Achternaam

Maakt het wat uit of de eerste aartsvader Abram of Abraham heette, en zijn vrouw Sarai of Sara (Genesis 17:5, 15)? Het bleven dezelfde mensen, hun namen werden nauwelijks anders gespeld. En toch. Die andere spelling betekende theologisch een wereld van verschil. Ze gingen er een nieuwe periode in de heilsgeschiedenis mee in. Hij moest voortaan als ‘vader van vele volken’ bekendstaan, zij had een voorbeeldrol te vervullen als ‘eerste moeder in Israël’. Het maakte wel degelijk uit.

Saulus werd Paulus. Eén letter verschil, maar toch: als Saulus vervolgde hij de kerk, als Paulus diende hij haar Heer als ‘de apostel der heidenen’. Hij was dezelfde man, maar met een heel nieuwe identiteit. Ik vermoed dat hij nooit meer, per vergissing, als Saulus werd aangesproken.

Wielinga

Eén letter kan dus veel verschil maken. Daar kan ik goed inkomen met mijn achternaam. Je familienaam zal toch maar als Wielinga worden opgeschreven, terwijl het duidelijk Wielenga is. Daar zijn ze in mijn familie erg gevoelig voor; de één natuurlijk meer dan de ander.

Zelf heb ik altijd erop gestaan dat mijn achternaam goed werd uitgesproken en gespeld. Al is daar in Zuid-Afrika geen beginnen aan. Weilenga is nog wel het minste – de eerste ‘e’ wordt als ‘i’ uitgesproken – maar het is nooit Weilinga geworden. Ik hoor ook wel Willinger. Nou ja… Ik heb het zwarte collega’s weleens uitgelegd met gebruikmaking van een isiSotho-achternaam: Mofokèng. Dus: Wielèn-ga. Duidelijk ligt het accent dan wel helemaal verkeerd; dat hoort op ‘Wie’ te liggen. Maar wat het zwaarst is, moet het zwaarst wegen. Wielènga is beter dan Wielinga. Dat dacht ik.

Onlangs hoorde ik echter dat Wielenga de verkeerde spelling is. Het moet Wielinga zijn. In de wagenmakerij in Blija, de bakermat van ons roemruchte geslacht, is een gedenksteen ingemetseld, waarin de naam Wielinga gebijteld staat. De naam Wielenga kwam per vergissing in het trouwboekje van Klaas Douwes Wielinga te staan, toen hij 1835 trouwde met Trijntje Faber; hij was de wagenmaker in Blija.

Mijn familienaam, waarvoor ik mijn leven lang pal heb gestaan, gaat dus terug op een vergissing van een ambtenaar van de burgerlijke stand. Er zou zelfs een interprovinciaal complot achter kunnen steken, tussen Groningen en Friesland. De uitgang -enga schijnt Gronings te zijn, de uitgang -inga Fries. Was die ambtenaar een Groninger van geboorte, die op deze manier de invloedsfeer van zijn provincie probeerde uit te breiden? Via het vergroningsen van de achternamen de Friese taal ondermijnen?

Voor niets haalde ik de hoon van mijn wiskundeleraar op de hals, toen ik zijn uitspraak van mijn achternaam corrigeerde: “Wielenga, meneer, niet: Wielinga.” Hij vond het “letterzifterij”. Wat voor verschil maakte dat nou? Ik vond dat een wiskundeleraar, die me leerde op de punten en de komma’s te letten in moeilijke algebraïsche formules, daarvoor begrip moest kunnen opbrengen.

Nu blijk ik wél een Wielinga te zijn, en geen Wielenga. Het is te pijnlijk voor woorden. Het is duidelijk: ambtenaren moet je narekenen, ze zijn moeilijk te vertrouwen. Zit ik me daar in een identiteitscrisis die voorkomen had kunnen worden.

Toeval

Op geen enkele manier kan ik aan de omdraaiing van de letter ‘i’ in een ‘e’ een theologische duiding geven. Bij Abram, Sarai en Saulus was er reden om een paar letters in hun naam te veranderen; in onze familie is het gewoon dom toeval geweest, waarvoor ik geen hogere bedoelingen weet te bedenken.

De portretten van mijn vader en overgrootvader, docenten aan de TU Kampen, hebben tijdenlang aan de muur van de universiteit gehangen met hun naam correct gespeld: Wielinga. Onlangs is dat gelukkig veranderd: het zijn Wielenga’s, net zoals ik.

Wat ik hieruit leer? Toeval speelt een grotere rol in mijn leven dan ik tot nu toe geneigd was aan te nemen. Niet alles heeft een diepere zin, een hogere bestemming of een verder reikende bedoeling. Veel had evenzogoed anders gekund, of niet. Als Wielinga was ik waarschijnlijk ook wel in Zuid-Afrika terechtgekomen. Toch, wee uw gebeente als u een brief, voor mij bestemd, aan Bob Wielinga addresseert!