‘Luisteren gaat om aanwezigheid’

0

Luisteren is lastig. Natuurlijk zijn er tips en trucjes beschikbaar om beter te leren luisteren, maar makkelijk wordt het daarmee niet. Nog altijd wil je graag iets van je eigen mening of verhaal kwijt. Of je wilt iemand helpen, en dat laat je merken. Zomaar voelt de ander zich dan niet echt gehoord of begrepen. Wat is goed luisteren? OnderWeg praat met therapeut en trainer Philip Troost.

Philip Troost (1959) werkt bij Spectrum, een centrum voor therapie, pastoraat, opleiding en training. Spectrum verzorgt individuele en groepstherapie en ook leergroepen en trainingen, zoals mindfulness in Christus en de vakopleiding voor ervaringsgericht en integratief werken in pastoraat of hulpverlening. Troost werkte als predikant, studentenpastor en therapeut. Hij gaat regelmatig in gemeenten voor.

Waarom is goed luisteren belangrijk?
‘Als ik niet echt luister, laat ik de ander alleen, dan laat ik hem of haar in de steek. Ik zeg hier iets bij. In het algemeen zal het zo zijn dat mensen het gevoel van “in de steek gelaten worden” niet bewust hebben. Maar ze voelen het wel degelijk aan als ik luister, maar eigenlijk klaar zit om iets over mijzelf te vertellen of om te gaan helpen met mijn oplossing. Onbewust voelt de ander: nou, ik praat wel, maar luistert hij echt?’

(beeld Dick Vos)

(beeld Dick Vos)

Wat is goed luisteren wél?
‘Als we ons als luisteraars hiervan bewust zijn. Als we ons écht verplaatsen in de ander. Als we in plaats van met onze oren en ons hoofd luisteren met ons hart. En als we op zoek gaan naar het verhaal áchter het verhaal dat je hoort.’

Hoe werkt dat?
‘Bij goed luisteren gaat het niet primair om de woorden die gezegd worden, maar om de beleving achter die woorden. De uitdaging is om bij het hart te komen. Dat gebeurt als ik de ander uitnodig of “verleid” om met die diepere beleving voor de dag te komen. Dan ga ik er niet zo snel van uit dat ik de ander begrijp, maar dan check ik steeds: “Begrijp ik goed dat je…?” Of: “Ik begrijp dat je liever… “

Als de ander vervolgens vertelt wat hij of zij echt voelt, moet ik daar niet meteen iets van vinden of naast zetten, maar moet ik me erdoor laten raken. Vanuit die geraaktheid kom ik tot de erkenning: zo is het dus voor jou. Dán voelt hij zich geaccepteerd. Maar zodra in mijn hoofd of hart iets anders dan begrip en erkenning het overneemt – mijn oordeel, mening, verhaal – voelt die ander dat en weet hij of zij zich niet welkom.’

Ergens las ik: goed luisteren betekent je aandacht verleggen van jezelf naar de ander. Klopt dit?
‘Luisteren is inderdaad jezelf even parkeren. Als ik goed wil luisteren, moet ik mijn eigen behoefte om gehoord te worden uitschakelen. En dat is moeilijk! Want dat is het lastige: we willen allemaal zó graag gehoord en begrepen worden dat we dit haast niet kunnen uitschakelen. En dan wordt ons luisteren vervuild door subtiele maniertjes om aan onze trekken te komen. Dan ben ik dus niet voluit beschikbaar en bereikbaar voor de ander. En de ander voelt dit.’

Stel dat iemand zegt: ‘Die maniertjes horen bij mij; als ik die wegstop, ben ik mezelf niet meer.’
‘Dat is nog maar de vraag. Kijk eens preciezer. Ben ik echt mezelf als ik in mijn overleefmodus zit, met al die manieren om aan mijn trekken te komen? Ten diepste is dat niet zo, want ik heb steeds iets nodig van die ander.

‘Onbewust voelt de ander: “Nou, ik praat wel, maar luistert hij echt?”’

De mate waarin ik een ander werkelijk kan beluisteren en begrijpen hangt samen met de mate waarin ik vrij sta ten opzichte van die ander. Er is namelijk een verschil tussen wie jij geworden bent door ervaringen in je leven – door schade die je opliep, door onvervulde behoeften, door je maniertjes om daarmee te dealen – én de persoon zoals je oorspronkelijk bedoeld bent: een vrij mens die beschikbaar is voor de liefde.’

