Millennials hebben de kerk nodig

Hoe denken millennials uit de NGK en GKv over de naderende kerkfusie in 2023 tussen beide kerkverbanden? OnderWeg peilde online de mening van ruim driehonderd kerkleden tussen de 20 en 35 jaar. Waar moet het over gaan in de nieuwe kerk? ‘Omzien naar elkaar was het meest aangevinkte thema.’

OnderWeg verspreidde online een enquête met vragen over de naderende kerkfusie. Deze werd onder meer verspreid via sociale media, via predikanten uit beide kerkgenootschappen en onder studenten van de Theologische Universiteit in Kampen. Het aantal respondenten was 316. Ruim twee derde van hen wist al dat de NGK en GKv gaan fuseren. Driekwart van de respondenten vindt de fusie een goede zaak. 20 procent heeft er geen mening over. Slechts 4 procent vindt de fusie een slechte zaak.

De jonge mensen die het een goede zaak vinden, zeggen dat we samen dezelfde God dienen.

Versplintering

Er is ook gevraagd waarom de respondenten de fusie een goede zaak vonden of niet. Merijn Wijma, dataonderzoeker bij het Praktijkcentrum: ‘De jonge mensen die het een goede zaak vinden, zeggen vaak dat we dezelfde God dienen, dus dat we dat ook samen kunnen doen. De verschillen tussen de GKv en NGK zijn volgens hen verwaarloosbaar. Ze vinden de versplintering van de kerk onbijbels. Ze wijzen erop dat de Bijbel eenheid onder christenen leert.’

Verschillende respondenten vinden het ook organisatorisch handiger om de kerkverbanden te fuseren. Zeker in tijden van verminderde kerkgang vinden sommigen het belangrijk om samen te werken, omdat je samen sterker bent. Anderen zien de fusie als helend ten opzichte van de scheuring van 1967, waardoor verschillende gemeentes (die nu samen de NGK vormen) buiten het kerkverband van de GKv kwamen te staan.

De millennials die blij zijn met de fusie, vinden de verschillen klein. ‘Hoe dun is de heg tussen beide kerkverbanden geworden? Je kunt er al goed doorheen kijken. Samen verder gaan als kerken is een ultiem doel. Versplintering is er al genoeg.’ Iemand anders stelt dat alle christenen hetzelfde doel hebben: God groot maken. ‘Ik vind het juist mooi om dat met verschillende mensen te doen. We kunnen veel van elkaar leren, bijvoorbeeld over de manier waarop we kerkdiensten invullen.’

Nog geen abonnee van magazine OnderWeg? Verander dat en word gratis Proefabonnee Digitaal: 3 maanden lang ons kleurrijk, eigentijds kerkelijk magazine gratis lezen op je mobiel of tablet. Dat kan nu, via de nieuwe app ‘OnderWeg online’. Geef je via dit formuliertje op.

Verwarrend

Een vijfde van de respondenten heeft geen heldere mening over de fusie. ‘Aan de ene kant’, legt Wijma uit, ‘vinden ze de fusie mooi, maar aan de andere kant zien ze ook dat oudere mensen er moeite mee hebben.’ Het kan volgens hen verwarrend zijn dat de GKv intussen zo veranderd is dat een fusie nu ineens wel mogelijk is, terwijl dat eerder niet zo was.

Zorgelijk

Respondenten die tegen de fusie zijn, vinden de onderlinge verschillen te groot. Er is volgens hen te weinig aandacht voor de inhoud en te veel voor het fusieproces. Wijma: ‘Sommigen vragen zich af of de GKv nog wel dezelfde kerk is waarvoor vorige generaties gevochten hebben. Sommige GKv-leden zijn bang dat een fusiekerk te ver van de Bijbel af komt te staan. NGK-leden zijn op hun beurt bang dat de kerk behoudender zal worden.’

Zo schrijft een respondent: ‘Het is naar mijn idee niet goed dat de GKV en NGK fuseren. De plaatselijke kerken zijn nauwelijks betrokken bij de fusie; een dergelijke actie lijkt mij toch gewichtig genoeg om dit meer met de kerken te bespreken.’ De respondent signaleert in de GKv ‘een vervlakking in de gereformeerde leer, een andere visie op Bijbel, bekering en levensheiliging’.

Iemand anders noemt de fusie zorgelijk. ‘Er is minder binding aan de belijdenisgeschriften en een andere interpretatie en uitleg van de Bijbel.’

