Dilemma’s voor de fusiekerk GKv/NGK

0

Hoe ziet de toekomstige GKv/NGK-kerk eruit? Er moet veel geregeld worden, zoals een gezamenlijke kerkorde, en er zullen regionale gesprekken opgestart of geïntensiveerd moeten worden. Dat vraagt zorgvuldigheid en kost tijd en energie. Daardoor kan dat wat niet direct waarneembaar is en onder de oppervlakte ligt over het hoofd wordt gezien. Over die onderliggende ontwikkelingen gaat dit artikel.

Wie nadenkt over de toekomst van de kerk, zal beginnen met dank. Dank aan God, die het bedacht mensen te roepen om Hem te leren kennen en te vereren (Zondag 21, Heidelbergse Catechismus). Daarom danken we de Heer van de kerk voor de eenwording van de GKv en de NGK. Wie Christus belijdt, mag toch niet afzonderlijk van een ander optrekken?

Ik denk vooral aan die gelovigen in de GKv en de NGK die er altijd op hebben gewezen dat deze kerken de weg van verzoening moeten gaan. Wijzen op die weg betekende soms tegen de stroom in roeien. Toch hebben deze gelovigen dat volhardend gedaan en daardoor is de aandacht voor de onderlinge verbondenheid niet verslapt.

Als we God dankbaar zijn voor de eenwording tussen de GKv en de NGK, hebben we er ook oog voor dat Hij daarvoor mensen inzet. Deze mensen herinneren ons eraan dat het juist in de kerk nodig is om niet maar simpelweg met de stroom van het moment mee te dobberen.

Vlucht

Danken voor eenwording betekent evengoed dat je let op de dilemma’s die daarin meekomen. Als vrijgemaakte heb ik een aantal recente besluiten van de GKv-synode ervaren als een vlucht vooruit, een manier om lastige vragen te omzeilen. De eenwording met de NGK kan namelijk niet los gezien worden van een ander belangrijk dossier, dat van de vrouwelijke ambtsdrager.

Wat ontbreekt, is dat we open en eerlijk onder ogen zien dat de kerkelijke praktijk leidend is

Toen de synode eenmaal groen licht had gegeven voor de vrouwelijke ambtsdrager, kon het besluit tot eenwording met de NGK niet uitblijven. Maar dwars door de discussie over vrouwelijke ambtsdragers heen loopt een andere discussie: welke rol speelt de verhouding tot de westerse cultuur in het besluit om vrouwen toe te laten tot de ambten? Of breder: hoe beïnvloeden de cultuur en de context waarin we leven en Bijbellezen onze keuzes en onze manier van Bijbellezen, zowel vroeger als nu? Vooral die discussie is onaf. Beter gezegd: die discussie is op de synode niet gevoerd. Tegenstanders van de vrouwelijke ambtsdragers vermoeden te veel beïnvloeding door de huidige cultuur. De synode zelf houdt het vooral op Bijbelse overwegingen.

Legitiem

Nu wil ik hier niet diep ingaan op deze door elkaar heen lopende discussies. Het gaat mij om een andere, belangrijkere ontwikkeling, die zich op de achtergrond voltrekt. Om die te zien, moet je wel heel goed kijken, want de discussies over vrouwelijke ambtsdragers en de relatie tot de cultuur trekken alle aandacht naar zich toe. Maar intussen gebeurt er iets wat mijns inziens belangrijker is voor de toekomst van onze kerken.

Het deputatenrapport Samen dienen, dat ten grondslag ligt aan het synodebesluit over vrouwelijke ambtsdragers, constateert eerst dat de praktijk de eerder ingenomen en als Bijbels aangeduide GKv-standpunten heeft ingehaald. Overal in de kerk functioneren immers vrouwen, ook in leidinggevende functies. Vervolgens leest het rapport de Bijbel op een nieuwe manier en wel zo dat de veranderde praktijk legitiem, Bijbels wordt verklaard.

Hier ligt een punt dat wezenlijker is dan het besluit om vrouwen toe te laten tot de ambten, omdat hier duidelijk wordt wat leidend is in de kerken. Leidend blijkt niet de Bijbel als zodanig of een theologisch model, maar de kerkelijke praktijk. Het rapport Samen dienen maakt duidelijk dat de kerkelijke praktijk (onofficieel) de beslissing heeft genomen, in dit geval de beslissing tot het functioneren van vrouwelijke ambtsdragers. Vervolgens hebben we achteraf op de synode (officieel) een model gevonden om die kerkelijke praktijk Bijbels te kunnen duiden.

Dat je als christenen en als kerken andere keuzes maakt en vervolgens op een nieuwe manier de Bijbel gaat lezen, is niet bijzonder. Zo zijn we in de loop van de tijd anders tegen de democratie aan gaan kijken en is onze houding tegenover homo’s veranderd. Wat ontbreekt, is dat we dat open en eerlijk onder ogen zien en met elkaar het gesprek voeren over het goede én het riskante daarvan. Om zo samen kerk te zijn: niet op een (cultuur)eiland, maar als Jezus’ antwoord op en gave aan onze cultuur.

