‘Helpt U mij, want ik kan het niet alleen’

0

‘Hoor, o God, mijn smeken, sla acht op mijn gebed. Laat mij altijd wonen in uw tent, veilig verscholen onder uw vleugels.’ Ik moest bij het thema kwetsbaarheid denken aan dit vers uit Psalm 61. Wat betekent het dat Gods kracht zichtbaar wordt in kwetsbaarheid? En ervaar je dat ook zo als je zelf in een kwetsbare positie terechtkomt?

Kwetsbaarheid is niet iets waar je zelf naar zoekt. Het ís er soms, maar het is niet makkelijk. Ook niet in onze tijd, waarin we hard roepen dat je kwetsbaar mag zijn en dat we niet zo perfect hoeven te zijn als we elkaar wijs hebben gemaakt. Denk aan de hashtag #notsoperfect op sociale media, waarbij foto’s gedeeld worden van dingen die misgingen of die niet zo perfect zijn, om te tonen dat niet alles mooi is en hoeft te zijn.

Kwetsbaarheid is dus in, maar het is de vraag hoeveel deze trend met echte kwetsbaarheid te maken heeft. Wat er onder die hashtag gebeurt, is misschien eerder het tegenovergestelde. We laten (iets van) onze fouten zien, om vervolgens ons gevoel van eigenwaarde te versterken door complimenten van mensen om ons heen te verzamelen: wat goed dat je dat deelt, wat knap dat je dat eerlijk durft te laten zien, trek het je niet aan, gelukkig zijn we allebei not so perfect.

Echte kwetsbaarheid heeft daarentegen te maken met een situatie waarin je je verre van goed en knap voelt. Je voelt je juist klein en bang. Je weet het echt niet meer, alle grond onder je voeten is weg. Natuurlijk is het goed om elkaar af en toe te zeggen dat we verre van perfect zijn, maar dat is heel wat anders dan dat we kunnen omgaan met gebrokenheid, dat we pijn onder ogen durven zien en dat we elkaar durven laten zien waarin we echt kwetsbaar zijn.

Verdoven

De Amerikaanse professor Brené Brown heeft veel losgemaakt met haar spreken over ‘de kracht van kwetsbaarheid’ (haar TED-talk op YouTube is 21 miljoen keer bekeken). Ze merkte dat mensen die hun kwetsbaarheid tonen daar nooit over spreken als iets comfortabels, maar altijd als iets wat simpelweg nodig is. Nodig voor verbondenheid, want die loopt vaak stuk op schaamte en op de angst dat we ten diepste niet aanvaard worden als we zijn wie we echt zijn, dat we het niet waard zijn liefde te ontvangen. Vanuit die angst willen we kwetsbaarheid het liefst niet voelen.

Maar de realiteit is: we zijn kwetsbaar en we leven in een gebroken wereld. Daarom ontwikkelen we strategieën. We verdoven onze pijn bijvoorbeeld. Het probleem is alleen dat je emoties niet kunt isoleren en op zichzelf kunt verdoven. Als je zegt: de pijn, de teleurstelling en de schaamte wil ik niet voelen, verdoof je daarmee ook de vreugde en de dankbaarheid. Het maakt ons alleen.

Wat onder die hashtag gebeurt,
is misschien eerder het tegenovergestelde
van kwetsbaarheid

Brown ontdekte in haar onderzoek dat er maar één variabele was die de mensen met een sterk gevoel van liefde en verbondenheid onderscheidde van de mensen die daar altijd naar op zoek bleven. Dat was: dat zij geloofden dat zij het wáárd waren om geliefd te zijn. Als gevolg daarvan waren ze bereid los te laten wie ze zouden moeten zijn en hadden ze de moed om het verhaal van wie ze waren te vertellen. Ze omarmden kwetsbaarheid.

Energie

They believe they are worthy of love and belonging’, zegt Brené Brown. Ze geloven dat ze het waard zijn om geliefd en aanvaard te zijn. Ik dacht: wat hebben wij als christenen dan een ontzettend groot geschenk in handen. Want ik herken die vraag: ben ik het wel waard om aanvaard en geliefd te worden, door anderen, door mezelf? Ik voel mezelf allerminst waardevol en ben geneigd te denken dat liefde en aanvaarding niet voor mij kunnen zijn. Maar dan zegt het geloof, dwars daartegen in: en toch wéét ik dat het wel zo is. Ik ben aanvaard en geliefd door God.

