‘Het is belangrijk dat mensen voelen: de Bijbel gaat over mijn leven’

0

Hoe zorg je ervoor dat mensen de Bijbel blijven lezen en er warm voor lopen? Helpen speciale bijbels, gericht op een afgebakende doelgroep? OnderWeg praat hierover met Bijbelwetenschapper Anne-Mareike Schol-Wetter, nauw betrokken bij het recente ontstaan van de Belle Bijbel. ‘Speciale bijbels komen voort uit de wens om de Bijbel echt bruikbaar te laten zijn.’

Anne-Mareike Schol-Wetter is Bijbelwetenschapper. Zij werkt als hoofd Bijbelgebruik bij het Nederlands Bijbelgenootschap, waar ze zich onder meer bezighoudt met debijbel.nl en kinderproducten zoals Bijbel Basics. Ze studeerde theologie en promoveerde op de identiteit van Israël in de boeken Ruth, Ester en Judit.

Je bent Bijbelwetenschapper en werkt bij het NBG. Hoe staat het met het Bijbellezen in 2018, heeft het NBG daar cijfers over?
‘Ja. Ongeveer anderhalf jaar geleden hebben we onderzoek gedaan naar het Bijbellezen. Wat je ziet, is dat Bijbellezen in kwantitatieve zin afneemt. In 1996 las 50 procent van de mensen die de Bijbel relevant vinden minstens één keer per week in de Bijbel. Dat is nu 33 procent. Uit het onderzoek blijkt verder dat 16 procent van alle Nederlanders weleens de Bijbel leest, in 1996 was dat ruim 30 procent. Wel is het zo dat mensen die de Bijbel onder ogen krijgen en lezen er verrast door zijn. Ze vinden de Bijbel soms ook confronterend, maar je hoort vaak: “Ik vind er echt antwoorden in!”’

Anne-Mareike Schol-Wetter: 'De middelen zijn anders, maar de wens om de Bijbel dichtbij te brengen, blijft hetzelfde.’  (beeld NBG/Sandra Haverman)

Anne-Mareike Schol-Wetter: ‘De middelen zijn anders, maar de wens om de Bijbel dichtbij te brengen, blijft hetzelfde.’ (beeld NBG/Sandra Haverman)

We lezen minder. Verklaart dat die kwantitatieve teruggang?
‘Ja, dat heeft er zeker mee te maken. Ik zie dat bij mijn eigen kinderen; je moet er hard aan trekken om ze meer te laten lezen dan de Donald Duck. We leven sowieso in een gehaaste maatschappij. De rust om langere of complexe teksten te lezen ontbreekt vaak. Wat ook meespeelt, is dat de kloof tussen de mensen van nu en de Bijbel steeds groter wordt en dat bijvoorbeeld leerkrachten minder toegerust zijn om kinderen en jongeren over de Bijbel te vertellen.’

Toch is de Bijbel nog altijd het meest verkochte boek.
‘Ja! En de Bijbel werd in 2016 ook verkozen tot het belangrijkste boek. Het is mooi om te zien dat we veel reacties krijgen van mensen die de Bijbel met plezier lezen en ook van mensen die gebruikmaken van onze digitale leesplannen. In die zin kun je zeggen dat nog steeds veel mensen de Bijbel lezen, alleen gebeurt dat anders dan vroeger en met andere hulpmiddelen.

In het ándere en in het algemeen ook lagere Bijbelgebruik speelt ook de teruglopende kerkgang mee. Hierdoor mis je een gemeenschap waarin de Bijbel als vanzelf opengaat. Juist hiervoor zijn speciale bijbels met toegevoegd materiaal van belang. Door de Belle Bijbel, uitgegeven samen met Huis van Belle, ontstaat bijvoorbeeld toch weer iets van een gemeenschap rondom de Bijbel. Een digitale gemeenschap, een community.’

Je noemt een speciale uitgave voor een afgebakende doelgroep, de Belle Bijbel. Waar komt de behoefte aan zoiets vandaan?
‘Dat de Bijbel nog steeds het meest verkochte boek is, komt deels doordat bijbels cadeau worden gegeven, bijvoorbeeld aan het einde van de basisschool of als mensen belijdenis doen of trouwen. In die gevallen is het de vraag of mensen er ook echt iets mee doen. Voor ons telt niet in de eerste plaats hoeveel exemplaren we verkopen, maar of de Bijbel daadwerkelijk opengaat. Speciale bijbels komen voort uit de wens om de Bijbel echt bruikbaar te laten zijn.

Ik geef twee voorbeelden: de Jongerenbijbel en de Samenleesbijbel, die een gezin helpt om de Bijbel samen te lezen en erover in gesprek te gaan. Op deze behoefte inspelen past naadloos bij de doelstelling van het NBG vanaf de oprichting in 1814. Aanvankelijk bracht het NBG de Bijbel met huifkarren bij de mensen. Nu zijn de middelen anders, maar de wens om de Bijbel dichtbij te brengen, blijft hetzelfde.’

‘Die meiden vinden het bijzonder dat iemand
speciaal voor hen een bijbel maakte’

Ontstaat het idee voor een speciale bijbel binnen het NBG of elders?
‘Dat kan allebei. De Belle Bijbel is bedacht samen met de meidenbeweging van Huis van Belle. Zij wilden iets bieden voor die meiden. De Bijbel Dichtbij is ontstaan binnen het NBG; een Bijbel in Gewone Taal met uitleg en toepassingen. De leidende gedachte hierbij is dat de taal van de Bijbel hoe dan ook best ingewikkeld is voor mensen van nu. Daarom kwam de Bijbel in Gewone Taal er. Maar zelfs bij die vertaling heb je voor Bijbellezen wel kennis nodig van de cultuur in de tijd van de Bijbel, van de geschiedenis en van hoe de Bijbel ontstaan is. Zo kwam de Bijbel Dichtbij er, in samenwerking met de EO.’

