper al gevangengenomen. Dat tempo wordt nog eens onderstreept door het vele gebruik van het woord euthus. De NBG1951 vertaalt dat consequent met ‘terstond’. De NBV heeft vaak ‘meteen’. In euthus zit het woord ‘recht’, daarom vertalen sommigen het met ‘rechtstreeks’. Marcus schrijft rechtstreeks op het doel af.

Lijden

Het thema van Marcus is Jezus Christus als de lijdende Mensenzoon. Meer dan in de andere evangeliën wordt in Marcus de nadruk gelegd op het lijden. Reeds in hoofdstuk 2 komt de beschuldiging dat Jezus God lasterde en dat de Joodse leiders zich eraan storen dat Jezus met zondaars eet. Ook zinspeelt Jezus zelf al op zijn lijden, sterven en opstanding: ‘als de bruidegom van hen weggenomen is’. In hoofdstuk 3 lezen we al over plannen om Jezus uit de weg te ruimen (vers 6). Nog voor we op de helft van het evangelie zijn kondigt Jezus expliciet zijn lijden aan (8:31) en begint Hij hun te leren dat de Mensenzoon veel zal moeten lijden.

Onderweg

Marcus beschrijft naar verhouding veel uitvoeriger die lijdensweg van Jezus, de via dolorosa. Hij doet dat onder andere door het gebruik van het woord ‘weg’ of ‘onderweg’. Jezus is onderweg naar het kruis. En dan komt het abrupte einde in 16:8 (in de belangrijkste handschriften en oude vertalingen eindigt Marcus bij 16:8). Dat benadrukt nog eens dat het evangelie nog maar een begin is. Het eindigt hier niet. In de studie-aantekeningen van de NBV staat: ‘Door het verrassende en open einde in 16:8 worden de lezers ertoe uitgenodigd zelf stelling te nemen ten aanzien van deze boodschap.’ Ik vind het mooi om te zien hoe Marcus met zijn compositie zijn evangelie kracht bijzet. Het begin is terstond gericht op het lijden en het abrupte einde nodigt uit om na te denken over het vervolg.

Om over na te denken

• In hoeverre is Marcus 16:9-20 een vervolg op het begin van het evangelie?
• Wat bedoelt Marcus met het woord ‘evangelie’? Zie 1:1, 14 en 15; 8:35; 10:29; 13:10 en 14:9.
• ‘Onderweg’ is een kernwoord in Marcus. Dit tijdschrift heet OnderWeg. Hoe kijk jij naar het begrip onderweg?
• Zou men in vertalingen niet moeten laten uitkomen dat ‘Begin van het evangelie van Jezus Christus’ de titel van het hele evangelie is? Wat maakt dat uit?