Zo bezien is kwetsbaarheid in de eerste plaats dat je zegt: ‘Here God, ik voel me niet waardig om geliefd te worden, ook niet door U, en ik ben het ook niet, ik heb uw zegen niet verdiend, maar wilt U mij bij U thuisbrengen en voor mij zorgen? U zegt het, dat U mij in Christus liefhebt en aanvaardt, en Here God, zegt U het dan maar, want uw waardheid telt.’

Juist dan, als je je verdrietig, klein en onmachtig voelt, kun je Gods genade en liefde ontdekken en merken dat Hij sterk is als jij zwak bent. (beeld lightpoet/Shutterstock)

Juist dan, als je je verdrietig, klein en onmachtig voelt, kun je Gods genade en liefde ontdekken en merken dat Hij sterk is als jij zwak bent. (beeld lightpoet/Shutterstock)

C.S. Lewis zei: ‘God loves us, not because we are so lovable, but because He is love.’ God bewees zijn liefde op de meest onbegrijpelijke manier toen Hij zelf in zijn Zoon in onze gebroken wereld kwam – kwetsbaar, in een kribbe. Hij deelde onze schuld, onze pijn, onze wonden. Hij deelde ze niet alleen, Hij droeg ze en overwon ze. Als je die liefde kent, wordt omgaan met gebrokenheid anders. Je hoeft de pijn niet meer te verdoven, maar je kunt er eerlijk over zijn.

In zijn boekje Bevrijd je verdriet schrijft Henri Nouwen: ‘Er gaat veel energie zitten in het ontkennen van verdriet, maar de eerste stap naar genezing is: zie je verdriet onder ogen, en laat God erin toe.’ Hij kent het allang, Hij kent jou allang, inclusief je angsten, je zonde, je onzekerheid en je eenzaamheid. Kwetsbaarheid naar God toe is zeggen: ‘Here, hier is het allemaal, mijn pijn, mijn schuld, mijn schaamte, mijn angst. Helpt U mij, want ik kan het niet alleen.’

Job

Hoe reageerde ik toen ik ongewild te maken kreeg met kwetsbaarheid? Hoe kon ik verder?

Niemand verlangt naar omstandigheden waarin je kwetsbaar bent, maar ze waren er eenvoudigweg voor mij. Een tijd van ingrijpende ziekte in ons gezin maakte veel onzeker en had een blijvende impact. In diezelfde tijd verloren we tweemaal een kindje tijdens de zwangerschap. Daarna kwam er opnieuw een bericht van dreigende ziekte, nu bij mijzelf.

Hoe reageerde ik? Door bijna koppig vast te houden aan wat God beloofde. Door zijn woorden letterlijk te nemen, te gelóven. ‘In de nood zal Ik bij je zijn’ (Psalm 91). ‘Goed is de HEER voor wie Hem zoekt en alles van Hem verwacht’ (Klaagliederen 3). En iets verderop: ‘Altijd als ik roep, bent U nabij; U zegt mij: “Wees niet bang.”’ Dat zijn woorden die ik letterlijk heb genomen.

Met onbeantwoorde vragen vertrouwde ik me toe aan Hem. Ik wist niet hoe de weg zou gaan, maar zei: ondanks alles wat ik niet begrijp, vertrouw ik mij toe aan U. Zoals Job, die God echt niet kon volgen, of Asaf, die in Psalm 77 erkent dat de wegen van God onnavolgbaar zijn, maar dat God zich in de geschiedenis keer op keer bewezen heeft als bevrijder en herder, en Hij verandert niet.

Herberg

Het letterlijk nemen van Bijbelteksten deed ik soms heel concreet, bijvoorbeeld naar aanleiding van preken die ik hoorde. Ik herinner me een preek over Psalm 131: ‘Israël, hoop op de HEER!’ Er werd gevraagd: hoe doe je dat dan als je onrustig bent en bang voor wat gaat komen? Het antwoord was: laat los, en laat je vasthouden. Laat het idee los dat jij de dingen die te groot voor je zijn en waarin je God niet kunt volgen zelf wel aankunt. Laat je vasthouden en troosten door naar God te vluchten en Hem voor je te laten zorgen in alles wat buiten je macht ligt, door je bij Hem tot rust te laten brengen. Niet zozeer door iets wat Hij geeft, maar door Hemzelf.

