Vluchten vanwege je geloof

Wat doe je als je door mensen uit je eigen dorp wordt buitengesloten, alleen omdat je christen bent? Of erger nog, als je bezittingen worden afgenomen en je leven in gevaar is?

Op één van mijn reizen naar Noord-Irak sprak ik een kerkleider van de Assyrisch-Apostolische Kerk. ZOA werkte samen met de organisatie waar hij leiding aan gaf. We spraken over de vervolgde kerk in Irak. Hij vertelde dat er in Irak vijftien jaar geleden ongeveer anderhalf miljoen christenen waren en nu nog maar zo’n 300.000.

‘Weet je wat ik niet snap? Mijn neef heeft net asiel gekregen in Frankrijk, omdat hij christen is. Hij heeft gestudeerd en heeft een baan. Hij woont in een mooi huis hier in Koerdistan. Hij heeft een gezin en kan goed voor hen zorgen. Hij leidt een vreedzaam leven. Toch laten jullie hem naar Europa komen. Elke maand vertrekken er meer christenen en daardoor lopen de kerken hier hard leeg. Waarom doen Europese overheden dat?’

Zo’n hartenkreet blijft me bij en ik heb er nog vaak over nagedacht. Er zitten voor mij meerdere kanten aan en ik voel me er zeer bij betrokken, als hulpverlener en als medegelovige.

Hervestiging

Als hulpverlener zet ik me in voor de bescherming van en hulp aan mensen die vluchten voor vervolging en geweld. ZOA geeft hulp in verschillende conflictgebieden. In veel van die gebieden zijn religieuze tegenstellingen een ingrediënt in de cocktail van oorzaken voor dat geweld. Denk aan Nigeria, waar christenen worden aangevallen door de extreemislamitische Boko Haram. Denk aan Jemen, waar sjiieten en soennieten tegenover elkaar staan. Denk ook aan Myanmar, waar de islamitische Rohingya worden onderdrukt door boeddhistische Birmezen. Mensen op de vlucht voor vervolging of geweld kunnen vaak worden opgevangen in de regio, maar soms is er geen andere optie dan hen te hervestigen in een westers land.

‘Waarom doen Europese overheden dat?’

Voor hervestiging komen mensen in aanmerking die voldoen aan de definitie van vluchteling. Volgens het Vluchtelingenverdrag van 1951 is een vluchteling ‘een persoon die gegronde vrees heeft voor vervolging vanwege ras, godsdienst, nationaliteit, het behoren tot een sociale groep of een politieke overtuiging’. Deze definitie uit het Vluchtelingenverdrag is nog altijd het uitgangspunt van onze wet- en regelgeving en daarmee het uitgangspunt bij de beoordeling van asielaanvragen.

Uit humanitair en juridisch oogpunt voldoen de christenen in Irak aan de definitie van vluchteling. Zonder de details van de situatie van de neef te kennen, kunnen we zonder voorbehoud aannemen dat hij en andere Irakese christenen gegronde vrees hebben voor vervolging. Christenen leefden lange tijd vreedzaam samen met soennitische en sjiitische moslims. Dat veranderde toen IS na de inname van Mosul en omgeving de Arabische letter ‘N’ – van Nasara (= christenen, afgeleid van Nazaret) – op de huizen en andere bezittingen van christenen aanbracht. De tegenstelling tussen christenen en de andere groepen werd opeens pijnlijk uitvergroot.

In IS-gebied werden bezittingen van christenen afgenomen en werden velen zelfs vermoord. Mensen sloegen op de vlucht met niets anders dan de kleren die ze aanhadden. De dreiging dat IS zijn gebied zou uitbreiden was lange tijd reëel aanwezig, maar ook elders in Irak werd de tegenstelling tussen christenen en anderen aangewakkerd door de maatregelen van IS. Voldoende reden dus om Irakese christenen asiel te verlenen in Europa.

Krimp

Als medegelovige gaat het lijden van mijn broeders en zusters me aan het hart. Ik heb jaren in Kazachstan gewoond en van nabij gezien hoe christenen ook daar vervolgd werden. Soms werden voorgangers opgesloten, maar de vervolging was vaak het grootst vanuit de eigen gemeenschap. Wat is het heftig als je door mensen van je eigen gemeenschap wordt uitgesloten, als zelfs je familie je slaat of niets meer met je te maken wil hebben omdat je christen bent.

Hier was de kerk aanwezig lang voordat het
christendom West-Europa bereikte

Als medegelovige maak ik me ook zorgen over de marginalisering van de kerk in het Midden-Oosten. Wat is het toch zonde dat de kerk vandaag zo hard krimpt in de regio waar ze ontstaan is. Niet alleen in Irak, maar ook in andere landen in het Midden-Oosten wordt de kerk meer en meer naar de marge gedrongen. Hier was de kerk aanwezig lang voordat het christendom West-Europa bereikte, maar nu lopen de aantallen christenen er schrikbarend hard terug. Wat moet dat frustrerend zijn als je leiding geeft aan een plaatselijke kerk en je gemeenteleden ziet wegtrekken, in een tijd waarin je elkaar harder nodig hebt dan ooit tevoren.

Frustratie

De vraag dringt zich onvermijdelijk op: Wat zou ik doen als ik in de schoenen van die neef stond? Zou ik mijn kinderen ook niet in vrijheid willen laten opgroeien? Aan de andere kant: kun je vervolging om het geloof wel echt vermijden? ‘Allen die vroom en in eenheid met Christus Jezus willen leven, zullen worden vervolgd’, schrijft Paulus (2 Timoteüs 3:12). Ik besef dat ik geen flauwe notie heb van wat het betekent om vervolgd te worden. Daarom heb ik ook geen idee hoe ik zou reageren als ik in een vijandige omgeving zou komen en geen toekomst meer zou zien voor mijn kinderen. De kerkleider had wat dat betreft meer recht van spreken; hij blijft.

De frustratie van de kerkleider is te begrijpen, maar is de geschiedenis zich in feite niet aan het herhalen? Zo lezen we in Handelingen 11:19: ‘De leerlingen die verdreven waren als gevolg van de onderdrukking die na de dood van Stefanus was begonnen, trokken naar Fenicië, Cyprus en Antiochië.’ Ook toen al was er sprake van vervolging en sloegen gelovigen op de vlucht. Op die manier, door de vluchtelingen, verspreidde de blijde boodschap zich.

Misschien moet ik mijn zorgen over de omvang van de kerk maar loslaten. Zo beschouwd mogen we hier in Europa blij zijn met Nigeriaanse christenen, Karen christenen uit Myanmar en Irakese christenen. Want de kerken in Europa lopen misschien wel net zo hard leeg als die in het Midden-Oosten. Dat gebeurt met name in de grote steden, maar het goede nieuws is dat migrantenkerken in onze grote steden juist floreren. Mede dankzij de gevluchte christenen die in hun thuisland zo gemist worden. Misschien zal blijken dat juist de vluchtelingen helpen om de kerk in Europa weer op te bouwen.