De Bijbel in de verenigde kerken

Volgend jaar gaan de GKv en de NGK weer samen verder als één kerk. Het verleden verdeelt niet meer, het heden roept om eenheid, de toekomst trekt ons naar voren toe, de Heer tegemoet. Onze Heer Jezus Christus verbindt ons, wiens Geest ons van dag tot dag zal leiden. Dat doet Hij door Gods Woord zoals we dat in de Bijbel lezen. Een blog over het lezen van de Bijbel in de NGKv.

In de zestiger jaren, herinner ik me, was er binnen de GKv onenigheid over de plaats van de wetenschappelijke theologie in de kerk. Dat kwam deels door VU-theologen die in opspraak waren gekomen door hun publicaties, bij voorbeeld de Cahiers voor de gemeente. Mensen van mijn generatie herinneren zich vast nog wel de namen van bijvoorbeeld Baarda, Schippers en Kuitert. Wetenschappelijke theologie werd als een bedreiging gezien voor het ‘eenvoudige’ geloof van de gemeente.

Seminarie

Daarbij kwam dat een stroming in de GKv pleitte voor het directe lezen van de Bijbel door gewone lezers, verlicht door de heilige Geest. Hij verzekert dat gelovigen een directe toegang hebben tot het Woord van God in de bijbeltekst. We hebben daarbij geen academische theologie nodig. Zogenaamde professionele bijbellezers zijn maar een sta in de weg naar een juist bijbelverstaan.
Predikanten hadden daarom helemaal geen academische opleiding nodig. Een kerkelijk seminarie voldeed aan alle vereisten van het predikantschap. Binnen de NGK gingen aanstaande predikanten twee kanten uit, naar de TUA of naar het nederlands gereformeerde seminarie. God dank heeft dat, voor zover ik weet, nooit problemen opgeleverd. Hier mag ook de rol van de theologische studiebegeleiding (TSB) genoemd worden. Daar zal de onderlinge verbondenheid ongetwijfeld versterkt zijn.

Domineesfabriek

Tegenwoordig geneert niemand binnen de NGKv zich ervoor om theoloog genoemd te worden. Er zijn economen, politicologen, anthropologen en ja, ook theologen. We hebben dichters des vaderlands en zo ook theologen des vaderlands. Theologen hebben een wetenschappelijke studie theologie gedaan aan een academische instelling, een publieke of een kerkelijke universiteit. Binnen de kerk functioneren zij meestal als leraren, geschonken door de heilige Geest aan de kerk (1 Korintiërs 12:28-29). Ik meen dat Ad van der Dussen ook theologie eens een Geestesgave heeft genoemd, en terecht. Theologie werd eens door Ad de Bruijne ‘de denkende dienst in het midden van de kerk’ genoemd. We dienen God niet alleen met ons hart maar ook met ons verstand in gemeenschap met de kerk van alle eeuwen en plaatsen.
Predikanten van de NGKv worden aan ‘de school der kerken’ (de TUK/U) opgeleid. Inderdaad, zo zeiden we dat vroeger. De domineesfabriek, naar de titel van het boek van Harinck en Berkelaar over de Kamper opleiding aan de Broederweg. Het academische niveau was in mijn tijd, de zestiger jaren, niet al te hoog met uitzondering van professor J. van Bruggen en professor J.P. Lettinga. Dat is nu wel anders. Vroeger is echt voorbij.

Hart en verstand

Wordt het lezen en verstaan van de Bijbel binnen de NGKv bedreigd door de wetenschappelijke bestudering van de Bijbel aan de TUK/U? Er zijn genoeg publicaties uit deze kring van een hoogwetenschappelijk gehalte over de hermeneutiek (2017) of over de vraag hoe de Bijbel het beste verantwoord gelezen kan worden. Een andere bundel studies (2015) vraagt aandacht voor de eigenheid van de bijbelteksten. Verhalende en profetische teksten hebben een eigen genre. Als we daar bij het lezen geen rekening mee houden, raken we de weg kwijt. Ik kan het niet nalaten ook te wijzen op de bundel studies over het verbond (2022) waaraan Kamper docenten hebben bijgedragen. Kwakkel en van Bekkum bijvoorbeeld schreven over het verbond in het Oude Testament en in de wereld van het oude Nabije Oosten. Jaap Dekker droeg een artikel bij over het verbond in Jesaja. Kortom, nee, ik denk niet dat de wetenschappelijke arbeid van professionele bijbellezers aan de TUA of TUK/U een gevaar vormen voor de gewone bijbellezers. Integendeel. De opbouw van de geloofsgemeenschap wordt erdoor gediend.
Uiteraard, de Bijbel wordt soms verschillend gelezen. Over de vrouw in het ambt verschillen we van mening. Ook de vragen rond kerk en homofilie krijgen vanuit de Bijbel niet dezelfde antwoorden van de deelnemers aan de discussie. Dat vraagt om geduldig naar elkaar luisteren met een open blik naar wat de Geest tot de gelovigen wil zeggen door de bijbeltekst. Dat samen bijbellezen gepaard gaat met het gebed om de leiding van de heilige Geest, hoort vanzelf te spreken.

Geen heiligen

Is er dan geen enkel gevaar te duchten van de moderne bijbelwetenshap of de academische theologie? Zo naïef zou ik niet willen zijn. Theologen zijn geen heiligen van wie alleen maar zegen te verwachten valt. Zij kunnen door hun studie op een verkeerd spoor terecht komen dat de gemeenschap van de kerk kan schaden. Zij laten zich daarom ook, als het goed is, corrigeren binnen de geloofsgemeenschap als daartoe reden is. Het is juist hun roeping de gemeenschap te wapenen tegen het gevaar van dwaalleer dat soms meekomt in het spoor van wetenschappelijke theologie.