Eigen belang

0

In deze coronacrisis beseffen we nog beter wat het is om belangen af te wegen. Onze eigen wensen moeten we ondergeschikt maken aan het algemene belang of aan de gezondheid van de mensen die ons na staan. Wat doet dit met ons als mens, vooral ook als gelovig mens? Ik mis het zingen van liederen, maar tegelijk wil ik daarvan afzien omwille van de ander. Is dat zelfverloochening?

(beeld Liderina/iStock)

(beeld Liderina/iStock)

Zelfverloochening is nee zeggen tegen je eigen verlangens en gevoelens. Je luistert niet meer alleen naar jezelf en je eigen wensen. Ten diepste is zelfverloochening het afsterven van de oude mens aan de zonde. Calvijn noemt zelfverloochening ‘de hoofdsom van het christelijke leven’. Vanuit verschillende perspectieven kun je dit ook zo verwoorden:

  • geloof in God: God eren en op Hem vertrouwen in plaats van op je eigen verstand en gevoel;
  • Jezus: de wil van de Vader doen in gehoorzaamheid tot de dood aan het kruis;
  • jezelf: de ander voor laten gaan;
  • de ander: je inleven in de standpunten of het gevoel van de ander (empathie);
  • de afweging tussen jezelf en de ander: dienstbaar zijn en tegelijk beseffen dat je eigenbelang aanwezig is.

Volhouden als kring

‘Houd vol’ is de kreet die we in deze tijd steeds weer horen. Volhouden vraagt om zelfverloochening. Het betekent een belangenafweging tussen jou en de ander met als doel de ander te beschermen tegen het coronavirus. Dat is het ankerpunt.

Welke belangentegenstellingen kom jij tegen? Kom je als kring wel of niet fysiek samen? Bezoek je een gemeentelid dat alleen woont wel of niet? Tijdens de Zoommeetingen van het Praktijkcentrum zochten we naar de belangenafweging rond gemeente-zijn. Dit leeft voor grote en kleine groepen in de kerk. De creatieve oplossingen die werden aangedragen als wandelen en samen buiten zijn, liggen voor de hand. Maar check je, voor je naar buiten gaat, dan ook elkaars temperatuur? En gebruik je een mondkapje? Of doe je niets ten koste van jezelf en je verlangen naar ontmoeting en gemeenschap?

Een andere actuele belangenafweging is bijvoorbeeld je standpunt ten aanzien van racisme boven de noodzaak van de anderhalvemetersamenleving. Wat zou je kiezen als je burgemeester van een stad was? Of als je zelf erg gedreven bent als het gaat om racisme? Dit zijn moeilijke afwegingen. Hier gaat het om het uitdragen van je eigen standpunt versus het belang van de ander.

Voor het kringgesprek

1. Welke belangenafweging kom jij tegen in de kerk of persoonlijk?
2. Welke keuze maak jij als het gaat om de demonstraties over racisme?
3. Wat is voor jou de verbinding tussen zelfverloochening en kruis dragen?


In deze verdieping kun je lezen over de verbinding met het kruis van Jezus (1). De grenzen bij zelfverloochening (2) verken je met elkaar en we zoeken in de geschiedenis naar zelfverloochening bij twee monniken (3). Want juist monniken tonen in hun levenswijze zelfverloochening.

Het kruis en zelfverloochening

Lees als kring de bijdrage van theoloog William den Boer:

  • De Boer start met de woorden van Jezus: ‘Wie mijn volgeling wil zijn, moet zichzelf verloochenen, zijn kruis op zich nemen en zo achter mij aan komen.’ (Markus 8:34) Wat betekenen die woorden voor jouw leven?
  • Als Jezus Zijn lijden aankondigt voor Hij met zijn discipelen naar de Olijfberg gaat, reageert Petrus. ‘Al zou ik met U moeten sterven, ik zal U nooit verloochenen. Alle anderen zeiden iets dergelijks.’ (Marcus 14:31) Wat leert je dit, ook als je het verdere gedrag en zijn liefdeswoorden aan Jezus aan het meer van Galilea kent in Johannes 21?
  • De conclusie van de Boer is: ‘Zelfverloochening blijkt gelukkig geen voorwaarde, maar vrucht van Jezus’ kruisdood.’ Hoe omschrijf jij de bloei in je leven als je dat ziet vanuit zelfverloochening?

Grenzen

Waarom moet ik altijd helpen? Dat kan zomaar een vraag in je leven zijn. Mag ik aan mezelf denken of moet ik altijd eerst de ander voor laten gaan? Hoe kan ik voor mezelf op komen zonder egoïstisch te zijn? Hoe kan ik mijn naasten onverdeeld liefhebben? Deze vragen laten iets zien van de spanning rond grenzen bij de twee polen tussen assertiviteit en jezelf verloochenen.

  • Teken je positie op de 2 polen van assertief zijn ∞ jezelf verloochenen. Kies je positie bij een concrete situatie die in deze tijd van coronacrisis en kies wat je positie van nature is.
  • Assertief ——————————————————————- Jezelf verloochenen.

Zelfbeeld

Dominee Robert Roth vertelt iets over zijn proces en beleving rond de uitspraak ‘De ander belangrijker en hoger achten dan jezelf’. Een proces van zelf niet gezien en erkend worden naar de rijke ontdekking en een van de mooiste dingen in zijn leven nu om de ander hoger te achten. Het laat zien dat zelfverloochening iets doet met je zelfbeeld.

