Heiligen trekken de wereld ín!

Wat betekent het woord ‘heilig’? Ik heb altijd geantwoord: afgezonderd. Dat is mij met de paplepel ingegoten. Lang geleden al op catechisatie en daarna keer op keer in kerkdiensten. Dat heeft effect op hoe we als christenen in de wereld staan. Er komt een sterk accent te liggen op afzonderen. ‘Wees heilig’ kan zelfs een aansporing worden om ons terug te trekken uit de wereld. Maar dat is nou net niet de bedoeling van een heilig leven. Heiligen trekken de wereld ín!

‘Afgezonderd’ of ‘apart gezet’ zijn niet de primaire betekenissen van het woord ‘heilig’. Etymologisch is dat al lang niet meer houdbaar. In andere Semitische talen betekent het vergelijkbare woord evenmin ‘afgezonderd’ of ‘apart gezet’, maar heeft het de betekenis van het schoonmaken van alledaagse dingen, het cultisch reinigen van dingen, het wijden aan of bestemmen voor goden en de cultus.

Cultisch reinigen zien we volop in bijvoorbeeld Leviticus. Alleen wat van zichzelf rein was of wat gereinigd moest worden, kon heilig zijn. Zo werden mensen en voorwerpen geschikt gemáákt voor de dienst aan God en zo voor God gereserveerd. Alleen bedoeld voor God. Net zoals bepaalde dagen en perioden werden aangewezen als bestemd voor God. Heilig betekent daarom allereerst: gewijd aan (de dienst aan) God, bestemd voor (de dienst aan) God.

Voor zichzelf

De heiligingsvoorschriften gaan terug op God zelf. Hij heeft ze aan Mozes gegeven. Hij wil heel graag tussen zijn mensen op zijn wereld wonen. Maar sinds de zondeval gaat dat niet meer. Mensen passen niet zomaar bij God. God is heilig en wij staan als onheilig tegenover Hem. Komen God en mens te dicht bij elkaar, dan ontstaat er hevige kortsluiting. Met fatale gevolgen voor de zondige mens (Leviticus 10:1-2).

Door heiligingsvoorschriften te geven, maakt God het zelf weer mogelijk dat wij bij Hem kunnen komen. Dat Hij weer daar kan wonen waar Hij zo graag woont: tussen mensen op aarde. Heilig heeft dus ook primair de klank van: behorend bij, zoals een vrouw aan haar man toebehoort. En ook: bestemd voor, zoals een bruid bestemd is voor de bruidegom, en andersom. De heilige God wil ons weer helemaal voor zichzelf hebben. Dat verlangen mag je proeven in Gods oproep: ‘Wees heilig, want Ik ben heilig’ (Leviticus 11:44-45 en 19:2; 1 Petrus 1:16).

Van afzondering was zeker sprake,
maar het was niet het hoofddoel!

Om dat verlangen van God werkelijkheid te laten worden, moest er natuurlijk geen kortsluiting ontstaan. Als Israël leefde volgens Gods heiligheidswetten, was dat gevaar geweken. Alleen dan zou het heilige volk passen bij de heilige God. Anders dan in de godsdiensten rond Israël beperkte de heiligheid van Israël zich niet alleen tot de cultus. De wetten voor een heilig leven raakten het leven in ál zijn facetten. Liefde vormde het hart ervan (Leviticus 19:18).

In de tijd van en na Mozes kwam Israël apart te staan als gevolg van de heiliging van de sabbat, de voedselvoorschriften enzovoort. God zelf had Israël van de andere volken onderscheiden, om zijn volk te zijn (Leviticus 20:24b-26). Van afzondering was zeker sprake, maar het was niet het hoofddoel! Israël mocht bij God horen. Het volk moest aan God zijn toegewijd. Maar in de afzondering werd Israël geschikt gemaakt als werktuig in Gods hand om de volken te zegenen (Genesis 12:2-3; Galaten 3:8). Heiliging leidde ertoe dat Israël de wereld diende! Zonder afzondering geen dienst aan de wereld; de dienst aan de wereld oversteeg de afzondering.

Lippen

De heiligingsvoorschriften in de boeken van Mozes wijzen vooruit op iets wat met mensen moet gebeuren. Niet uiterlijk (symbolisch), maar innerlijk. Van onheilig moeten ze heilig gemaakt worden.

Heel duidelijk zichtbaar wordt dat bij Jesaja. In een visioen ziet hij de driemaal heilige God (Jesaja 6). Hij vreest onmiddellijk dat dat zijn dood betekent. Hij beseft dat hij niet bij de Heilige past. Jesaja is namelijk een mens met onreine lippen, levend te midden van een volk met onreine lippen.

Hij met reine lippen te midden van
het volk met onreine lippen

God zorgt er vervolgens zelf voor dat Jesaja niet bezwijkt. Eén van de serafs raakt de lippen van Jesaja aan met een gloeiende kool. Van onrein worden zijn lippen rein. God verandert Jesaja. Hij kan nu bij de heilige God horen. God kan hem in dienst nemen.

Met deze verandering komt Jesaja zeker apart te staan: hij met reine lippen te midden van het volk met onreine lippen. Toch is het apart zetten van Jesaja niet het primaire doel. Het primaire doel is: Jesaja geschikt maken als werktuig in Gods hand. Hij mag in de sfeer van de heilige God verkeren. In de afzondering ontvangt Jesaja lippen die het volk naar God zullen terugroepen, die zullen vertellen over de terugkeer naar Sion. Heiliging leidt er juist toe dat Jesaja naar het volk toe komt te staan.

Kinderen

In het Nieuwe Testament zien we nog duidelijker dan bij Jesaja dat wij moeten veranderen. Innerlijk. De heilige Geest maakt ons tot mensen die zuiver van hart zijn (Matteüs 5:8; 1 Petrus 1:22-23). Hij opent ons hart en zuivert het met geloof (Handelingen 15:9), door het Woord dat Jezus gesproken heeft (Johannes 15:3).

Jezus heeft gebeden om onze heiliging (Johannes 17:17). We worden door Jezus voor God bestemd, aan Hem toegewijd. Dat heeft een zekere afzondering tot gevolg. We worden op Jezus’ gebed geheiligd in de waarheid. Dat is: ondergedompeld in Jezus. Gezuiverd. Zo kunnen wij als heilige kinderen bij de heilige Vader horen. Precies dat waar God naar verlangt: wij zijn weer terug bij Hem! En: afgezonderd krijgen we dan aan het hart van de Vader hart voor de wereld. Op Jezus’ gebed stuurt de heilige Vader zijn heilige kinderen de wereld in (Johannes 17:18; zie ook 1 Petrus 2:9).