En speciale bijbels slaan aan?
‘Ja, er is echt behoefte aan.’

Waarom wordt zo’n bijbel gekocht? Is het gewoon leuk om iets speciaals te hebben of leidt het tot een andere, meer bij de ontvanger passende manier van Bijbellezen?
‘Ik denk dat beide elementen een rol spelen. Voor wat betreft het tweede dat je noemt: een speciale bijbel voegt echt iets toe. Neem nog een keer de Belle Bijbel. Die is bedoeld voor meisjes tussen 13 en 16 jaar. Voor die doelgroep is de Bijbel niet direct een match made in heaven. Dan merk je dat zo’n speciale uitgave toch op een bijzondere manier werkt. Sowieso vinden die meiden het bijzonder dat iemand speciaal voor hen een bijbel maakte. Daar komt bij dat ze merken dat de vragen die zij hebben echt in de Bijbel aan de orde komen. Dat helpt! Door zo’n uitgave weten ze ook dat ze niet alleen zijn: er zijn er méér die deze bijbel hebben en gebruiken.’

Anne-Mareike Schol-Wetter: 'Waar ik van droom, is dat er steeds weer nieuwe gemeenschappen ontstaan rond dat oude, maar nog steeds zo inspirerende boek.' (beeld NBG/Sandra Haverman)

Anne-Mareike Schol-Wetter: ‘Waar ik van droom, is dat er steeds weer nieuwe gemeenschappen ontstaan rond dat oude, maar nog steeds zo inspirerende boek.’ (beeld NBG/Sandra Haverman)

Om welke oplage gaat het dan?
‘De eerste oplage van 3.000 exemplaren was snel uitverkocht. Er komt nu een tweede druk. Daar zijn we heel blij mee.’

Kortgeleden las ik een recensie over de Mannenbijbel, in de Herziene Statenvertaling. Het doel is ‘de man in de drukte van zijn bestaan bij de Schrift te brengen’. Ik dacht: waarom zou ik zo’n bijbel wél pakken en een gewone bijbel niet?
‘Voor alle duidelijkheid: deze Mannenbijbel is niet een uitgave van het NBG. In z’n algemeenheid kan ik zeggen dat de vraag of zo’n speciale bijbel iets toevoegt per persoon verschilt. Misschien zijn er mensen, mannen in dit geval, die bij deze bijbel sneller het gevoel krijgen dat het anders en directer dan een “gewone” bijbel over hun leven gaat. Dat is belangrijk.’

Even koffiedik kijken: hoe zal het gaan met het Bijbellezen in de toekomst?
‘Een niet makkelijk te beantwoorden vraag. We leven in een individualistische tijd waarin mensen geheel eigen keuzes maken. Voor heel veel mensen is de Bijbel best ver weg. Er zijn ook veel mensen die het waarderen dat de Bijbel er ook op papier is, dat ze iets beet kunnen pakken. Die papieren versie zal er zeker blijven, naast de groeiende digitale mogelijkheden.’

‘Zelfs het beste materiaal kan een
leesgemeenschap niet vervangen’

En als het NBG droomt?
‘Dan zien we verschillende lijnen. De eerste is dat we individuen willen blijven bedienen, bijvoorbeeld met onze digitale leesplannen, waarbij je rond een thema of passend bij de tijd van het jaar dagelijks een tekst met uitleg gemaild krijgt. Op termijn bieden we dit ook aan in onze app Mijn Bijbel. Maar zelfs het beste materiaal kan een leesgemeenschap niet vervangen. Daarom willen we mensen blijven verbinden rond de Bijbel. Waar ik van droom, is dat er steeds weer nieuwe gemeenschappen ontstaan rond dat oude, maar nog steeds zo inspirerende boek. Wij kunnen hierin faciliteren, bijvoorbeeld door digitale mogelijkheden en door het aanbieden van betaalbare Bijbeluitgaven die je makkelijk cadeau doet of uitdeelt om er vervolgens over in gesprek te gaan.

Ten slotte vinden we het belangrijk om te investeren in de nieuwe generatie. Daarbij passen de kinderdienstmethode Bijbel Basics, activiteiten richting het onderwijs, zodat kinderen de verhalen blijven horen, en de Samenleesbijbel, die jou als het ware meeneemt de Bijbel door, via routes die je zelf kiest, zodat je op verschillende niveaus kunt insteken.’

Hoe blijft de toch weerbarstige Bijbel hanteerbaar en dichtbij voor een geoefende Bijbellezer?
‘Een belangrijke tip is dat je je blijvend moet willen laten verrassen door de Bijbel. Denk bij het lezen niet al op voorhand dat je weet wat er staat. Ga er in die zin open in, kijk en zoek naar verbanden. En vooral: lees goed!’

Dit artikel maakt deel uit van een themanummer over Bijbellezen, dat op zaterdag 4 augustus verschijnt. Benieuwd naar het hele nummer? Bestel exemplaren via administratie@onderwegonline.nl of neem voor 29 augustus een gratis proefabonnement en ontvang dit nummer als welkomstgeschenk.

Delen.

Over de auteur

Leendert de Jong (GKv) werkt in de media en is hoofdredacteur van OnderWeg.

Laat een reactie achter