Geloven met je zintuigen

OnderWeg | 9 september 2021
  • Reportage
  • Thema-artikelen

In deze reportage werpen we een blik op verschillende rituelen in de kerk. Rituelen die het doel dienen om de geloofsoverdracht en geloofsbeleving te versterken onder kinderen, tieners en jongeren. Over Kliederkerk, kansen bij een tienerkamp en het jongerenklooster.

Kliederkerk

‘Wat is deze kerk leuk!’

tekst Paul Smit, jeugdwerkadviseur bij Kerkpunt

Het is vijf voor twaalf als de eerste gezinnen aankomen bij de laatste Kliederkerk van het seizoen. Voor die tijd waren de gezinnen die meedoen aan de organisatie al bezig met dingen klaarzetten. Deze keer staan er vier plekken met activiteiten (hierna: stations) klaar om de bijbeltekst van vandaag te ervaren in voelen, proeven, ruiken, zien en horen.

Even na twaalven beginnen we met het openingslied. Na jaren het lied Welkom te hebben gezongen, is er dit seizoen een speciaal Kliederkerklied opgenomen door Trinity. Het nieuwe openingslied is nog niet zo bekend, dus alleen het refrein wordt voluit meegezongen. Het openingsliedje is een ijkpunt voor de kinderen. Evenals het liedje waar de Kliederkerk mee afgesloten wordt: Ga in vrede. Daarbij zitten de kinderen onder een spelparachute, als symbool voor de zegen die de kinderen ontvangen.

Met deze Kliederkerk sluiten we het vijfde seizoen af, waarin drie kerken samenwerkten voor de gezinnen uit de eigen gemeenten en voor geïnteresseerde gezinnen. De kinderen van het eerste seizoen, de tieners van nu, helpen mee en hebben ook zelf een goede tijd met elkaar, net als hun ouders en enkele grootouders. De sfeer is er een van meedoen en erbij horen. Als er gasten zijn, is de standaardreactie van hun kinderen: ‘Wat is deze kerk leuk!’ De jongste kinderen begrijpen niet in één keer waar het precies om gaat. Door de jaren heen worden ze stap voor stap ingewijd in het christelijk geloof. Anders dan bij een bijbelklas, waar kinderen en ouders een eigen weg gaan, gaat Kliederkerk met het hele gezin door die ontwikkeling heen. Kliederkerk is tegelijkertijd bijbelklas, toerusting én ondersteuning van ouders bij de geloofsopvoeding.

Kliederkerk maakt gebruik van de kracht van de herhaling bij het centraal stellen van de bijbeltekst. Via de vaste elementen en de afwisseling van de stations worden kinderen vanaf ongeveer drie jaar meegenomen in de bijbelteksten. De stations worden tijdens de viering gebruikt om een bruggetje te maken naar de tekst. Heel jonge kinderen herkennen dat meestal niet direct, maar naarmate ze ouder worden gebeurt dat wel of maken ze de bruggetjes zelf.

De bijbeltekst gaat over de verkenning van het beloofde land. Een van de stations bij deze Kliederkerk is ‘landje veroveren’ met bamboe speren. In de viering komt dit weer terug. De leiding vertelt hoe het speergooien ging. De verkenners kwamen terug met vruchten. Dus bij een ander station kunnen kinderen vruchten die in Israël groeien, schillen en proeven.

In de Kliederkerk gebruiken we deze ervaringen ook om herinneringen te activeren: ‘Weet je nog die keer dat we met suikercrème iets maakten?’ Dat ging ook over Mozes. De spontane reactie ‘Oh ja, de brandende braamstruik’ komt direct vanaf verschillende kanten uit de ruimte. Want al is de Kliederkerk op kinderen gericht, ook de jongeren en volwassenen krijgen de tekst op een intensievere manier mee.

Kliederkerk is de Nederlandse naam voor Messy Church, een initiatief uit 2004 binnen de Anglicaanse kerk om de drempel tussen kerk en wijk/dorp te verlagen. In Nederland is de PKN de kartrekker van de organisatie. Het Leger de Heils is er op verschillende plekken actief mee, Evangelische kerken omarmen het en een enkele CGK, GKv en NGK verkennen het concept.

Tienerkamp

‘Vormen helpen tieners stil te staan bij hun emoties’

tekst Anko Oussoren, jongerenwerker en adviseur bij Kerkpunt

Een groot veld steek ik over. De ontbijtspullen worden opgeruimd. Ik kijk om me heen en geniet. Jongeren die met elkaar sporten, gewoon gezellig met elkaar kletsen en dan valt het me ineens op: geen enkele jongere zit op een mobiel. De telefoons liggen thuis!

Ik was gevraagd om een viering te leiden, maar voordat ik iets mag doen, volgt de jaarlijkse wedstrijd tussen de verschillende jeugdgroepen. Iedere groep moet op verschillende onderdelen laten zien wie het beste of snelste is. Ieder jaar kan dezelfde grote beker worden gewonnen. Als jouw groep wint, komt je naam op de beker te staan. Vooral de jongste groepen zijn enthousiast en gaan ervoor. Bij de oudere groepen voel je wat verlegenheid. Eigenlijk vinden ze het niet meer zo stoer, maar verliezen van je jongere broertje of zusje, dat wil je natuurlijk ook niet. Zo ontstaat er toch een wedstrijd. Een meisje van veertien jaar legt binnen een minuut alle 66 bijbelboeken op de goede volgorde. Daar kunnen veel volwassenen nog wat van leren.