Anderen zijn bang dat de kerkfusie weer een nieuwe kerkscheuring tot gevolg heeft. Bij het ontstaan van de fusiekerk PKN, in 2004, ontstonden twee nieuwe kerkverbanden: de Hersteld Hervormde Kerk en de voortgezette Gereformeerde Kerken in Nederland. Een respondent: ‘Het zou mooi zijn als de fusie tussen de GKv en NGK niet zorgt voor nieuwe kerken met scheuren door bestaande plaatselijke gemeenten.’

Beide kerken zijn gebaseerd op de Bijbel. De GKv is meer gericht is op traditie en de vrijgemaakte zuil; de NGK legt meer de nadruk op de autoriteit van de plaatselijke kerk.

Verschillen

Op de vraag of er wezenlijke verschillen zijn tussen de NGK en de GKv wordt verschillend gereageerd. De meest genoemde overeenkomsten zijn: beide kerken baseren zich op de Bijbel; het geloof in God en Christus; het gereformeerde kerk-zijn; de drie formulieren van enigheid; de liturgie; de gezamenlijke geschiedenis; hun houding ten opzichte van de maatschappij; de invulling van doop, belijdenis en avondmaal; de prediking.

Wijma: ‘De respondenten noemen als verschillen dat de GKv meer gericht is op traditie en de vrijgemaakte zuil, terwijl de NGK meer de nadruk legt op de autoriteit van de plaatselijke kerk in plaats van de landelijke vergadering. Daarnaast wordt gezegd dat in de NGK meer plaats is voor afwijkende meningen, zoals over homoseksualiteit of de vrouw in het ambt. Over het algemeen wordt de NGK als vrijer en progressiever beschouwd dan de GKv.’

Verreweg de meeste millennials vinden het goed dat er een landelijk kerkverband is.

Kerkverband

Het merendeel van de 316 respondenten is er blij mee dat de fusiekerk er komt. Maar wat vinden deze millennials eigenlijk van het fenomeen kerkverband? Verreweg de meesten vinden het goed dat er een landelijk kerkverband is. Het grootste deel wil zich vooral inzetten voor hun lokale gemeente. Sommigen weten nog niet wat voor rol het nieuwe kerkverband voor hen zal krijgen, omdat ze eerst willen afwachten hoe het nieuwe kerkverband eruit zal komen te zien. Met de stelling: ‘Ik heb een kerk nodig om te kunnen geloven’, zijn de meesten het eens. Slechts een klein deel zegt geen kerk nodig te hebben om te geloven of heeft er geen mening over.

Thema’s

Wat vinden millennials belangrijke thema’s? Wijma: ‘“Omzien naar elkaar in de gemeente” is het meest aangevinkte thema, gevolgd door “hoe je christen bent in het dagelijks leven”. Ook “wie God is en wat we van Hem kunnen leren” wordt regelmatig genoemd, evenals “dat Jezus is opgestaan uit de dood”.’

De aandacht voor de vergeving van zonden, een klassiek gereformeerd thema, scoort opvallend laag. ‘Hoe ik met mijn zonden kan breken’ werd niet aangevinkt. Respondenten noemden uit zichzelf wel nog verschillende andere voor hen relevante onderwerpen, zoals homoseksualiteit, LHBT (lesbienne, homo, biseksueel of transgender), jodendom en Israël.

Verenigde Gereformeerde Kerk

We vroegen de woordvoerders van beide kerkgenootschappen om een reactie. Ds. Willem Smouter, voorzitter van de laatste Landelijke Vergadering van de NGK, wilde liever niet reageren. Ds. Melle Oosterhuis, voorzitter van de laatste synode van de GKv, is erdoor geraakt dat zo veel jongeren en millennials aangeven niet zonder de kerk te kunnen. ‘Ze gaan niet mee met de stroom van individualisering en hechten aan het omzien naar elkaar in de gemeente. Dat bemoedigt me als het gaat om de toekomst van en de kansen voor een Verenigde Gereformeerde Kerk.’

Dit zeggen de millennials over de fusie

‘De Bijbel en Jezus centraal stellen en fuseren in afhankelijkheid van Hem.’

‘Blijf bij de Bijbel en de belijdenissen. Zo niet, dan ben ik bang dat we de jeugd verliezen en ook op andere terreinen de synodalen achterna gaan.’

‘Houd in het oog: het gaat niet om onze kerkverbanden. Alle eer aan God!’