Een bijbels voorbeeld is de man die zijn talenten in de grond begroef (Matteüs 25:14-30). Deze man had onvoldoende zelfrespect om actief en zelfstandig met de talenten aan het werk te gaan. Je kunt de vergelijking maken met het beeld van een ‘mens als spons’, iemand die een laag zelfbeeld heeft en zich ellendig voelt als hij of zij faalt. Een spons neemt weinig risico’s en heeft weinig eigenwaarde. Jezelf verloochenen is dan gedrag dat je ziet in bijvoorbeeld een relatie. Je gaat helemaal op in de ander en cijfert jezelf weg. Bij het helpen van mensen ontstaat de leugen dat de behoeften van de ander belangrijker zijn dan die van jezelf.

Wat kun je doen als je deze ‘leugen’ opmerkt in een relatie? Maak een lijstje van je eigen behoeften en verlangens. Denk daar eens goed over na en noteer dit. Deel dit in de kring vanuit het verlangen dat iedereen behoeften heeft en leeft met de balans tussen eigenbelang versus andermans belang.

Voorbeelden uit de geschiedenis

Het leven van monniken kan je inspireren om nederig te worden en je zelf te verloochenen. In de geschiedenis van de kerk zijn er voorbeelden als franciscaner en benedictijner monniken bekend.

Franciscus van Assisi
Het leven van Franciscus van Assisi begint in 1181. Hij trok zich in eenzaamheid terug uit zijn ‘wilde leven’ en wijdde zich aan melaatsen, het herstellen van kerkjes en aan gebed. Hij wilde zelf de armste zijn en deelde zijn voedsel met anderen die het nog minder hadden dan hij. Was het zelfverloochening? In de 12e eeuw wordt in het dorp van deze monnik ‘in het Italiaanse dorp Assisi ’n eigenaardig feest gevierd. ’t Feest van de heilige Sint Nicolaas…feest van de nederigheid, maar tegelijkertijd ook het heidense feest van de omgekeerde wereld, Carna Vale’. De vergelijking tussen festivals voor de coronacrisis en de ‘feestloze’ tijd van de coronacrisis is snel gemaakt.

  • Is de vergelijking terecht?
  • Waar heb jij zelfverloochening geleerd in je leven?

Benedictus
Hij is vooral bekend vanwege de regel van Benedictus (480-549). In het kloosterleven van de Benedictijnen is werken aan gemeenschap en spirituele verdieping belangrijk uitgangspunt. Lectio Divina en mediterend Bijbellezen zijn, naast het delen van je bezittingen, belangrijk. Je hebt dus geen bezit van jezelf. Benedictus wilde met zijn regels de weg naar God wijzen. Als 17-jarige kreeg hij genoeg van het decadente stadsleven. Hij koos voor de ascetische gemeenschap en trok zich terug in het klooster.

In het kloosterleven ontwikkelde Benedictus 74 punten als ‘werktuigen van spirituele kunst’ vanuit het liefdesgebod om God lief te hebben en de naast als jezelf. Een punt lichten we hier uit: individualiteit. Het individu moet zich onderwerpen aan de gemeenschap. Het betekent niet dat je de individualiteit onderdrukt. Het gaat erom dat je de deur niet wijd opent voor egoïsme. Dat je talenten stimuleert en motiveert en dat je buitengewone prestaties die van nut zijn voor de gemeenschap laat ontplooien.

  • Wat leert je dit over de verhouding individu ∞ gemeenschap?
  • Waar ervaar jij in je leven de verbinding met zelfverloochening in relatie met je doel om God te dienen?

Tips voor kringleiders die zoomen

Waar let je op bij je voorbereiding?

• Spreek tijdstip af met de kring. In deze tijd van thuiswerken is een uur tot anderhalf uur voldoende om de concentratie vast te houden.
• Vraag vooraf aan de kringleden om een afbeelding over zelfverloochening op te zoeken en die als achtergrond in te zetten of bij de introductie van de zoommeeting.
• Neem eerst je eigen ruimte voor gebed ter voorbereiding.
• Denk na over hoe je je rol als kringleider ziet? Denk hierbij aan de regel van Benedictus (milde dienaar van God, geen hectische kringleider of autocratische gespreksleider).
• Mail eventueel vooraf een programma voor het gesprek als kring. Dit kun je samenstellen op basis van deze bijdrage in OnderWeg.
• Intussen hebben vast veel kringleden ervaring met ‘zoomen’ en digitaal vergaderen. Begin met een hartelijk welkom en vraag hoe het gaat.
• Stem tijdens de zoommeeting af of het voorgestelde programma akkoord is.
• Laat iedereen uitspreken. Wil je toch ‘inbreken’ zet dan of je camera aan of maak een vooraf afgesproken handgebaar.
• Geef, gezien dit thema, vooral de ruimte aan ‘zelfverloochening’. Welke verhalen vertellen kringleden elkaar?
• Sluit af met gebed, eventueel in kringvorm.

Meer lezen

Mooie beschrijving van het leven van de monnik Franciscus van Assisi.

Notker Wolf, Wat we van monniken kunnen leren. Levenslessen van Benedictus. Lannoo, 2010

Petra Almann & Odilo, Lechner Benedictijnse levenskunst voor mensen van nu. Forte, 2010

Extra

Cursus voor tafelgesprekken voor denkers.

Slow Reading: langzaam, luisterend en liefdevol lezen van een korte Bijbeltekst. Kaarten met werkwijze te verkrijgen via info@praktijkcentrum.org.

Delen.

Over de auteur

Hetty Pullen-Muis (GKv) is adviseur bij het Praktijkcentrum.

Laat een reactie achter