Misschien lukt het om te verdragen
dat je geen raad weet en de pijn niet kunt oplossen

De situatie zelf werd daardoor niet veel makkelijker. Dat is ook wat je in de psalmen steeds ziet. Als God troost, verandert de situatie meestal niet. Maar Hij brengt je wel tot rust, omdat je beseft dat Hij voor je zorgt en dat er een herberg is in de nacht. Uiteindelijk troost Hij met zichzelf. Psalm 16: ‘U bent mijn Heer, mijn geluk, niemand gaat U te boven.’ Psalm 63: ‘Uw liefde is meer dan het leven.’ Psalm 4: ‘In U vindt mijn hart meer vreugde dan zij in hun koren en wijn.’ Al die psalmen zeggen: Here, als U mij liefhebt, dan heb ik daarmee alles. En dan vertrouw ik me, wat er ook speelt, aan U toe.

Diep verdriet hebben voelt ellendig. Je weet je klein en machteloos. Maar juist dan, als je je verdrietig, klein en onmachtig voelt, kun je Gods genade en liefde ontdekken en merken dat Hij sterk is als jij zwak bent. Dwars door al je worstelingen heen besef je dat niet jij Hem zocht om vast te houden, maar dat Hij jou zocht. Dat maakt onuitsprekelijk dankbaar.

Afstraling

Als je je bewust bent van Gods liefde voor jou, wordt de manier waarop je naar anderen toe omgaat met gebrokenheid en pijn ook anders. Eigen kwetsbaarheid maakt je gevoelig voor het verdriet van anderen. Je pikt het sneller op en je durft het misschien sneller aan om bij wanhoop of eenzaamheid niet te vluchten, maar in de buurt te blijven. Misschien lukt het dan om te verdragen dat je geen raad weet en de pijn niet kunt oplossen, zodat je het uithoudt in het verdriet. Andersom durf je jezelf misschien makkelijker open te stellen naar anderen om hulp en vriendschap van hen te aanvaarden.

Aanvaard en geliefd door de Heer kun je kwetsbaar en eerlijk naar anderen zijn, zonder van hen te verwachten wat je eigenlijk bij de Heer moet zoeken, namelijk dat Hij je helemaal kent en al je behoeften vervult. Vaak verwachten wij van elkaar dingen die alleen de Heer kan geven, en dan raken we teleurgesteld en trekken we ons terug. Maar als we beseffen dat Gods liefde meer is dan het leven, dat we in Hem alles hebben, dan maakt dat vrij om in vrijheid en liefde van elkaar te ontvangen en aan elkaar te geven.

Zulke momenten zijn heilzaam en kostbaar. Henri Nouwen zegt: ‘Als mensen niet meer álles voor ons hoeven te betekenen, kunnen we blij zijn met wat ze ons te geven hebben. Ze zijn een beetje de afstraling van Gods liefde voor ons.’ Ze laten iets doorklinken van Gods volmaakte en onvoorwaardelijke liefde.

Dat is precies zoals ik het ook ervaren heb. Als je kwetsbaar bent, kunnen kostbare ontmoetingen ontstaan, waarin je elkaar goed mag doen en waarin je samen blij kunt zijn over Gods liefde, die blijkt door die ontmoetingen heen. Echte verbondenheid, je geschonken, maakt ontzettend dankbaar.

Rijk

Kan in kwetsbaarheid Gods kracht zichtbaar worden? Jazeker. Is dat maakbaar? Nee. Het is ook niet de kwetsbaarheid op zich die ons helpt. Kwetsbaar zíjn we. En aan veel pijn komt hier op aarde geen eind. De vraag is: vertrouw je je in je kwetsbaarheid toe aan Hem die in ons donker wilde komen en die de macht van het kwaad en de dood overwon? Hij is sterk en zijn rijk komt. ‘De duisternis gaat wijken van d’eeuwenlange nacht, een nieuwe dag gaat prijken met ongekende pracht.’ Kerst: Gods kracht in kwetsbaarheid.

Delen.

Over de auteur

Miranda Renkema-Hoffman is theologe.

Laat een reactie achter