Ik zeg het bovenstaande erg kort. In de webtips bij dit artikel wordt verwezen naar een blog waarin ik veel uitgebreider op bovenstaande ontwikkeling inga. Om een mogelijk misverstand af te snijden: ik ben een hartelijk voorstander van vrouwelijke ambtsdragers en van eenwording met de NGK. Waar het me om gaat, is dat we ons bewust moeten zijn van de onderstroom in onze kerken. Die blijkt leidend te zijn en zal naar verwachting ook in de toekomst leidend zijn.

Laatstewilpil

Als we nadenken over de toekomst van onze kerken, doen we er goed aan die onderstroom van de kerkelijke praktijk goed in de gaten te houden. Wie dat doet, ziet dat we ons onmiskenbaar in de richting van de PKN ontwikkelen. Voorheen konden we bijvoorbeeld nog zeggen dat de PKN niet luisterde naar de Bijbel, omdat daar vrouwelijke ouderlingen en predikanten zijn. Die vlieger gaat niet meer op. En dat geldt voor meer zaken. De vraag die de PKN eens stelde, of er nog dringende redenen zijn om gescheiden op te trekken, wordt in de praktijk steeds duidelijker met nee beantwoord.

Wie de discussie in de PKN over de nieuwe kerkstructuur volgt, realiseert zich: hier hadden wij ook aan tafel moeten zitten

Vreemd is die ontwikkeling niet. Het wordt steeds duidelijker hoezeer je elkaar in deze tijd nodig hebt om het vol te houden kerk te zijn in Jezus’ naam. Wie de discussie in de PKN volgt over de nieuwe kerkstructuur (Kerk2025) realiseert zich: hier hadden wij ook aan tafel moeten zitten. Het gesprek over de toekomstbestendigheid van een naar verwachting kleiner wordende kerk gaat immers alle kerken aan, ook de GKv en de NGK. En dat is nog maar één onderwerp. In een postchristelijke omgeving komen talloze vragen op ons af, van de opkomst van de zelfbewuste islam in een vaak moslimonvriendelijke setting tot thema’s als het levenseinde en de laatstewilpil.

Degenen die zich verzetten tegen de onderstroom in de kerkelijke praktijk richting de PKN moeten zich afvragen: Wil je de onderstroom in onze kerken stoppen? Hoe denk je dat te gaan doen? Bij een voor ons belangrijk onderwerp als de vrouwelijke ambtsdrager is dat in elk geval niet gelukt.

Herberg

Vaak worden de vrijzinnige elementen in de PKN als reden aangevoerd om dat kerkverband links te laten liggen. Over dat belangrijke punt is veel te zeggen. Twee dingen stip ik aan. Allereerst: zou het toevoegen van orthodoxe kerkverbanden in dit opzicht juist niet iets goeds kunnen uitwerken? En verder: wees niet naïef over de niet-orthodoxe elementen in je eigen gelederen. Ze zijn vaak minder expliciet dan in de PKN, maar zeker niet afwezig.

Laatst las ik dat de in onze kerken redelijk populaire ‘Lazarus 7keer7 tour’ God een herberg voor talloze ideeën noemde (Nederlands Dagblad, 21 juni 2017). Ik heb geen flauw idee over welke God het hier gaat en denk dat we dit soort geluiden in eigen kring niet goed in de gaten hebben. Misschien is dat wel de keerzijde van het feit dat we zo veel dingen Bijbels hebben genoemd, terwijl we daar in de loop van de tijd toch anders over zijn gaan denken en spreken. In onze postchristelijke tijd zijn we allang blij als mensen het over God en de Bijbel hebben. De vraag is hoelang we daarmee denken weg te komen.

CGK

Naast de onderstroom richting de PKN is er ook een andere onderstroom. Een minderheid in de GKv keert zich tegen de synodebesluiten over vrouwelijke ambtsdragers en tegen andere ontwikkelingen in de kerk. Zij zijn het niet eens met de nieuwe manier waarop de Bijbel wordt gelezen en missen de katholiciteit van de kerk: rekening houden met andere kerken, zoals de CGK.

Met die kerk zijn zowel de GKv als de NGK nauw verbonden. Op veel plaatsen is er sprake van wederzijdse herkenning en/of nauwe samenwerking. We danken de Heer voor dat cadeau. Tegelijk zorgen ontwikkelingen in onze kerken ervoor dat die verbondenheid onder druk komt te staan. Maar als er zo veel verbondenheid is tussen de CGK, de GKv en de NGK, kunnen we toch niet anders dan daarin groei vertonen (conform Filippenzen 2:1-2)? Elke andere weg zou Bijbels gezien zonde zijn.

Wijsheid

Als we God danken voor de eenwording tussen de GKv en de NGK, zullen we Hem ook moeten vragen om wijsheid. We doen er verstandig aan om wat er leeft in onze kerken en waar ik hiervoor iets van aanduidde te agenderen op de eerste gezamenlijke vergadering op 11 november. De relaties tot de CGK en de PKN staan met prioriteit op onze agenda. In het gelovig antwoord geven op de dilemma’s die daarin op ons afkomen ligt onze toekomst.

Webtips

Een blog van Matthijs Haak over de rol van de cultuur in de ontwikkeling naar de vrouw in het ambt.

Kerk2025 – Waar een Woord is, is een weg, een nota van de PKN, gericht op vernieuwing van de kerk in een tijd van krimp, secularisatie en missionaire uitdagingen.

Delen.

Over de auteur

Matthijs Haak is predikant van de GKv Dordrecht.

Reacties zijn gesloten.