‘Ik heb steeds minder geloof in een papieren eenheid waarbij een stoffig orgaan als een synode dingen bespreekt en alles overlaat aan de plaatselijke kerken.’

‘Zing, vecht, huil, bid, lach, werk en bewonder (niet zonder ons).’

Ook fuseren met CGK en PKN

‘Schiet op! En fuseer ook maar met CGK.’

‘De verschillende kerkverbanden zijn een teken van de zondeval. Verdeeldheid onder christenen was een luxe die wegvalt met de teruglopende kerkgang. Richt je op de toekomst en zoek aansluiting met de PKN.’

Blijf niet hangen in het verleden

‘Als jongere juich ik het alleen maar toe en ben ik dankbaar voor de stappen die gezet worden. Tegelijkertijd zie ik pijn bij hen die de scheuring van 1967 hebben meegemaakt. Daar is natuurlijk een verzoeningsmoment voor geweest, maar ik denk wel dat het goed is om daar aandacht voor te blijven houden, terwijl we samen vooruitkijken. Op een gegeven moment is het “zand erover”, maar zolang de generatie die 1967 bewust heeft meegemaakt nog leeft, zal hier altijd pijn zitten. Radicaal keuzes maken is nodig. Zachte heelmeesters maken stinkende wonden.’

‘Blijf niet steken in het verleden. Voor ouderen is het weer bij elkaar komen, voor ons is het fuseren van twee verschillende kerken. Als je blijft steken in verzoening, verlies je mij.’

‘Mooie verhalen, maar tegelijkertijd ervaar ik geen noodzaak voor de fusie en vind ik dat er iets te veel in het verleden geleefd wordt. De fusie van kerken laat me niet meer verbonden voelen dan dat ik nu al doe.’

Zijn er verschillen tussen NGK en GKv?

‘Ik kan het absoluut niet begrijpen dat we gaan fuseren! Waarom is het nodig? Het frustreert mij als GKv-kerkganger heel erg. We geloven inderdaad in dezelfde God, maar er zijn zeker wel verschillen. Daar wordt zomaar overheen gestapt. Waarom hebben we in de kerk geen kerkleer meer? Worden we dom gehouden? Wat is er aan de hand?’

‘Pas op dat er niet te veel concessies gedaan worden richting GKv die onze NGK-identiteit verloochenen. Ik heb op vrijgemaakte scholen gezeten en was altijd “anders”. Die dingen zijn hardnekkig. Ik ben dus wel huiverig voor een fusie.’

‘Ik ben 23, studeer theologie en heb werkelijk geen flauw idee van de verschillen tussen NGK en GKv. Ik denk dat ik niet de enige daarin ben. Dat is misschien ook een beetje de zegen van een nieuwe generatie, een nieuw begin.’

Verantwoording

Het onderzoek is een initiatief van OnderWeg en is uitgevoerd in samenwerking met dataonderzoeker Merijn Wijma van het Praktijkcentrum.

De online-enquête is verspreid via sociale media, via GKv- en NGK-predikanten onder hun gemeenteleden, en onder theologiestudenten in Kampen. Ruim 300 mensen vulden de enquête in.

De gemiddelde leeftijd van de respondenten is 28 jaar. Het grootste deel van de respondenten (61 procent) komt uit de GKv, 35 procent komt uit de NGK. De GKv telt in 2019 114.603 leden, de NGK 32.896. Er zijn geen gegevens beschikbaar over de leeftijdsopbouw. De GKv is drie keer groter dan de NGK, dus naar verhouding zijn er iets te veel NGK-respondenten. Dat is geen probleem; de verhouding is representatief genoeg om conclusies te kunnen trekken.

Het grootste deel geeft aan kerkelijk heel betrokken te zijn: ze bezoeken kerkdiensten, leven mee met gemeenteleden en doen in de kerk vrijwilligerswerk. Slechts 36 respondenten zeggen niet erg of helemaal niet betrokken te zijn. Dit gegeven zorgt voor een vertekend beeld, omdat mensen die betrokken zijn eerder geneigd zijn om een dergelijke vragenlijst in te vullen. 13 procent van de respondenten heeft theologie gestudeerd.

Lees de volledige resultaten van het onderzoek onder ruim 300 gereformeerde millennials op www.onderwegonline.nl/millennials.

Nog een abonnee van OnderWeg? Meld je aan voor een gratis Proefabonnement!