En als die persoon luistert, wat dan?
‘Dan zorg je ervoor dat je zicht krijgt op de kanten die van jou een niet zo goede luisteraar maken. Als je daar zelf niet zeker van bent, vraag dit dan aan iemand in je directe omgeving. Stel dat je drang om te adviseren en op te lossen jou in de weg zit, stel jezelf dan de vraag: Waar heb ik dat voor nodig? Als bevestiging, om me goed te voelen over mezelf? Of stel dat jij jezelf kent als iemand die snel een oordeel klaar heeft. Stel jezelf dan de vraag wat er zo eng of spannend aan is om ergens niks van te vinden. Ik geloof dat als iemand deze route van zelfreflectie niet wil gaan er niet zomaar tips of trucs bestaan die van zo iemand een goede luisteraar maken!’

Je hoort soms in één adem noemen: luisteren naar jezelf, naar de ander, naar God. Is er verband tussen die drie?
‘Voor mij ligt het verband in je vermogen om je te laten raken én in het waarnemen van die aanraking. Als iets mij raakt, of iemand anders, of God, dan resoneert er iets bij mij vanbinnen. Dat kan ik (leren) voelen in mijn lijf. En als ik dan vanuit die geraaktheid reageer – zonder oordeel, zonder weg te poetsen of te relativeren wat mij raakt, zonder direct iets nodig te hebben van de ander – dan kan die ander/Ander mijn hart ontmoeten.’

Philip Troost: 'Als iemand voelt dat zijn verhaal jouw hart raakt, dan is het goed.' (beeld Dick Vos)

Philip Troost: ‘Als iemand voelt dat zijn verhaal jouw hart raakt, dan is het goed.’ (beeld Dick Vos)

Op een recente conferentie zei je: ‘Als ik geraakt word door God, ben ik heel diep in contact met mijzelf, dan voel ik mijn ziel.’ Hoe zit dit, in aansluiting op wat je zojuist zei?
‘Als God mij raakt, neem ik mijn eigen ziel waar. Dan merk ik de resonantie van God zelf, van hoe Hij zich bekendmaakt, wat Hij wil. En zo is het dus ook met luisteren: goed luisteren is dat jij iemand vanuit je hart ontmoet. Als iemand voelt dat zijn verhaal jouw hart raakt, dan is het goed. Dan is er tegelijk ruimte om gewoon je belangstellende vragen te stellen of tussendoor een opmerking te maken, áls de ander maar jouw hart blijft voelen en het hartscontact niet verdwijnt door jouw behoefte aan oordelen, helpen of oplossen.’

Vat ik jou goed samen als ik zeg: goed luisteren is dat de ander voelt dat hij of zij welkom is?
‘Ja. Goed luisteren gaat ten diepste om aanvaarding, om aanwezigheid. Bij het centrum waar ik werk, studeerde een groep studenten af. Zij volgden onze vierjarige opleiding voor ervaringsgerichte integratieve therapie of pastoraat. De krant die hierover een berichtje plaatste, zette erboven: “Diploma in aanwezigheid”.

Het woord “aanwezigheid” verwijst naar God. Hij wil voor ons aanwezig zijn en Hij is dat ook. Zijn naam is “Ik ben”. Als ik in een gesprek zijn beeld wil vertonen, is dat de eerste vraag: ben ik werkelijk aanwezig voor die ander? In die training werkten wij daar dus vier jaar aan, om dat te leren en vooral om heel veel af te leren. Zo moeilijk is luisteren. Ik denk dat echt luisteren één van de meest schaarse dingen in deze tijd is. Dat is triest. Want elke persoon heeft iemand nodig die er met een voelbaar welkom is als hij of zij iets wil vertellen.’

Stel dat ik vanavond naar de huiskring ga over man/vrouw, wat heb ik dan aan alles wat hiervoor gezegd is?
‘Misschien kun je je er meer bewust van zijn dat we iets onmogelijks van onszelf vragen als ons doel is dat we het inhoudelijk met elkaar eens worden. Het is, als we elkaar ook bij inhoudelijke meningsverschillen willen vasthouden, veel beter om op zoek te gaan naar het hart van de ander: wat is de dieper liggende angst of het onuitgesproken verlangen dat op het spel staat? Kan en wil ik de ander dáárin begrijpen of wil ik vooral mijn positie verdedigen?

Dit verhaal daagt uit om bij alle kerkelijke discussies echt in de huid van andersdenkenden te kruipen. We willen elkaar te vaak vasthouden door de poging om het eens te worden of door het sluiten van een compromis. Maar waar het om gaat, is dat verschillen juist een mogelijkheid zijn voor echt contact van hart tot hart. Dat moet je dan wel willen. Er is dus niet alleen de vraag of je echt kunt luisteren, maar ook of je het wilt. Laten we die vraag niet te snel met ja beantwoorden. Want als we dat met z’n allen “natuurlijk” willen, waarom is echt luisteren dan zo schaars?’

Delen.

Over de auteur

Leendert de Jong (GKv) werkt in de media en is hoofdredacteur van OnderWeg.

Reacties zijn gesloten.