Als alle onderdelen zijn afgerond, de winnaars bekend worden gemaakt, is het tijd voor de viering, in een tent, zonder beamer, zonder spektakel. Enkel twee muzikanten en een zangeres. De stilte, de manier waarop de jongeren aanwezig zijn, verwondert me. Ik proef eerbied voor wat we gaan doen. We zingen een paar liederen. Sommige jongeren zingen mee, anderen lezen mee. Er volgen een paar stellingen. Ze mogen gaan staan als ze zich herkennen en blijven zitten als dat niet zo is. Vervolgens vertel ik iets over eenzaamheid en verbondenheid en lezen we een fragment uit het leven van Jezus. We kijken naar de emoties van Jezus in dat verhaal en ik zie dat verschillende jongeren en jeugdleiders ze herkennen bij zichzelf. Er volgt een lied, we bidden met elkaar en dan is het tijd voor de jaarlijks stiltewandeling. Tijdens de wandeling lopen ze alleen, om tieners de gelegenheid te geven tot zichzelf te komen en misschien iets van God te ervaren. Dit keer mogen ze een steentje meenemen. Voor mij staat een grote bak met verschillende stenen. Groot, klein, glad, ruw, iedereen pakt een steen die bij hem of haar past, als symbool voor iets wat ze bij God willen brengen.

Midden in het bos waar de stiltewandeling doorheen gaat, staat een groot kruis. De jongeren mogen het steentje bij het kruis leggen en vervolgen de wandeling. Uiteindelijk komen ze op een groot veld, waar ze worden opgewacht door hun eigen jeugdleider. De jeugdleider heeft een kort gesprek met de jongeren en aansluitend bidden ze met elkaar. Ik loop ontroerd dezelfde wandeling en realiseer me hoe belangrijk het is dat tieners herkenbare vormen hebben waarin ze individueel en samen iets doen. Deze vormen helpen hen stil te staan bij hun emoties en geloof, zodat ze in hun hart geraakt worden.

Geïnspireerd door magazine OnderWeg? Profiteer nu van onze aanbieding en neem met korting een abonnement.

Kloosterweekend met jongeren

‘Stilte is juist heel interessant’

tekst Petra Kiks, jeugdwerkadviseur bij Kerkpunt

Het bezoeken van een klooster klinkt niet als het meest spectaculaire uitje dat je met je jongeren kunt gaan doen na een jaar coronastilte. Jonathan Hoekstra, jeugdwerker in de Tabernakelkerk in Apeldoorn (NGK), deed het wel. Samen met de predikant van de GKv uit Apeldoorn ging hij met een groep jongeren naar Diepenveen, naar het oude klooster Nieuw Sion. Vandaag de dag is dit een spiritueel centrum, oecumenisch en uitnodigend voor iedereen.

Wat moet je in een klooster met zestien jongeren van pakweg rond de achttien jaar? Is dat niet vreselijk saai en stil? ‘Nee’, zegt Jonathan, ‘de conclusie van de jongeren was juist dat stilte heel interessant is en helemaal niet saai, want er gebeurt van alles, juist in de stilte!’

Direct na aankomst neemt het ritme van de vier vieringen van iedere dag de jongeren op. ‘Vooral die eerste viering op vrijdagavond toen we net aangekomen waren, maakte diepe indruk’, vertelt Jonathan. ‘De kaarsen, de rust, de liederen, de stilte en de gebeden maakten dat je los kon komen uit je jachtige leven van thuis en je richten op God.’ Zaterdagmorgen doen de jongeren bijbelstudie over Maria onder leiding van een katholieke broeder. ’s Middags gaan ze helpen in het klooster: in de moestuin of de stallen. Aan het eind van de dag praten ze met elkaar door over hun ervaringen. Het is verrassend en ontroerend om te horen wat er bij de jongeren naar boven komt. Juist in de stilte, als al het dagelijkse rumoer wegvalt, kom je eraan toe om over de essentiële dingen van het leven na te denken. Er is letterlijk tijd en ruimte om stil voor God te zijn en de vier gebedsmomenten helpen daarbij. Is het thuis niet vaak lastig, ook voor jongeren, om de discipline van geregeld bidden en bijbellezen vol te houden? Vaste momenten van stilte geven rust.

De laatste viering op zondagmiddag mogen de jongeren zelf verzorgen. Ze zoeken liederen en gebeden uit, lezen voor, zingen en maken muziek. Een bijzondere afsluiting van twee dagen in het klooster. Na deze retraite gaan ze weer het leven van alledag in. Het is mooi om te zien dat ze het klooster anders verlaten dan ze gekomen zijn. In die paar dagen is bij hen een verlangen gegroeid om ook thuis meer stiltemomenten in te bouwen. Ze willen ook volgend jaar graag terugkomen. Zo zijn er twee nieuwe rituelen geboren, allebei erop gericht om dichter bij God te leven.

Geïnspireerd door magazine OnderWeg? Profiteer nu van onze aanbieding en neem met korting een abonnement.

God aan tafel ervaren tijdens Seider

God aan tafel ervaren tijdens Seider

Maarten Boersema
  • Interview
  • Thema-artikelen
Jongeren en rituelen in de kerk

Jongeren en rituelen in de kerk

Ronelle Sonnenberg
  • Opinie
  • Thema-artikelen

Reageer op dit bericht

Meld je aan voor onze gratis nieuwsbrief